نقش بیشتر ایران؛ برای مداخله یا مشارکت ؟

با این که افغانستان همیشه نسبت به سیاست های کشورهای همسایه به خصوص دو همسایه غربی و جنوبی خود آسیب پذیری نشان داده است و رژیم های سیاسی حاکم بر افغانستان نیز بارها این موضوع را خاطر نشان ساخته اند، اکنون دیده می شود که تعامل جهانی در خصوص افغانستان بر این قرار گرفته است که نقش بیشتری برای ایران در نظر گرفته شود. این که اتحادیه اروپا، سازمان ناتو، ایالات متحده امریکا و عموما کشورهای اکنون ذیدخل و ذینفع در موضوع افغانستان از نقش گیری برجسته تر ایران، به منافع سیاسی شان می رسند، شکی نیست.

زیرا با توجه به رویه سیاسی که اکنون غربی ها با ایران دارند، بعید به نظر می رسد که این کشورها بدون در نظر داشتن تعامل منتهی به سود، نسبت به ایران روی خوش نشان داده و این کشور را برای مشارکت بیشتر در موضوع افغانستان تشویق کنند. اما آنچه به حیث یک سوال به ذهن متبادر می شود، این است که در این تعامل جهانی، راه برای مداخله بیشتر ایران در مسایل مربوط به افغانستان هموار می گردد، یا قرار است این کشور مشارکت بیشتر در مسایل کمک کننده به حل قضایای افغانستان داشته باشد.
زمانی که وزیر امور خارجه ایران علی رغم اعلام قبلی در نشست مربوط به افغانستان که در دسامبر ۲۰۰۸ در پاریس برگزار گردید، اشتراک نکرد،  برخی ها چنین ارزیابی می کردند که پاسخ منفی ایران به فرانسه در مشارکت در کنفرانس همسایگان افغانستان در پاریس، به این معنا است که ایران نسبت به جایگاه خود در افغانستان مطمین بوده و عدم مشارکت در کنفرانس پاریس نیز چیزی از آن کم نمی کند.
سفر معاون دوم رییس جمهور افغانستان به تهران و مفید ارزیابی شدن این سفر از سوی این مقام دولت افغانستان- به ویژه در مورد تعیین سرنوشت تحصیلی دانشجویان افغانستان در ایران و عدم اخراج اجباری مهاجرین افغان از سوی مقامات ایرانی در زمستان- باعث گردید تا این نظر به میان بیاید که افغانستان از نظر سیاسی به خصوص با توجه به اثرات منفی که اخراج مهاجرین در گذشته بر اوضاع سیاسی افغانستان گذارده و منجر به سلب صلاحیت وزیر مهاجران دولت افغانستان شده بود، نمی تواند در برابر ایران با عدم تامین نظرات سیاسی این کشور رفتار کند.
اما اکنون دیده می شود که علاقه جهانی نیز بر این متمرکز شده است که نقش ایران در افغانستان جدی تر شود. اخیرا « بنیتا فرارو-والدنر»  کمیشنروابط خارجی اتحادیه اروپا اعلام کرده است  که جمهوری اسلامی ایران به نشست مشترک اتحادیه اروپا و کشورهای آسیایی درباره ی افغانستان دعوت خواهد شد. از سوی دیگر یاپ دی هوپ شیفر، سرمنشی پیمان ناتو نیز بر تعامل با ایران تاکید کرده و اعلام کرده است که اگر ایتلاف نظامی موجود در افغانستان می خواهد در انجام وظایف خود موفق شود، باید با همسایگان آن از جمله ایران تعامل کند.
جالب این که سرمنشی سازمان ناتو گفته است که مشکلات این کشور (افغانستان) نمی تواند به دست خود افغانستان به تنهایی حل شود. بلکه حل این مشکل نیازمند اتخاذ یک رویکرد گسترده تر است که شامل همه همسایگان افغانستان می شود. این نظر سرمنشی پیمان ناتو شاید از این جاناشی شود که تحلیلگران بین المللی با توجه به رفتار سیاستمداران و دولتمردان افغانستان به این پندار رسیده اند که افغانستان از نظر سیاسی بدون تامین نظرات سیاسی همسایگان خود، به خصوص ایران و پاکستان، عمل کرده نمی تواند. شاید اصراری را که مقام های افغانستان از دیر زمان در خصوص سهمگیری پاکستان در تامین امنیت افغانستان نشان می دهند، یکی از عواملی باشد که نظریه وابستگی افغانستان به همسایه ها را به وجود آورده است.
جالب این که ایران با درک همین وضعیت است که در خصوص رفتار با افغان های مقیم در آن کشور نیز سخنان دوگانه ای را بیان می کند. چنانچه چندی پیش محمد تقی قایمی، مدیر کل اتباع و مهاجرین وزارت   داخله   ایران اعلام کرد که این کشور درحال حاضر طرحی برای اخراج اتباع غیر مجاز افغان ندارد، اما طبق قانون و بنابر وظایف، برخورد با اتباع افغان غیر مجاز در داخل و مرزها کماکان ادامه دارد و به طور میانگین روزانه ۸۰۰ تا هزار نفر افغان غیر مجاز از مرزها طرد می شوند. این در حالی است که معاون دوم رییس جمهور بعد از سفر خود به تهران از عدم اخراج افغان ها از ایران اطمینان داده بود.
به نظر می رسد آنچه ایران را قادر ساخته است تا نسبت به افغانستان سیاست دوگانه ای داشته باشد، گرایشی است که در داخل دولت افغانستان نسبت این کشور وجود دارد و تعامل این کشور در خصوص افغانستان را مثبت ارزیابی می کند. چنانچه اخیرا سخنگوی دولت افغانستان بر نقش سازنده جمهوری اسلامی ایران در امنیت و ثبات منطقه تاکید کرده و  درجمع خبرنگاران درکابل ، نقش بیشتر جمهوری اسلامی ایران را درحل مشکلات منطقه به ویژه افغانستان خواستار شد و گفت که ایران به عنوان یک کشور همسایه و دوست همیشه نقش سازنده ای در افغانستان داشته است.
شاید همین نگرش باعث می گردد تا کشورهای غربی نیز علاقه مند شوند که بر فراهم شدن زمینه ی تعامل بیشتر ایران نسبت به مسایل افغانستان روی خوش نشان دهند، اما این که این تعامل از نوع مشارکت در تامین امنیت و بازسازی است یا از نوع مداخله، شاید بعدها روشن گردد.

دکمه بازگشت به بالا