تلا‌ش چاوز برای پادشاهی

اگر مردم به همه پرسی امروز(دوشنبه) رای مثبت بدهند، مقام‌های انتخابی در ونزویلا از جمله هوگو چاوز می‌توانند هر چند بار که بخواهند در انتخابات نامزد شوند اما آقای رییس‌جمهور زیاد خوشحال نیست: بهای نفت ونزویلا به نصف سقوط کرده است. دولت چاوز در حال حاضر حتا پروژه‌های ساخت پالایشگاه در ونزویلا را متوقف کرده تا با کسری بودجه مقابله کند. دولت کاراکاس با مساله ی سقوط ارزش پول ملی دست و پنجه نرم می‌کند. ‌
دولت چاوز در طول ماه‌های اخیر همه منابع اش را بسیج کرد تا مردم را به دادن رای مثبت در همه‌پرسی ترغیب کند، اما رقابت موافقان و مخالفان همچنان شانه به شانه ادامه دارد. بر اساس آخرین نظرسنجی‌ها، ۵/۵۱ درصد از همه‌پرسی چاوز حمایت می‌کنند و ۱/۴۸ درصد مخالف آن اند.
به گفته ی مارگاریتا لوپز مایا، جامعه‌شناس ونزویلایی که هم‌اکنون در واشنگتن ساکن است، «چاوز می‌تواند با اختلاف اندکی در همه‌پرسی پیروز شود و پروژه سوسیالیستی خود را در خانه به پیش برد اما حتا با برد قاطع در همه پرسی به خاطر بهای پایین نفت مجبور است به دیپلوماسی دالرهای نفتی‌اش در قاره لاتین پایان دهد».
به نوشته ی دومینگو وازا زاوالا، یک مسوول سابق بانک مرکزی در کاراکاس، اگر میانگین بهای هر بشکه نفت خام ونزویلایی امسال ۳۷ دالر باشد – بسیار پایین‌تر از ۶۰ دالر پیش‌بینی‌شده در بودجه فدرال سال ۲۰۰۹ – کل صادرات نفت این کشور به ۳۶ میلیارد دالر خواهد رسید و این یعنی نیمی از آنچه که قرار بوده صرف خدمات عمومی، پرداخت قرضداری ‌های خارجی، واردات کالای ضروری و دیگر مخارج دولتی شود. در این میان احتمالا اتحاد منطقه‌ای چاوز علیه هژمونی ایالات متحده در امریکای لاتین از اولین قربانیان کاهش بهای نفت خواهد بود. ‌
البته چاوز حتا پیش از آغاز سقوط بهای نفت از رویای امریکای لاتین متحد بیدار شده بود. «گزینه بولیواریایی برای قاره امریکا( ای ال بی ای)» ابتکار عمل منطقه‌ای چاوز بود که با هدف رقابت با منطقه ی آزاد تجاری مورد علاقه ایالات متحده در قاره لاتین به وجود آمده بود. چاوز در دسامبر ۲۰۰۷ برای قدرتمندتر کردن «گزینه بولیواریایی برای قاره امریکا» بانک منطقه را تشکیل داد که ارجنتاین، بولیوی، برازیل، اکوادور، پاراگویه، اروگویه و ونزویلا اعضای موسس آن به حساب می‌آمدند. چاوز امیدوار بود که این بانک سرمایه‌ای بین ۷ تا ۱۰ میلیارد دالر جذب بکند تا بتواند به دولت‌ها و اشخاص در پروژه‌های اجتماعی یاری برساند و ساخت آزادراه‌ها، پل‌ها، راه‌های آبی، بندرگاه‌ها و خطوط نیرو را در سراسر قاره لاتین سرعت بخشد.
اما بانک در حال حاضر نه سرمایه‌ای جمع کرده و نه حتا نام رییسان آن مشخص شده است. چند ماه پیش مقام های برازیلی اعلام کردند که به خاطر محدودیت منابع‌شان تصمیم گرفتند سرمایه را در داخل کشور خرج کنند و فعلا نمی‌توانند به نفع همسایگان کاری انجام دهند. بعضی از مقام های ونزویلایی هم گفته‌اند کاراکاس ۷۰ تا ۸۰ درصد سرمایه بانک را تامین می‌کند. آنها هنوز به قول‌شان عمل نکرده‌اند.
کم‌پولی ونزویلایی‌ها عواقب دیپلوماتیک بلندمدتی خواهد داشت. روابط خوب کاراکاس با دیگر کشورهای امریکای لاتین بیشتر بر بخشندگی ونزویلایی‌ها بنا شده است: از هدایای سخاوتمندانه نفتی گرفته تا کمک‌های غیرمستقیم در حوزه‌های هوایی، راه‌سازی و ارسال افراد متخصص. البته کسی نمی‌داند دیپلوماسی نفتی چاوز تاکنون چقدر هزینه داشته است. چاوز گاهی به‌طور روزانه ۹۴ هزار بشکه نفت و مواد پتروشیمی به کیوبا فرستاده و بنا بر بعضی گزارش‌ها در سال ۲۰۰۸ میزان هدیه‌های نفتی چاوز به کاسترو حدود ۳ میلیارد دالر بوده است. ایالات متحده سالانه ۱۲۵ میلیون دالر به بولیوی کمک می‌کند و انتظار می‌رود میزان کمک‌های ونزویلا بیش از این باشد. چاوز پیش‌تر قول داده بود در ۵ کشور برازیل، کیوبا، جاماییکا، نیکاراگوه و ویتنام تاسیات تصفیه نفت ایجاد کند یا وضع پتروشیمی این کشورها را بهبود بخشد. در حال حاضر جز در کیوبا هیچ‌کدام از این پروژه‌ها عملی نشده است.
به هر حال واقعا معلوم نیست که چاوز چگونه درآمدهای نفتی را خرج می‌کند؛ دولت او به غیرشفاف بودن مشهور است. حتا می‌گویند سفیران ونزویلا در کشورهای دوست در بازدیدهای خود از مناطق مختلف، برای مقام های رسمی چک می‌کشند. اما تردیدی نیست که بهای جدید نفت به دیپلوماسی نفتی چاوز ضربه ی شدیدی وارد کرده است.
با این همه چاوز ابدا ورشکسته به حساب نمی‌آید. ذخایر ارزی ونزویلا که در بانک مرکزی این کشور نگهداری می‌شود بالغ بر ۶/۲۸ میلیارد دالر است. رابرت بوتوم، تحلیلگر امور اقتصادی ونزویلا می‌گوید:»چاوز هنوز مقداری پول دارد و همه هم با او مهربان اند تا بتوانند چیزی از او بگیرند. با این همه دولت مجبور است برای بودجه سال ۲۰۰۹ پول قرض کند. کاهش بهای نفت باعث کوچک شدن اقتصاد ونزویلا شده است. میزان رشد اقتصادی در سال ۲۰۰۸ به ۵/۵ درصد رسید؛ ۳ درصد کمتر از سال ۲۰۰۷» اگر بهای نفت در سال ۲۰۰۹ بالا نرود، رشد از این هم کمتر خواهد شد و حتا امکان دارد که ونزویلا هم وارد دوران رکود شود. ونزویلا هم مثل دیگر کشورها برای کاهش کسری بودجه ابتدا از حجم کمک‌های خارجی کم خواهد کرد. ‌
البته پیروزی باراک اوبامای میانه‌رو و عملگرا در امریکا هم به ایتلاف امریکای لاتین چاوز ضربه زده است؛ چراکه او فعلا نمی‌تواند بر طبل ضدامریکایی‌گری بکوبد. (تحلیلگران حتا نسبت به امکان گفتگوی اوباما و رایول کاسترو، رهبر کیوبا، هم خوشبین‌اند و این بر روابط کاراکاس و‌هاوانا تاثیر خواهد گذاشت.) به علاوه قدرت اقتصادی نوظهور برازیل هم چالشی جدی برای رویای چاوز به حساب می‌آید؛ برازیل در سال‌های آینده هم تلاش خواهد کرد تا به جایگاه طبیعی‌اش به عنوان قدرت اول منطقه دست پیدا کند. امریکا هم بیشتر بر روابط با برازیل و کیوبا سرمایه‌گذاری خواهد کرد تا رابطه با ونزویلا.
چاوز حتا با پیروزی در همه‌پرسی مجبور است رویاهای بلندپروازانه‌اش را فراموش کند. او فعلا چاره‌ای دیگر ندارد. ‌

دکمه بازگشت به بالا