۴مغز، امید کوچک برای آینده‌ی بهتر کودکان

پلوشه عظیم

افغانستان کشوری است که کودکانش در جنگ به دنیا می‌آیند و در جنگ بزرگ می‌شوند، گوش‌های‌شان از صداهای مهیب پر می‌شود، چشم‌های‌شان را پرده‌های خشونت می‌پوشاند و جز بوی خون، به مشام‌شان رایحه‌ای نمی‌رسد. در اکثر مناطق واژه‌ی کتاب و تعلیم نامأنوس است، کودکان صبح‌گاه‌ها به جای روانه‌شدن به مکتب، جاده‌ها را برای پیداکردن لقمه نانی می‌پیمایند.

اما در گوشه‌ای از سرزمینی که قحطی خورشید است، هنوز ستاره‌هایی می‌درخشند و امید به ناامیدی ننشسته است. این‌جا رفیقی است که شوق دیدارش کودکان را با طلوع آفتاب برمی‌خیزاند و با قدم‌های استوار به سوی مکتب می‌کشاند. این رفیق برای‌شان قصه می‌گوید، شعر می‌سراید، از دوردست‌ها خبر می‌آورَد، از محیط و ماحول برای‌شان تعریف می‌کند، چگونه زیستن را می‌آموزاند و زمینه‌های ابتکار و نوآوری را فراهم می‌کند.

۴مغز نهاد کوچکی است که برای رشد ظرفیت و ایجاد تسهیلات و تکافوی نیازهای تعلیمی کودکان شروع به فعالیت کرد. کارخانه‌ی ۴مغز که حضور پر زرق و برق کودکان در آن شادی و امید می‌آفریند، سینمای کوچکی است که کودکان و نوجوانان در آن فلم‌های آموزشی کوتاه می‌بینند و می‌آموزند. کارخانه (سینمای سیار) به کودکان تفهیم می‌کند که واژه‌ی سینما تنها برای نمایش فلم‌هایی که فرهنگ نادرست را به تصویر می‌کشد و ذهنیت اطفال را منحرف می‌کند، نیست. سینما می‌تواند آموزشی باشد و درسی و پندی برای آموختن هدیه دهد، طور مثال شیوه‌ی برخورد در جامعه و طرز زنده‌گی در کانون خانواده را تفهیم کند و یا هم اهمیت خورشید در حیات زنده‌جان‌ها و تاثیراتش به نباتات را بازگو کند.

در بخش دیگر از کارخانه، کودکان مشغول ساختن کاردستی هستند، از ترسیم شکل‌های ساده با پنسل و رنگه تا طراحی‌های شگفت‌انگیز با استفاده از ابزار مختلف، آن‌ها را سرگرم خودشان می‌کند و خلاقیت و ابتکار را در وجود‌شان رشد می‌دهد. ۴مغز کتاب‌خانه‌ای هم دارد که در آن کتاب‌های مختلف قصه، شعر و معلومات عمومی در دست‌رس کودکان قرار می‌گیرد. اخیراً برای رشد ذهنی کودکان، تبلیت‌هایی نیز در اختیارشان قرار داده می‌شود که می‌توانند گیم‌های حساب و ریاضی را بازی کنند و نیز گیم‌ها و آموزش‌هایی که زبان انگلیسی با آنان فرا گرفته می‌شود، در این تبلیت‌ها برای‌شان مهیا شده است.  

در حال حاضر چارمغر شامل دو کتاب‌خانه و یک کارخانه است که در غرب کابل و کارته نو فعالیت دارد. ۱۶ مکتب فعلاً به طور متواتر از خدمات ۴مغز در این دو منطقه بهره می‌برند. فرشته کریم، مدیر اجرایی ۴مغز، هدف اصلی ساختن کتاب‌خانه و کارخانه‌ی سیار را  وجود مشکل در سیستم تعلیمی افغانستان می‌خواند و می‌گوید: «تنها تأکید خانواده‌ها نباید بر رفتن‌وآمدن مکتب باشد، بل‌که به چگونه یادگیری و انکشاف ذهنی فرزندان‌شان توجه کنند. حفظ‌کردن که شیوه‌ی نادرست تعلیم در جامعه‌ی افغانی معمول است، باید از میان برداشته شود و خلاقیت و ذهن پرسش‌گر کودکان نباید سرکوب شود. بدین لحاظ ۴مغز فرصتی است که اطفال می‌توانند برای رشد ظرفیت‌های علمی‌شان از کتاب‌های مختلف استفاده کنند، مهارت‌های‌شان را افزایش دهند و پرسش‌گر و مبتکر به بار آیند.»

۴مغز به کمک مالی مردم آغاز به کار کرد. جمع‌آوری پول از مردم عام و گذاشتن صندوق‌های اعانه در قهوه‌خانه‌های شهر از راه‌های کسب درآمد این نهاد است. هم‌چنان تجاران نیز با استقبال از این کار در تمویل مالی آن سهیم شده‌اند. کتاب‌های ۴مغز از نهادهای تولید کتاب و کمپنی‌هایی که در این راستا فعالیت دارند خریده می‌شود و بعضی کتاب‌ها رایگان اهدا می‌گردد.

 گفته می‌شود ۴مغز خدماتش را در مناطق دیگر از شهر نیز گسترش خواهد داد. قرار است خیرخانه‌ی کابل هدف بعدی این نهاد در آینده‌های نزدیک باشد. در ضمن برنامه‌های جدید و متفاوت دیگر، جهت رشد توانایی‌ کودکان روی دست گرفته خواهد شد. بانو کریم در این مورد گفت: «ما در صدد دنبال‌کردن اهداف بزرگ‌تر هستیم، برنامه‌های جدیدی که بتواند سهولت بیش‌تر را فراهم کند. طوری که کودکان توانایی خود را جست‌وجو کنند، مکتب جای خسته‌کن نباشد، تفکر مردم از تنها رفتن به مکتب به یادگیری محض بدل شود، به نوآوری‌ها توجه شود، مهارت‌ها رشد کند، ظرفیت‌ها گسترش یابد و در نهایت کودکان بتوانند مسوولیت شهروندی‌شان را در جامعه مسوولانه ایفا کنند.»

در کشوری که استفاده از کتاب و فرهنگ مطالعه در پایین‌ترین سطح خود قرار دارد، ایجاد ۴مغز دست‌آوردی بزرگ تلقی می‌شود. علاقه‌مندی کودکان و استقبال خانواده‌ها از چنین اقدامی، چشم‌گیر است؛ حتا پدران به کودکان‌شان در ۴مغز قصه می‌خوانند. در کنار متعلمان در این اواخر معلمان هم به کارخانه علاقه نشان می‌دهند و خواهان کمک در راستای شیوه‌های بهتر تدریس و ایجاد انگیزه از طریق تماشای فلم‌های آموزشی هستند.

Comments are closed.