با آنکه افغانستان اقلام صادراتی زیادی چون قالین، میوه خشک، پوست قرهقل دارد، اما در مورد میزان آن ارقام درست و واحدی در دست نیست.
در مورد میزان صادرات این اقلام عمده صادراتی افغانستان، ادارههای مختلف آمارهای متفاوتی ارایه میدارند.
براساس آمارهای احصاییه مرکزی، در سال 1388 میزان صادرات میوه خشک در افغانستان به 66هزار و550تن با ارزش 181میلیون دالر میرسید و در سال 1389 با یک کاهش 50درصدی میزان صادرات میوههای خشک در افغانستان به 33هزار و 865تن به ارزش 106میلیون دالر تنزیل یافت.
براساس این آمار، میزان صادرات قالین در سال 1388 به 2976 هزار مترمربع با ارزش 67میلیون دالر بود، اما در سال 1389به 706هزار مترمربع به ارزش پولی حدود 70میلیون دالر تنزل کرد.
اداره احصاییه مرکزی افغانستان تا هنوز سالنامه احصاییوی سال گذشته را منتشر نکرده است.
اما مسوولان در اتاق تجارت بینالمللی افغانستان آمارهای متفاوتی در ارتباط به سال 1389 ارایه میدارند.
میرزمان پوپل، مسوول بخش صادرات اتاق تجارت میگوید: «در سال 1389 حجم صادرات میوه خشک 52هزار تن به ارزش 133میلیون دالر و قالین 720هزار مترمربع به ارزش 69میلیون دالر بود.»
میان ارقامهای ارایهشده از جانب اداره احصاییه مرکزی و اتاق تجارت بینالمللی در قسمت میوه خشک یک تفاوت 30میلیوندالری دیده میشود.
این در حالیست که رییس اداره صادرات کشمش، میوه خشک و سبزی افغانستان نیز آمارهای از صادرات میوه خشک ارایه میدارد.
سیدعظیم مصطفی هاشمی، رییس این اداره، میگوید: «در سال 1390 نسبت به سال 1389 پنج درصد در بخش صادرات میوه خشک، کشمش و سبزی افزایش داشتیم.»
او گفت: «در سال گذشته 112هزار تن میوه خشک و سبزی از افغانستان صادر شده است و در سال 1389مجموع صادرات 96هزار تن بود.»
ولی، پوپل میگوید که در سال 1390 حدود 50هزار تن میوه خشک به ارزش 116میلیون دالر و 469هزار مترمربع قالین به ارزش نزدیک به 47میلیون دالر از افغانستان صادر شده است.
گفتههای پوپل که میزان صادرات میوه خشک را در سال 1389 حدود 50هزار تن میگوید، با آمارهای احصاییه مرکزی، دو هزار تن تفاوت دارد و این نشاندهنده اختلاف در آمارهای ارایهشده است.
آقای هاشمی اختلاف در میزان آمارها را تایید میکند و میگوید که تعدادی از افراد و اشخاص میوه خشک و برخی از دیگر اموال صادراتی افغانستان را بهشکل قاچاق به کشور پاکستان انتقال میدهند.
بهگفته او، یک تعداد افراد و اشخاص که با مسوولان مرزها بهخصوص مرز تورخم روابط دارند، دست به این کار میزنند.
هاشمی میگوید آماری که آنها ارایه کردهاند، از اموالی است که در اداره انکشاف صادرات میوه و سبزی بهخاطر اخذ گواهینامه کیفیت ثبت میشود.
او با انتقاد از وزارت مالیه گفت: «اگر وزارت مالیه با ما همکاری کند، ما میتوانیم میزان صادرات را افزایش دهیم.»
او گفت که در مجموع تمام کالای تولیدی و صنعتی افغانستان که به بیرون فرستاده میشود، باید گواهینامه کیفیت داشته باشد، «چون تمام داشتههای افغانستان با یک نام نیک بیرون میرود و برعلاوه میتوانیم یک آمار دقیق ارایه بداریم.»
هاشمی اظهار داشت که به شورای وزیران نیز این موضوع را پیشنهاد کرده است که باید اموال صادراتی افغانستان گواهینامهی کیفیت داشته باشد، اما تا هنوز این کار صورت نگرفته است و ارگانهای افغانستان هیچ ارزشی به کالای صادراتی کشور، قایل نیستند.
مقامها در وزارت مالیه نیز میگویند که آنها تا هنوز چنین گواهینامهای را به اموال صادراتی افغانستان توزیع نمیکنند.
نجیبالله منلی، مشاور دفتر مطبوعاتی وزارت مالیه، میگوید اموالی که از افغانستان صادر میشود، اگر محصولات زراعتی و یا صنعتی افغانستان باشد، ضرورت به گواهینامه ندارد.
مساله دیگری که همیشه برای تاجران افغان مشکلزا بوده است، عدم تطبیق موافقتنامه ترانزیتی میان افغانستان و پاکستان است.
طبق آمارهای وزارت تجارت، میزان صادرات و واردات افغانستان با پاکستان سالانه حدود 4میلیارد دالر است، اما بهگفته مقامها در این وزارت بیشترین مشکل افغانستان در بخش ترانزیت با پاکستان است.
بیشتر کالاهای وارداتی افغانستان از طریق پاکستان به این کشور میرسد و به همین دلیل، افغانستان نیازمند همکاری پاکستان است، اما افغانستان در حمل و نقل کالاهای وارداتی و صادراتی خود از طریق پاکستان همواره با مشکلهایی مواجه بوده است.
در سال 2010 میلادی، وزرای خارجه افغانستان و پاکستان در حضور مقامهای امریکایی توافقنامهای را امضا کردند که هدف اصلی آن حل مشکلات ترانزیت بین دو کشور بود، اما مسوولان وزارت تجارت تایید میکنند که مشکل ترانزیت میان افغانستان و پاکستان هنوز پابرجاست.
رییس اداره انکشاف صادرات کشمش، میوه و سبزی میگوید که مشکل ترانزیت با پاکستان 90درصد مشکلهای آنها را تشکیل میدهد، زیرا تنها در سال گذشته 37کانتینر کشمش تاجران، برای مدت یکونیم ماه معطل قرار داده شد.
او گفت اموال 4کانتینر، که حدود 180هزار دالر امریکایی ارزش داشت، از بین رفت و این مساله سال قبل بر میزان صادرات میوه خشک تاثیر منفی گذاشت.
مقامها در اتاق تجارت نیز مشکل ترانزیتی با پاکستان را تایید میکنند.
پوپل میگوید که پاکستان به موترهای افغانستان اجازه نمیدهد تا به بندر واگه بروند و مال تاجران افغان در مرز هر دو کشور در موترهای پاکستانیها بار میشود و تا به بندر واگه انتقاد داده میشود که این، هزینه سنگین را برای تاجران دارد.
در چند سال اخیر، تاجران قالین افغانی نیز از سرمایهگذاری در این بخش دل خوش ندارند و صادرات قالین برای آنها خالی از مشکل نبوده است.
پوپل با تایید مشکل تاجران قالین، گفت که مشکل اساسی قالین افغانی در این است که ترانسپورت هوایی خیلی گران است و ترانسپورت زمینی نیز بستگی بهمشکل ترانزیت دارد.
پوپل میگوید: «بخش اعظم قالین کشور ما به پاکستان میرود و در آنجا دیزاین و رنگ میشود و بعد به کشورهای اروپایی به نام قالین پاکستانی ارسال میگردد.»
بهگفته پوپل، از جانبی رکود بازارهای جهانی نیز تاثیر دارد، زیرا قبلا قیمت قالین افغانی در اروپا و امریکا بلند بود، اما حالا تا حدودی کاهش یافته است.
اما پوست قرهقل در میان کالاهای صادراتی افغانستان در سال گذشته از وضعیت خوبی برخوردار بوده است.
صادرکنندگان پست قرهقل میگویند، سه سال قبل صادرات این صنعت به رکود مواجه بود و علت آنهم خشکسالی و عدم توجه به این صنعت بود، اما در سال گذشته علاقمندی برای خرید پوست قرهقل در اروپا بیشتر از توقع تاجران افزایش یافت.
محمدعارف، مدیر اداری انستیتوت قرهقل در شمال افغانستان، گفته است که در سال گذشته بیش از 500هزار جلد پوست قرهقل به کشورهای فنلند، دنمارک، دوبی و آسیای میانه صادر شد، اما در سال جاری تاجران افغان تصمیم دارند که به بازارهای چین نیز این پوست را صادر کنند.
وی گفت: «در سال گذشته ما بیش از 500جلد پوست را به کشورهای فنلند، دنمارک، دوبی و آسیای میانه صادر کردیم که در سال روان هم ما پیشبین هستیم که بیشتر از 552هزار را صادر کنیم و در این آواخر، خوشبختانه به کشور چین نیز تاجران افغان نمونه این پوست را صادر کردهاند، تا به آن کشور نیز بازاریابی شود.»
اما پوپل میگوید که در قسمت صادرات پوست قرهقل نیز تاجران افغان بهمشکل مواجهاند.
او گفت که مشکل پوست قرهقل، در قسمت پروسس و دستهبندی آن است و همچنان عدم حمایت دولت بر این مشکل افزوده است.
بهگفته او، از جانبی نسل قرهقل رو به کاهش است و چراگاههای رمههای قرهقل و دیگر حیوانات در افغانستان نیز روزبهروز کاهش مییابد.
او اظهار میدارد که در گمرکهای افغانستان مشکل بروکراسی و کاغذپرانی وجود دارد و تاجران شدیدا از این ناحیه با مشکل مواجهاند.
بهگفته مسوولان انستیتوت قرهقل، پوست قرهقل در بازارهای جهانی بعد از قالین، از مشهورترین اقلام صادرات افغانستان بهشمار میرود.
از پوست قرهقل در افغانستان تعدادی از مردم برای ساختن کلاهپوست استفاده میکنند، اما در کشورهای اروپایی برای ساختن لباسهای مختلف زمستانی از آن استفاده میشود.
از نظر جنسیت، این پوست به سه نوع است که پوست کبود از عالیترین نوع آن میباشد.
اتاق تجارت افغانستان میزان صادرات پوست قرهقل را در دو سال اخیر قناعتبخش میخواند.
پوپل میگوید که در سال 1390 به تعداد 622هزار جلد پوست قرهقل با ارزش حدود 7میلیون دالر و در سال 1389 به تعداد 581هزار جلد به ارزش کمتر از 7میلیون دالر پوست قرهقل از افغانستان صادر شده است.
از سوی دیگر، آمارهای اداره احصاییه مرکزی نیز با تفاوت کمی ارایه شده است.
مطابق این آمارها، میزان صادرات پوست قرهقل در سال 1389 به 582هزار جلد میرسید که ارزش پولی آن حدود 7میلیون دالر بود.
