۵۰ درصد دانشگاه‌های طبی خصوصی معیاری نیست

شمار دانشگاه‌های خصوصی طبی در افغانستان، در سال‌های اخیر افزایش یافته است. با افزایش این نهادها، نبود کیفیت مواد، فراهم نبودن زمینه‌ی کار عملی و نبود مکانیزم درست برای پذیرش دانشجو و استاد، چالش‌هایی است که سر راه دانشجویان و این دانشگاه‌ها قرار دارد. وزارت تحصیلات عالی، در ماه قوس پارسال، برنامه‌ی نظارت و ارزیابی سطح کیفیت دانشگاه‌های طبی خصوصی را آغاز کرد. پی‌آمد این نظارت نشان‌دهنده‌ی معیاری نبودن بیش از ۵۰ درصد دانشگاه‌های طبی خصوصی است.

محمد نعیمی، رییس ارتقای کیفیت و اعتباردهی وزارت تحصیلات عالی، می‌گوید که  این ریاست، بر اساس یک «چک‌لیست» مشخص،‌ کیفیت تدریس علوم طبی را بر اساس هشت معیار در ۴۵ دانشگاه طبی خصوصی، در کابل و ولایت‌ها  ارزیابی کرد. فعالیت قانونی و پلان مالی و استراتژیک دانشگاه، اداره و رهبری، استادان و کارمندان، رضایت دانشجویان، تطبیق برنامه‌های علمی، تضمین کیفیت و نظارت از برنامه‌ها، تسهیلات آموزشی و وجود شفاخانه‌ی کدری، هشت معیاری بود که وزارت تحصیلات عالی، بر اساس آن، کیفیت آموزش طبی در دانشگاه‌های خصوصی را بررسی کرده است.

آقای نعیمی می‌گوید که در مجموع، بیش از ۵۰ درصد دانشگاه‌های طبی در کشور، خدمات ضعیف ارایه می‌کنند و کیفیت آموزشی‌شان پایین است. وی می‌افزاید که نتایج ارزیابی نشان می‌دهد که به این دانشگاه‌ها با هر معیاری که دیده شود، کاستی‌های فراوانی دارند. «شماری از دانشگاه‌های طبی خصوصی در کشور، بودجه‌ی مشخص و منبع مشخص برای ادامه‌ی کارشان ندارند، برای سمینارهای علمی بودجه‌ای اختصاص داده نشده است، ساختار رهبری ضعیف و نامنظم دارند، سطح تحصیلی بسیاری از استادان‌شان لیسانس است و بالاتر از آن، بسیار کم دیده می‌شود، استادان خلاف رشته تدریس می‌کنند، آزادی دانشجویان نامنظم است.»

آقای نعیمی ادامه می‌دهد که شماری از دانشگاه‌ها نصاب دانشگاه طبی کابل را به دست آورده‌اند، اما منابع بشری و امکانات کافی برای عملی کردن آن ندارند. حتا صنف و تسهیلات درسی درست مانند لابراتوار و کتابخانه ندارند. آقای نعیمی می‌افزاید که نتایج این ارزیابی به دانشگاه‌ها نیز فرستاده شده است تا در کیفیت آموزش‌دهی‌شان بهبود بیاورند.

 

هیچ دانشگاهی عالی نیست

بر اساس اطلاعات ریاست ارتقای کیفیت و اعتباردهی، ارزیابی دانشگاه‌های خصوصی طبی، بر اساس یک چارچوب مشخص و پنج کتگوری، عالی، خوب، متوسط، ضعیف و بسیار ضعیف انجام شده است. از این میان، هیچ دانشگاهی نتوانسته است شامل کتگوری عالی شود. پنج دانشگاه شامل کتگوری خوب شده است . ۱۴ دانشگاه شامل کتگوری متوسط، ۲۰ دانشگاه ضعیف و شش دانشگاه بسیار ضعیف شده است.

 

بیش‌ترین دانشگاه‌ها شفاخانه کدری ندارند

محمد نعیمی، می‌گوید یکی از عمده‌ترین مشکلات دانشگاه‌های طبی خصوصی، نداشتن شفاخانه‌های کدری است. به گفته‌ی او تنها ده دانشگاه شفاخانه کدری دارند. آقای نعیمی می‌افزاید که شماری از دانشگاه‌های خصوصی، نه تنها که شفاخانه‌ی کدری ندارند، حتا با شفاخانه‌‌ای برای کار عملی دانشجویان‌شان قرارداد نیز نبسته‌اند. در کنار این، در شماری از دانشگاه‌ها خصوصی، مواد درسی به‌روز نشده است.

آقای نعیمی می‌گوید که این ارزیابی، با یک روش علمی و همه‌جانبه صورت گرفته است. چک‌لیستی که بر اساس آن دانشگاه‌های خصوصی طبی ارزیابی شده‌اند، دارای حدود ۱۰۴ پرسش است. نتایج این ارزیابی، راهی کابینه‌ی حکومت وحدت ملی شد. کابینه، پس از آن، نام ۲۶ دانشگاه خصوصی را اعلام کرد و گفت که این دانشگاه‌ها، اجازه‌ی پذیرش دانشجوی جدید در رشته‌ی طب را ندارند.

 

«ارزیابی درست صورت نگرفته است»

پس از آن‌که کابینه‌ی حکومت وحدت ملی، با بررسی نتایج ارزیابی وزارت تحصیلات عالی، اعلام کرد که شماری از دانشگاه‌های خصوصی طبی دیگر نمی‌توانند در این بخش، دانشجوی جدید جذب کنند، این دانشگاه‌ها مخالفت‌شان را با این تصمیم اعلام و اعتراض کردند.

خواجه‌شفیق علوی، رییس اجرایی اتحادیه‌ی دانشگاه‌های خصوصی افغانستان، می‌گوید که این ارزیابی، به صورت سرسری و در یک فرصت بسیار کوتاه انجام شده است. آقای علوی می‌افزاید که هیأت، به صورت ناگهانی و بدون آن‌که چک لیست را در اختیار دانشگاه‌ها قرار داده بدهد، برای ارزیابی رفته است.

مسوولان اتحادیه‌ی دانشگاه‌های خصوصی می‌گویند که تصمیم کابینه، خلاف مقرره وزارت تحصیلات عالی است. آقای علوی می‌گوید که در ماده‌ی بیست‌وهفتم مقرره وزارت تحصیلات عالی، برای مجازات دانشگاه‌ها، پنج مرحله، توصیه، اخطار، جریمه‌ی نقدی، سلب اعتبار موقت و سلب جواز پیش‌بینی شده است. با این حساب، به گفته‌ی آقای علوی کابینه‌ی حکومت وحدت ملی، با بررسی نتایج ارزیابی «اشدترین جزا» را برای دانشگاه‌های خصوصی طبی در نظر گرفته است.

«سیستم فرسوده‌ی علوم طبی در دانشگاه‌های دولتی و خصوصی»

با این حال، داکتر رامین فرامرز، می‌گوید که در کل سیستم تدریس علوم طبی در افغانستان، یک سیستم فرسوده و ناکاره است. آقای فرامرز می‌افزاید که این سیستم چنان ساخته نشده است که بتواند داکتر بسازد. به باور او، بسیاری از داکترانِ صاحب‌نام در افغانستان، در بیرون از کشور آموخته‌‌اند.

آقای فرامرز تصریح می‌کند که بسیاری از دانشگاه‌های خصوصی، دانشگاه طبی کابل را مرجع تقلید خودشان انتخاب کرده‌اند و آن را با کیفیت پایین و رویکرد سرمایه‌گذاری برای مردم ارایه می‌کنند. به گفته‌ی رامین فرامرز، تنها امتیاز دانشگاه‌های طبی دولتی، این است که دانشجویان به شفاخانه‌های کدری دست‌رسی دارند. فرامرز می‌گوید که هیچ دانشگاه خصوصی، یک شفاخانه‌ی معیاری که دانشجو در آن بتواند با بیمار ارتباط برقرار کند، ندارد. دانشجویان دانشگاه‌های خصوصی طبی، برای کار عملی به یک شمار شفاخانه‌های شخصی معرفی می‌شوند، اما در آن‌جا نیز تنها یک‌سری درس‌های نظری را می‌آموزند.

آقای فرامرز، تصریح می‌کند که دانشگاه‌های خصوصی، از وضع معیارهای بلند به خاطر فرار دانشجویان‌شان می‌هراسند. به گفته‌ی وی، شماری از سخت‌گیری‌های اکادمیک که باید در یک دانشگاه باشد، در بسیاری از دانشگاه‌های خصوصی طبی دیده نمی‌شود. دانشجویان، ساعات محدودی روزانه سر صنف حاضر می‌شوند و بقیه‌ی روز، مشغول به کار دیگری هستند.

برای گزینش استادان در دانشگاه‌های خصوصی معیار خاصی وجود ندارد.

پیش از این گفته شده بود که نتایج ارزیابی وزارت تحصیلات عالی نیز نشان می‌دهد که استادان اکثر دانشگاه‌های خصوصی، تا سطح لیسانس تحصیل کرده‌اند. خوشحال نبی‌زاده، داکتر، می‌گوید که برای گزینش استادان طب در دانشگاه‌های خصوصی، معیار خاص و علمی‌ای وجود ندارد. وی اضافه می‌کند که در هیچ دانشگاه خصوصی، مکانیزمی برای ظرفیت‌سازی استادان نیز در نظر گرفته نشده است. قراردادی بودن استادان در دانشگاه‌های خصوصی، از دیگر عوامل عدم مسوولیت‌پذیری آن‌ها  به شمار می‌رود.

خوشحال نبی‌زاده ادامه می‌دهد که هدف اکثر دانشگاه‌های خصوصی در افغانستان، تنها توجه به بُعد تجارتی فعالیت این دانشگاه‌ها است. وی مدعی است که با مواردی روبه‌رو شده که اصلاً دانشجو در صنف حاضر نیست، اما هر سال به صنف بالاتر ارتقا می‌کند و فارغ نیز می‌شود.

 

مکانیزم جلب دانشجو معیاری نیست

سالانه جوانان زیادی شامل دانشگاه‌های خصوصی، برای ادامه‌ی تحصیل‌شان در رشته‌ی طب می‌شوند. در همه‌ی دانشگاه‌های خصوصی، از این دانشجویان یک امتحان ورودی گرفته می‌شود. به باور آقای نبی‌زاده، برای پذیرش متقاضیان در دانشگاه‌های خصوصی، مکانیزمی که بتواند شایسته‌گی متقاضیان را تعیین کند، طرح نشده است. وی می‌افزاید که برای شماری از دانشگاه‌های طبی خصوصی، اصلاً شایسته‌گی مهم نیست.

آقای نبی‌زاده تاکید می‌کند که آن‌چه در طبابت مهم است، زمینه‌ی کار عملی معیاری برای دانشجویان است که در افغانستان آن طوری‌که باید، به ویژه برای دانشجویان نهادهای تحصیلی خصوصی، فراهم نشده است. آقای نبی‌زاده می‌افزاید که در آموزش طبی، بیش از ۳۰ مضمون نیاز به کار علمی دارد، اما بیش‌تر دانشگاه‌های خصوصی طبی شفاخانه‌ی کدری ندارند.

 

داشتن شفاخانه یا قرارداد بستن با شفاخانه شرط است

با این حال، مسوولان وزارت تحصیلات عالی می‌گویند که دانشگاه‌های خصوصی، بر اساس یک کارشیوه‌ی خاص و امضای تفاهم‌نامه جواز فعالیت به دست می‌آورند. محمدامیر کامه‌وال، رییس دانشگاه‌ها و مؤسسات تحصیلات عالی خصوصی می‌گوید مکان دایمی، امکانات داخلی ساختمان، لابراتوار، نصاب معیاری، استادان دایمی، از جمله معیارها برای اخذ جواز است. آقای کامه‌وال می‌افزاید که داشتن شفاخانه‌ی کدری و یا بستن قرارداد با یک شفاخانه‌ی دیگر، نیز از شرط‌های مهم اخذ جواز برای فعالیت دانشگاه‌های خصوصی طبی است. رییس دانشگاه‌ها و مؤسسات تحصیلات عالی خصوصی ادامه می‌دهد که شرایط استادان نیز، در این کارشیوه مشخص شده است.

با این حال، مکارم‌ناصری بختیاری، معاون علمی دانشگاه خاتم‌النبیین، می‌گوید که دانشگاه آنان حدود دو هزار دانشجوی طب در شعبه‌ی مرکزی‌اش دارد. آقای بختیاری می‌افزاید که این دانشگاه‌، شفاخانه‌ی کدری نیز برای کار عملی دانشجویان در نظر گرفته است.

آقای مکارم ادامه می‌دهد که مواد درسی‌ای که این دانشگاه از آن استفاده می‌کند، برگرفته شده از دانشگاه طبی کابل است. در کنار این، در این دانشگاه، در بخش تدریس علوم طبی از ریفرنس‌های بین‌اللملی نیز کار گرفته می‌شود. معاون علمی دانشگاه خاتم‌النبیین مدعی است که هیچ استاد آنان در بخش طب، سطح تحصیلی‌اش پایین‌تر از ماستر نیست. هم‌چنان، مدرک صنف ۱۲، سن و امتحان کانکور، از معیارهای ورود به این دانشگاه است.

 

هزینه‌ی بلند

از سوی دیگر، امرالدین، دانشجوی سال چهارم طب در یکی از دانشگاه‌های خصوصی می‌گوید که یکی از مشکلات عمده‌ی دانشجویان دانشگاه‌های طبی خصوصی، بلند بودن هزینه‌ی سمستروار است. در کنار این، امرالدین می‌افزاید که افزون بر فیس دانشگاه، مصارف دیگری نیز بر دانشجو تحمیل می‌شود. امرالدین می‌گوید که دانشگاه آنان شفاخانه‌ی کدری نیز دارد، اما آن‌چنان که باید دیدار با بیماران برای‌شان مساعد نیست. وی برای این که طب معالجه‌ای بخواند، در هر سمستر بیش از ۶۰ هزار افغانی را هزینه می‌کند.

 با این حال، سونیا، دانشجوی دانشکده‌ی طب معالجوی دانشگاه طبی کابل، می‌گوید که در دانشگاه طبی کابل نیز، زمینه‌ی کار عملی برای دانشجویان چندان فراهم نیست. وی می‌افزاید که دانشجویان، به صورت گروهی به شفاخانه‌ها و کلینیک‌ها فرستاده می‌شوند. از آن‌جا که شمارشان زیاد است، تنها می‌توانند کار داکتران و نرس‌ها را تماشا کنند.

در سراسر کشور، حدود ۱۳۱ دانشگاه‌ خصوصی فعالیت دارند. از این میان، ۴۵ دانشگاه، به تدریس رشته‌های مختلف علوم طبی پرداخته‌اند.

Comments are closed.