بانک جهانی و دولت افغانستان در حالی به رشد اقتصادی افغانستان بعد از سال 2014 خوشبین هستند که کارشناسان مسایل اقتصادی، به این خوشبینیها به دیده شک مینگرند.
بانک جهانی هفته گذشته یک گزارش تحقیقی به نشر رساند که در بخشی از آن زیر عنوان «از مرحله انتقال تا مرحله تغییر» گفته است که دهه تغییر ( از 2014 تا 2024) در افغانستان، مرحلهای پر از امیدواریها، انتظارات و فرصتها برای مردم افغانستان خواهد بود.
بهاساس گزارش بانک جهانی، این مرحله رشد اقتصادی، فرصتهای کاری و انکشاف را برای مردم افغانستان فراهم خواهد کرد.
بهگفته بانک جهانی، در حالیکه پیشبینی میشود رشد اقتصادی افغانستان در مرحله تغییر، سالانه حدود 5درصد خواهد بود، امکان آن وجود دارد که این رشد به 6.7درصد بلند برود، البته با در نظر داشت شرایط امنیتی و وضع زراعت و بخش منابع در افغانستان.
بانک جهانی در حالی شرایط امنیتی و بخش منابع را یکی از پیششرطها برای بهترشدن وضع اقتصادی دانسته است که مقامهای وزارت معادن افغانستان گفتهاند برخی از کشورهای منطقه تلاش میکنند، تا مانع کار استخراج معادن افغانستان شوند.
جوادعمر سخنگوی وزارت معادن، میگوید که اگر این تهدیدها ادامه پیدا کند، کار استخراج معادن کشور، بهخصوص مس عینک، با مشکلهایی مواجه خواهد شد.
او گفت: «دشمنان بدون شک تلاشهای خود را انجام میدهند، تا سبب مختل ساختن پروژهها شده و به آن آسیب برسانند؛ هشدارهایی نیز از گذشته وجود داشته است. هرگاه همین تهدیدها ادامه پیدا بکند، سبب مختل شدن پروژهها خواهد شد.»
کار استخراج پروژه مس عینک در ولایت لوگر حدود چهار سال پیش به یک شرکت چینایی واگذار شد.
در همین حال، مقامهای وزارت معادن میگویند که در حال حاضر کار استخراج این معدن بزرگ با چالشهای امنیتی روبهرو شده است.
سخنگوی این وزارت میگوید که کشورهای منطقه در ناامن ساختن پروژه استخراج معادن کشور، نقش دارند.
همچنان مقامهای این وزارت میگویند که در مجموع تمام معادن در افغانستان، با چالشهای امنیتی مشابه روبهرواند.
عمر میگوید: «در این اواخر یکی دو حمله راکتی به معدن مس عینک انجام شده که مایه نگرانی وزارت معادن گردید. این نگرانیها از جانب وزیر معادن در جلسه شورای امنیت مطرح شد. وزارت داخله تدابیر تازهای در این راستا اتخاذ کرده است.»
در عین حال، وزارت امور داخله افغانستان موجودیت مشکلهای امنیتی و دستدرازی کشورهای منطقه را در کار استخراج معادن کشور میپذیرد.
صدیق صدیقی، سخنگوی وزارت داخله، گفته است که این وزارت به اساس نگرانیهایی که در جلسه شورای امنیت ملی از سوی مقامهای وزارت معادن مطرح شد، هیاتی را به تازگی به معدن مس عینک فرستاده تا تدابیر مورد نیاز را روی دست بگیرد.
حکومت افغانستان طی چند سال گذشته کار بر معادن کشور را به همکاری شرکتهای خصوصی خارجی آغاز کرده است.
معدن مس عینک، معدن آهن حاجیگک و نفت در حوزهآمو دریا از جمله این معادناند که اخیرا از سوی حکومت افغانستان با شماری از شرکتهای خارجی جهت استخراج به قرارداد، سپرده شده است.
اما گزارشهایی وجود دارد که برخی از کشورهای منطقه کار این پروژهها را به مشکل روبهرو کردهاند.
برخی از کارشناسان میگویند اگر جلو تهدیدات امنیتی در بخش سروی و استخراج معادن گرفته نشود، این مساله سبب دلسردی شرکتها در افغانستان شده و کار استخراج این پروژهها به مشکل مواجه خواهد شد.
با این حال، اظهار نظرها در مورد رشد اقتصادی در افغانستان که یکی از پایههای آن زراعت خوانده شده، در حالی مطرح میشود که بهگفته کارشناسان مسایل اقتصادی، در بخشهای زراعتی نیز کارهای موثری انجام نشده است.
آگاهان میگویند که هنوز زراعت افغانستان میکانیزه نشده است و اکثر زمینهای زراعتی در افغانستان، بهگونه سنتی و با وسایل ابتدایی، کشت میشوند.
آگاهان اقتصاد از احتمال به میان آمدن برخی مشکلهای اقتصادی پس از سال 2014 میلادی ابراز نگرانی میکنند، اما وزیر مالیه افغانستان میگوید که وی احتمال بروز هرگونه مشکل اقتصادی را پس از سال 2014 میلادی به دیده شک مینگرد.
با این حال سید مسعود، استاد دانشکده اقتصاد دانشگاه کابل، به این نظر است: «اگر ما امنیت را درست تامین کردیم، سیاست متوازن منطقهای و خارجی را بهوجود آوردیم و قوتهای بینالمللی و منطقهای را در مقابل همدیگر قرار ندادیم و رقابت قاتلانه اینها را در سطح افغانستان از بین بردیم و اینها با رقابت سالم در افغانستان کار کردند، ما بسیار موفق میشویم.»
استاد مسعود میگوید که عمدتا بانک جهانی، امریکا، دولت افغانستان و سایر دولتها سخت در تلاش این هستند که نوعی خوشبینی را مطرح کنند و تلاش میکنند که نظرات بدبینانه را که از سال 2014 تا 2024 بهوجود میآید، باورمندیها را پایین میآورد و سرمایهگذاریها را کمتر میسازد، تا اندازهای پایین بیاورند و مردم را برای بعد از 2014 برای یک زندگی بهتر آماده بسازند.
او میافزاید: «از سال 2014 تا 2024 افغانستان وابسته میشود به شرایطی که در آن زمان ما قرار میگیریم؛ یعنی بستگی دارد به گرایشهایی که در منطقه صورت میگیرد، تعهداتی که جامعه جهانی میدهد، چه اندازه عملی میشود و حکومتی که روی کار میشود تا کدام اندازه در مقابل فساد اداری میتواند قرار بگیرد.»
در بن دوم نیز بانک جهانی روی چهار موضوع انگشت گذاشته بود: معادن، ترانزیت، زراعت و آموزش.
اما سید مسعود اظهار میدارد که ترانزیت و معادن در گرو امنیت است و امنیت در گرو خارجیها؛ به این معنا که خارجیها در افغانستان با همدیگر میجنگند و قدرتهای بینالمللی و کشورهای همسایه هر کدام وسایل خود را در افغانستان دارند، اما باج این جنگ را افغانستان میپردازد.
او باور دارد: «اگر در چنین گیر و داری، ما حکومتداری درست و سیاست خوب انجام دهیم، برویم به طرف زراعت و یک مدیریت آب و زمین را انجام دهیم حتا این مدیریت زمین و آب دو برابر نفوس کشور را نان میدهد.»
از مدتی به اینسو، سیاستهای امریکا در مقابل افغانستان در قسمت همکاری و عدم همکاری منطقه تغییر کرده است.
مقامهای امریکا با آنکه مسایل نظامی را در افغانستان در انحصار خود میگیرند، تلاش میکنند که از لحاظ منطقهای کشورهای منطقه را اجازه بدهد که در افغانستان سرمایهگذاری کنند.
استاد مسعود با اشاره به این تغییر استراتژی، میافزاید که اوباما و وزیر خارجه امریکا چند بار از هند و چین تقاضا کردند که در مسایل افغانستان، همکاری کنند و به این ترتیب هند جای پاکستان را در افغانستان بهخاطر ایجاد یک حکومت خوب و مقتدر و افزایش سرمایهگذاریها میگیرد.
این استاد دانشگاه معتقد است که اگر این حرکت صادقانه باشد و دنبال شود، نگرانیهای منطقه از نگاه مسایل مداخله نظامی امریکا پایین میآید و ممکن حتا ایران هم کمک کند، زیرا در افغانستان تقابل منابع وجود دارد.
مسعود به این باور است که اگر امریکا، غربیها و افغانستان از تیوری دشمنسازی بیرون بروند، افغانستان میتواند از سال 2014 تا 2024 بهترین دولت شود.
او میگوید: «عمدتا تیوری دشمنسازی در کوریای جنوبی صورت گرفت؛ بهخاطر جلوگیری از پیشرفت کوریای شمالی. در آسیای شرقی در مقابل چین استفاده شد. در ایران در مقابل عراق استفاده شد و در اسراییل در مقابل اعراب استفاده شد.»
بهگفته سید مسعود، غربیها به این نظراند که اگر از تیوری دشمنسازی استفاده شود، افغانستان رشد میکند. مسعود میگوید: «تا وقتیکه شما دشمن نداشته باشید نمیتوانید که به رشد و ترقی برسید، اما در افغانستان شرایط بهگونهای دیگر است و تنها میتوانیم که با استفاده از تیوری دوستسازی این کار را انجام دهیم.»
مسعود گفت: «اگر همسایهها و جهان در افغانستان دشمن پنداشته نشوند و ما هردو را در یک ترازوی مطلوب و معین بتوانیم قرار دهیم و منابع هر دو را به اساس منافع ملی خود تامین بکنیم، از 2014 تا 2024 ما یک دوره طلایی را میتوانیم داشته باشیم.»
فردا قرار است اجلاس توکیو برگزار گردد و افغانستان در این اجلاس تقاضای حدود 4میلیارد دالری خود را با جامعه جهانی مطرح کند.
ولی استاد مسعود به فرار سرمایهها اشاره میکند و میگوید که اجلاس توکیو در حالی برگزار میشود که به اثر بیباوریها، 4میلیارد دالر در ظرف سه ماه از افغانستان خارج خواهد شد.
مسعود میگوید که تهداب بیباوریها را عدم امنیت، عدم مدیریت، عدم صداقت خارجیها در تعهداتشان و رقابت قاتلانه منطقهای و قوتهای بینالمللی در مساله افغانستان گذاشته است.
اما با این حال، این گذشت زمان است که نشان خواهد داد وضع اقتصادی افغانستان بعد از 2014 چگونه خواهد بود.
مقامهای وزارت معادن تاکید داشتهاند که از سال 2016 سهم معادن افغانستان در اقتصاد کشور 20در صد خواهد بود، اما اینکه نیروهای امنیتی توان مساعدسازی یک فضای امن را برای استخراج معادن و جلب سرمایهگذاری بیشتر خواهند داشت، نیز از بحثهایی است که بعد از خروج نیروهای خارجی روشن میشود.
