حقوق بشر، مبنای جامعه ی انسانی (قسمت اول)

آیا اصل قرار دادن حقوق بشر به عنوان ارزش ها و هنجارهای فراگیر جوامع انسانی، نسبت به ساختار اقتصادی و اجتماعی جامعه، چه در سطح ملی و چه در سطح بین المللی، الزاماتی را به همراه دارد؟ این سوال یکی از مهمترین سوال هایی است که فعالین حقوق بشر در شصت سال اخیر همواره با آن مواجه بوده اند و منشای آثار، اسناد، پیمان ها و بعضا مجادلات بسیاری نیز بوده است. به نظر می رسد پرداختن به این مساله، به خصوص به دلیل گسترش گفتمان حقوق بشر در کشور های جهان سوم، اهمیت دو چندانی یافته است.
برای ورود به بحث ذکر مقدماتی لازم است :
۱ – از دید نگارنده حقوق بشر منشایی فرابشری ندارد. این به معنای آن است که مرجعی عینی می باید این حقوق را تعریف نماید و نه میکانیزمی انتزاعی یا فراطبیعی. آنچه هست حقوق انسان است و خود انسان نیز این حقوق را طی فرایندی تکاملی تنظیم و تنسیق می نماید. نتیجه ی ابتدایی این مقدمه این است که حقوق بشر در زمینه ی «قرارداد اجتماعی» تعریف و تضمین می شود. احاله دادن این دو امر یعنی تعریف از یک سو و تضمین از سوی دیگر به میکانیزم فراطبیعی، خالی کردن آن از مفهوم است. حقوق بشر در همین جامعه انسانی تاریخمند تعریف می شود و باید در همین جامعه انسانی زمانمند نیز محقق گردد.
۲ – حقوق بشر، همان طور که از قراردادی اجتماعی برخاسته است، حقوق انسان جمعی است. به عبارت دیگر اصولا حقوق بشر در زمینه ی جامعه معنا می یابد. به عنوان مثال در مورد فردی که در جزیره ی دور افتاده و فاقد روابط اجتماعی با سایر انسان ها، از بیماری یا گرسنگی می میرد، صحبت از نقض حقوق بشر نمی شود. آن جایی می توان سخن از حقوق بشر به میان آورد که انسان هایی وجود داشته باشند که به طور فردی یا از طریق نهادهای جمعی، بالقوه بتوانند حق فردی را نقض یا تضمین کنند.
۳ – هرگاه سخن از حق است، متقابلا باید وظیفه ای نیز در میان باشد. اگر حقی به عنوان حق بنیادین بشر در نظر گرفته شود، فرد یا نهادی که موظف است این حق را تضمین کند، خواه با انجام فعل و خواه با ترک فعل، باید مشخص باشد. مثلا در مورد حق حیات، اولا باید پذیرفت که -اگر به صورت عینی و انضمامی سخن بگوییم- در جامعه انسانی است که این حق معنا دارد و ثانیا افراد دیگر یا نهادهای اجتماعی باید از سلب غیر موجه امکان حیات یک فرد به طور مستقیم یا غیر مستقیم بپرهیزند.
با ذکر این سه مقدمه و با پذیرفتن حقوقی که در اعلامیه جهانی حقوق بشر و میثاق های الحاقی به آن مذکور است -به عنوان حداقل حقوق بشر که مورد قبول عام است- به اصل مطلب می پردازم…
ادامه دارد

دکمه بازگشت به بالا