یادواره‌ای از مدیر یک مکتب؛ طلسم نظم در لیسه استقلال کابل

قاسم صیقل

لیسه عالی استقلال که یکی از پرسابقه‌ترین مکاتب کابل به شمار می‌رود که در سال ۱۹۲۲ در زمان شاه امان‌الله خان به نام امانیه بنیادش گذاشته شد. اما بعداً در سال ۱۹۳۲ نام لیسه استقلال را به خود گرفت. این مکتب با وجود پیچ‌وخم‌های تاریخ معاصر وطن، نقش خود را در چهارچوب معارف ادا کرده و کدر‌های بزرگی را تقدیم کشور کرده است که بعداً در عرصه‌های مختلف درخشیده‌اند.

به تازه‌گی اطلاع رسید که یکی از مدیران سابق و نامدار این لیسه، پوهندوی عبدالهادی نعیم، در فرانسه بدرود حیات گفته است. این‌جانب به صفت یکی از شاگردان و معلمین اسبق زبان فرانسه‌ای لیسه استقلال به روح مرحومی دعا می‌فرستم.

به یاد دارم آن زمانی را که جناب عبدالهادی نعیم بعد از مدیریت شاد روان عبدالمجید تنومند، به صفت مدیر لیسه استقلال گماشته شد. آن وقت لیسه استقلال در شیرپور کابل موقعیت داشت و فکر می‌کنم که من در صنف هشتم بودم.

خوب به خاطر دارم که آقای نعیم در روز‌های اول کارش با شاگردان در صحن حویلی لیسه با شفقت و مهربانی فراوان احوال‌پرسی نموده و آنان را در راه آموزش سالم، رعایت نظم و دیسیپلین، صداقت و آداب و پیش‌آمد در برابر دیگران بیش‌تر تشویق می‌کرد و آنان را به پاکی و ستره‌گی فرامی‌خواند. روحیه و پیش‌آمد او طوری بود که شاگردان، معلمین و کارمندان مکتب به او احترام زیادی داشتند.

مرحوم نعیم علاقه‌ی خاص به کار‌های فرهنگی داشت. زمانی که شاگرد صنف ۱۲ لیسه استقلال بودم متوجه شدم که هم‌صنفی‌هایم و در مجموع تمام شاگردان به یک نشریه ضرورت دارند تا بتوانند در کنار درس‌های روزمره، مقالات علمی، آموزشی، ادبی، مصاحبه با معلمان و دیگر موضوعات جالب به شمول اخبار مهم، اشعار و … را به زبان‌های فارسی، پشتو و فرانسه‌ای بنویسند. این موضوع را با مدیر مکتب، جناب هادی نعیم و مدیر بخش فرانسه‌ای مسیو لورانت در میان گذاشتم. آنان هر دو نظر نیک دادند. آقای نعیم مرا در این راه فوق‌العاده تشویق کرد و برای اولین بار نشریه شاگردان لیسه استقلال به مناسبت روز معلم توسط ماشین گستتنر مکتب زیر عنوان لیسه استقلال Lycée Esteqlal در حدود ۵۰۰ شماره به نشر رسید. این نشریه مورد تشویق استادان، مخصوصا استاد لطیف پژمان سر معلم آن زمان قرار گرفت و تعداد زیاد نوشته‌ها و مقالات از جانب شاگردان برایم می‌رسید. در چاپ شماره دوم این نشریه به مناسبت جشن استقلال وطن از جناب هادی نعیم خواستم تا آن را در مطبعه‌ی دولتی کابل به نشر بسپارم. او با جبین گشاده به این آرزو لبیک گفت، اما متاسفانه مقامات مطبوعات وقت آن را اجازه چاپ ندادند ‌و من به حیث مسوول نشریه آن را بازهم توسط ماشین گستتنر در مکتب چاپ کردم. باید گفت که خودم شخصاً یک شماره این نشریه را به مدیر چند مکتب دیگر رساندم تا یک مثال خوب به دیگران شود.

در سال ۱۹۷۴، سال دوم جمهوریت داوود خان، لیسه استقلال از شیرپور به عمارت جدید در جوار ارگ، کتابخانه عامه و باغ عمومی انتقال یافت. عمارت جدید که به مساعدت حکومت فرانسه ساخته شده بود، یکی از مدرن‌ترین مکاتب آن وقت در جهان بود که از سطح درسی بلند و تسهیلات خاص به شمول یک ادیتوریوم مجهز، لابراتوار‌های ساینس، حوض آب‌بازی به استاندارد جهانی، کتابخانه مدرن، کفتریا و دیگر تسهیلات برخوردار بود. آقای هادی نعیم در تهداب‌گذاری و مدیریت این لیسه نقش اساسی و کلیدی داشت.

او که خود در رشته‌ی فزیک و ریاضی تحصیلات بلند داشت، شاگردانی را که در این راه مشکلات داشتند کمک و راه‌نمایی می‌نمود. یکی از اوصاف نیک او این بود که در پاکی و ستره‌گی مکتب بی‌اندازه احساس مسوولیت داشت. هر گاه در یک دهلیز کوچک‌ترین خلایی را می‌دید از مسوول می‌خواست تا آن را هر چه زودتر پاک کند.

او یک مدیر فوق العاده فعال بود. او هر صبح به وقت معین با عینک‌های دودی، مو‌های مرتب و معمولاً دریشی سرمه‌ای‌اش، قدراست و با وقار در برابر دروازه‌ی ورودی مکتب قرار می‌گرفت و از نگاه نظم، دیسیپلین و به وقت رسیدن شاگردان به مکتب، آنان را مراقبت و تا ناوقت شام نیز در دفترش کار می‌کرد.

در مورد حس وطن‌دوستی مرحوم نعیم همین قدر کافی است که بگویم شاگرد صنف ۱۲ بودم که در نیمه‌ی دوم سال تعلیمی یک فرانسه‌ای که حالا نام و شغلش را به خاطر ندارم، یک‌جا با مدیر مکتب آقای نعیم داخل صنف‌مان شد و در مورد بورس‌های تعلیمی حکومت فرانسه در رشته زراعت به شاگردان معلومات داد. او که در کنار آقای نعیم نشسته بود ضمن گفتارش اضافه کرد که یک‌تعداد مردم در افغانستان متاسفانه نهال‌ها را که تازه غرس شده برای چراندن رمه‌های گوسفند از زمین بیرون می‌کنند؛ با این گفتار دفعتاً اشکش ریخت و ما شاگردان متوجه شدیم که اشک در چشمان آقای نعیم نیز جاری شد.

او یک انسان صادق بود و تلاش می‌کرد تا امتحان شاگردان به موقع و با نظم خاص برگزار شود و نمرات به اساس لیاقت شاگردان داده شود. او در ارتقای لیسه استقلال گام‌های بلند و استوار برداشت که آثار آن حتا پس از سال‌های جنگ و بازسازی تا امروز در کیفیت درسی و پاک نگه‌داشتن مکتب دیده می‌شود.

پوهیالی قاسم صیقل در سال‌های ۱۹۷۷-۱۹۸۲ استاد زبان فرانسوی در لیسه استقلال و پوهنتون کابل بود. از آن تاریخ به بعد مصروف تدریس زبان و ادبیات فرانسه در فرانسه و آسترالیا بوده است.

دکمه بازگشت به بالا