دمعلولیت لرونکو کسانو وضعیت او په کورنۍاو ټولنه کې دهغوی ستونزې (درېیمه برخه)

دڅیړنی ډول
دایوه ډګریزه څیړنه ده چې په ازاده سیمه کې  شوې ده، پوښتنلیکونوباندېله پوښتنو سره په تړلی ډول  وار له مخې  کوډ (code) پرې وهل شوى وو دمعلولو کسانو ټولنېز او اقتصادی وضعه او هغه نوری ستونزی چې دغه کسان په کورنیو او ټولنه کې ورسره لاس په ګریوان دی، تر غورلاندی نیسی.
دمعلولیت مفهوم :
دمعلولیت لرونکو کسانو په نړیوال میثاق کې معلولیت داسې تعریف شوی دی:
«معلولیت لرونکې کسان هغه څوک دی چې داوږدې مودې له پاره فزیکې، حسی او یا ذهنی نیمګړتیاوی (عارضه) ولری او کېداى شی نوروسره د ګډون په وخت کې دمختلفو خنډونو سره  مخ شی او د برابرۍ داصل پربنسټ د نورو په پرتله له وروسته والى ولری.
همدارنګه  ډول په ۱۹۸۱ کال کې دنړیوال روغتیایی سازمان معلولیت داسې تعریف کړى دی «معلولیت عبارت دی دیوې ټولیزې جسمی، ذهنی، ټولنېز او یا دهغوی دترکېبی عواملو څخه چې د یو چاپر ژوند باندې ناوړه اثر اچوی او ددغه کس دطبیعی ژوند په تیرولو کې خنډ ږدی» په دې څیړنه کې هم معلولیت د یاد شوی  تعریف پربنسټ  تر څیړنی لاندې نیول شوى. معلولیت په مختلفو ډولونو باندی لکه جسمی، ذهنی، حرکتی، حسی (دمثال په توګه دلیدلو او اوریدلو) او روانی معلولیتونه دی.
په دې څیړنه کې نور عبارتونه چې په تکرار سره راغلی دی،هغه دکورنۍ او ټولنې عبارتونه دی. په دې څیړنه کې کورنۍ هغه کسانو ته ویل کېږی چې دمعلولیت لرونکې کس خپلوان دی او پورته کس دهغوی سره ژوند کوی او د هغوى د کورنۍغړی دی. کېدای شی چې دکورنۍ دډیرو نژدې خپلوانو چې په هغه کې میرمن، میړه، لوڼی او زامن ګډون ولری او یا هم کېدای شې چې نور غړی لکه وروڼه، خویندې، وریندار، نیکه، نیا او دکور نور غړی  پکې ګډون ولری. دټولنې څخه مطلب (په ځانګړی ډول کله چې دمعلولیت لرونکی کس دستونزو په اړه وی) دکورنۍ نه بهر ټول نور کسان  دی، یانی ټول هغه کسان چې معلولیت لرونکی کس دکورنۍ نه بهر دهغوی سره په اړیکې ولری.
نفوس/ ټولنشمېرنه  Population  :
دڅیړنی په دې شمېر کې ټول هغه کسان راځی چې لږ تر لږه یو ددغو معلولیتونو څخه چې پورته یې یادونه وشوه په کې  راشی، په حقیقت کې ټولنشمیرنه هغه کسانوته ویل کېږی چې دڅیړنی په کار دی او دهغوی په برخه کی څیړنه ترسره کېږی. څرنګه چې په ډیرو برخو کې داممکن نه بریښی چې دیوې ټولنی ټول کسان وڅیړل شی نو ددې ټولنی څخه دنمونې په ډول یوڅه ټاکل شوی دی او دهغوی په برخه کې څیړنه شوې ده.
دشمیرنې نمونه Sample:
لکه څنګه چې پورته وویل شول دټولنشمیرنې دهرکس په برخه کې څیړنه کول په ډیرو برخو کې دمالی ناتوانیو دوخت نه لرلو او دپوره شمیر څیړنکو نه لرلو له له امله نه پوره کېږی. نو له همدې له امله څیړنکو دنمونې ډول وټاکه او دغه نمونه به دټولنشمیرنی پرځای وکارول شی، چې دایو مجبوریت دى خو نمونه باید داسی وټاکل شی چې دټولن شمیرنی نمایندګی وکړلای شی تر څو لاس ته راغلی پایلی دټولنی ټولیزه برخه په برکې ونیسیې دمثال په توګه که موږ دټولنې دټولو معلولیت لرونکو کسانو حالت دهغه کسانو څخه وټاکو کوم چې دکابل په ولایت کی استوګنه لری نو وروسته بیا نشو کولای چې هغه دټول افغانستان دمعلولیت لرونکو کسانو له پاره وکاروو، ځکه هغه محیطی شرایط چې په کابل کی شته دنورو سیمو (بامیان، غور، کندهار) سره ډیر توپیر لری  لکه دمعلولیت لرونکو کسانو له پاره دکارکولو زمینه، رغتیایی او ښوونیزی اسانتیاوی او نور توپیرلری، نو ویلای شو چې دغور ولایت دمعلولیت لرونکو کسانو ستونزی دکابل ولایت دمعلولیت لرونکو کسانو سره یو شانی نه دی.
ددغه ټکو په نظر کې نیولو سره داڅیړنه مختلفو برخو ته لکه؛ فرهنګ، ژبه، او قوم داسی ټاکل شوی دی چې دټولنشمیرنې دڅیړنې وړ وی، او ترټولو لویه نمونه ممکن دمالی وس او د وخت درلودلو سره ټاکل شوی وی. څرنګه چې ۱۵۰۰ سوال پاټی په ۱۴ مختلفو ولایتونو کې ډکې شوې او په دې څیړنه کې په ژوره توګه څیړل شوی دی. برسیره پر دې نوری سوال پاڼی ترتیب شوی دی چې دمعلولیت لرونکو کسانو کورنیو او دمعلولیت لرونکو کسانو پیژندونکو ته هم ورکړل شوی دی چې هغوی ډکی کړی دی چې دمعلولیت لرونکو کسانو دحالت په برخه کې خپل نظر ورکړی. خو په دې څیړنه کی ډیره برخه پخپله دمعلولیت لرونکو کسانو ځواب ته ټاکل شوې ده ځکه چې له هرچا څخه ددی پخپله دخپلو ستونزو ډیره ښه نمایندګی کولای شی…
پانې لړی
 – په دې څیړنه کی هڅه شوی چې دمعلولیت لرونکو کسانو عبارت دمعلولانو او یا دمعلولو کسانو پرځای استعمال شی ځکه چې په قانون کې هم ددغه کسانو دحقونو دامتیاز په برخه کې دمعلولیت لرونکی کسانو عبارت راغلی دی.

دکمه بازگشت به بالا