در شماره گذشته، نگاهی اجمالی به توسعه پایدار داشتیم؛ اینکه توسعه پایدار چیست و چگونه میتوان به آن دست یافت. در دنیای مدرن امروزی، یکی از حقوقی که برای همه ملتها و کشورها در نهاد حقوق بشر سازمان ملل، داده شده است، داشتن حق توسعه و انکشاف است. براساس این حق هر کشوری میتواند از توسعه و پیشرفت برخوردار گردد. از اینرو هیچ کشوری نمیتواند، جلو توسعه و پیشرفت ملی کشور دیگری را بگیرد. با این حال، کشورهای توسعهیافته باید به کشورهای کمترتوسعهیافته کمک کنند، تا این کشورها مسیر توسعه را بیابند؛ از طرفی دیگر، کشورهای پیشرفته باید علوم و تکنولوژی جدید را در اختیار کشورهای در حال توسعه قرار بدهند.
تاکنون تعاریف زیادی از توسعه پایدار صورت گرفته است. اما، این قابل توجه و تامل است که وقتی سخن از توسعه پایدار بهمیان میآید، افغانستان در کجای این مساله است؛ یعنی آیا مساله توسعه پایدار در افغانستان مطرح شده است؟ آیا مردم با این مساله آشنایی دارند و معنای این واژه را میدانند؟
با توجه به تعاریفی که از توسعه پایدار توسط کشورهای مدرن شده است، به این نکته پی میبریم که افغانستان- با وضعیت سیاسی و امنیتیای که دارد- هنوز از این بحث بسیار دور است؛ چرا که هنوز نمیتوان ادعا کرد، دولت افغانستان در مسير توسعه پايدار قرار گرفته باشد.
یکی از الزامهای توسعه پایدار، داشتن محیطزیستی پاک است. بدون توجه به آنچه در محیط زندگی ما میگذرد و بدون توجه به چگونگی استفاده از منابع طبیعی، هرگز نمیتوانیم در راستای توسعه پایدار قدم برداریم.
سیفالدین سیحون، استاد دانشکده اقتصاد در دانشگاه کابل، در مورد توسعه پایدار و ارتباط آن با محیطزیست میگوید: «توسعه پایدار به توسعهای گفته میشود که توام با حفظ محیطزیست باشد؛ توسعهای که در آن توسعه اقتصادی و اجتماعی، برای پیشرفت شکل بگیرد. از طرفی دیگر امکان دارد که هر توسعهای، پایدار نباشد. از اینرو نباید محیطزیست تخریب گردد.»
توسعه پایدار زمانی صورت میگیرد که به زندگی و محیط زندگی انسانها آسیبی وارد نگردد. بهگفته او، زمانی انسانها تصور میکردند که منابع زمینی پایانناپذیر است؛ اما امروزه این مساله روشن شده است که زمین دیگر این توانایی و ظرفیت و منابع را ندارد که از آن برای همیشه استفاده شود.
اگر در استفاده از این منابع و استخراج آن سهلانگاری صورت بگیرد، بدون شک نتایج آن فاجعهبار خواهد بود.
او میگوید: «تمام کارخانههایی که در یک کشور فعالیت میکنند، بدون شک باعث آلودگی هوا میگردند. سم یا دود ناشی از فعالیت این کارخانهها، دارای مونواکساید فراوانی میباشد که این مونواکساید باعث تخریب لایه اوزون میگردد. لایه اوزون بر اثر تراکم گاز مونواکساید کاربن سوراخ میگردد و اشعه مضر ماورایبنفش و نور مستقیم خورشید بر انسانها و دیگر جانداران و همچنان گیاهان تاثیر زیادی دارد.»
توسعه پايدار، مفهومي است همهجانبه كه از ساختار نظام سياسي گرفته تا اقتصاد، صنعت، فرهنگ و ثبات و امنيت را در يك كشور شامل ميشود. توسعه پايدار، كار و تلاش در جهت كسب دموكراسي و آزاديهاي اجتماعي و سياسي، رعايت موازين حقوق بشر، تامین صلح و عدالت اجتماعي، رفع تبعيض جنسي و فرهنگي و برابر حقوقي، اجتماعي و اقتصادي زنان با مردان، و همينطور تامين و تقسيم عادلانه و پايدار خدمات ملي اجتماعي بهداشتي و علمي و... در یک كشور است. پديدهاي كه تنگاتنگ با امور و مسايل سلامت محيطزيست و استفاده صحيح و برابر مردم كشور از تمامي سرمايهها و ذخاير منابع طبيعي و ملي در كشور مشروط ميگردد.
بهگفته سیحون، توسعه نه تنها باید پایدار، بلکه انسانمدار نیز باشد. توسعه باید در خدمت انسان باشد؛ از اینرو باید تعلیم، آموزش و پرورش، فرهنگ، اجتماع و اقتصاد نیز مد نظر گرفته شود.
او معتقد است که مساله و بحث توسعه پایدار، بسیار مهم و مدرن و مفاهیم توسعه پایدار بسیار اساسی است. اما متاسفانه به علت نبود دانش و فرهنگ بالا و همچنان عدم درک این مطلب از سوی مردم، مسوولان و حتا روشنفکران باعث شده است که هیچ آشنایی با این واژه و معنای آن نداشته باشیم؛ از اینرو هنوز این مفهوم وارد ادبیات افغانستان نشده است و بهگوش بسیاری از مردم نرسیده است.
برای دستیابی به توسعه پایدار از هماکنون میتوان شروع کرد. استفاده از شیوههای درست برای استخراج منابع طبیعی و استفاده معقولانه از آن، مانند استخراج معادن، نفت و غیره.. همچنان جلوگیری از ورود موترهای دست دوم و کهنه به کشور، حفاظت از محیطزیست، از مواردی است که اگر به آن از هماکنون توجه نشان داده شود، میتوان در آینده در راستای توسعه پایدار قدم برداشت.
