وزارت خارجه در حالی از برگزاری کنفرانسی برای تشویق سرمایهگذاری در افغانستان با میزبانی هند در هفته آینده خبر میدهد که افغانستان راه ترانزیتی مستقیم به هند ندارد و آگاهان، گسترش روابط افغانستان با هند را برای پاکستان تشویشآفرین میدانند.
جانان موسیزی سخنگوی وزارت خارجه، هفتهی گذشته اعلام داشت که در این کنفرانس که در هند برگزار میشود، اطلاعات همهجانبه در باره سرمایهگذاری در بخشهای معادن، کشاورزی و مخابرات افغانستان به سرمایهگذاران ارایه خواهد شد.
او افزود که شرکتکنندگان در این نشست سرمایهگذاران هندی و تاجران و سرمایهگذاران کشورهای مختلف جهان خواهند بود.
قرار است در این کنفرانس وزیران امور خارجه، معادن، زراعت، تجارت و توسعه دهات افغانستان نیز حضور داشته باشند.
آقای موسیزی گفت که هدف اساسی نشست این است که در مورد فرصتها و امکانات سرمایهگذاری در افغانستان و چالشهایی که در این زمینه وجود دارد، به سرمایهگذاران بینالمللی اطلاعات دقیق داده شود و آنها به سرمایهگذاری در اینجا تشویق شوند.
بازرگانان کشور هند تاهنوز در افغانستان سرمایهگذاری چشمگیری انجام ندادهاند و تنها در بخش معادن یک کنسرسیوم هندی برندهی داوطلبی معدن آهن حاجیگک شناخته شده است.
سید یحیی اخلاقی رییس عمومی تسهیلات تجارتی و ترانزیتی وزارت تجارت و صنایع میگوید تاجران هندی متاسفانه تاهنوز سرمایهگذاریهای چشمگیر در افغانستان ندارند و سرمایهگذاریهای خیلی کوچک در بخش زراعتی و کشت بدیل زمین اجاره کردهاند.
او میگوید که در بخشهای ظرفیتسازی نیز کارهای انجام دادهاند و همچنان مرکز تجارتی مشترک بین افغانستان و هندوستان یک نوع سرمایهگذاری است که هم در هند است و هم در افغانستان، اما قرارداد بزرگی که بهگفته مقامهای وزارت معادن در اوایل سرطان کار آن نهایی میشود که قرار داد معدن حاجیگک است.
مقامهای وزارت معدن گفتهاند که مجموع سرمایهگذاری را که در معدن حاجیگک پیشبین استند، بین ده تا 14 میلیارد دالر میشود که تاهنوز به این میزان در افغانستان سرمایهگذاری نشده است.
اما تحلیلگران مسایل اقتصادی و سیاسی میگویند که برگزاری این کنفرانس در کشور هند تا حدودی برای پاکستان تشویشآفرین است، چون تجارت و ترانزیت میان پاکستان و افغانستان از منظر پاکستان متکی به مسایل سیاسی است.
آذرخش حافظی یکی از مسوولان اتاق تجارت بینالمللی میگوید: «مسایل تجارتی میان پاکستان و افغانستان به مسایل و رویدادهای سیاسی بستگی دارد، هرگاه روابط سیاسی دو کشور خوب باشد، مشکل در تجارت و ترانزیت کم است؛ اما اگر روابط سیاسی میان افغانستان و پاکستان خوب نباشد، روابط تجارتی نیز تاریک و مشکل بیشتر میشود.»
حافظی اظهار داشت که در دهها سال گذشته روابط بازرگانی میان این دو کشور بر اساس روابط سیاسی استوار بوده است و با ازدیاد تنشهای سیاسی روابط تجاری و ترانزیتی هردو کشور نیز تیره شده است و این روند همچنان ادامه خواهد داشت.
غلاممحمد ییلاقی معین اسبق تجارتی وزارت تجارت و یکی کارشناسان مسایل سیاسی میگوید که متاسفانه مسوولان مسایل تجارتی در پاکستان همیشه مسایل سیاسی را در مسایل اقتصادی دخیل میسازند.
طبق آمارهای وزارت تجارت، میزان صادرات و واردات افغانستان با پاکستان سالانه حدود 4میلیارد دالر است؛ اما بهگفته مقامها در این وزارت بیشترین مشکل افغانستان در بخش ترانزیت نیز با پاکستان است.
بیشتر کالاهای وارداتی افغانستان از طریق پاکستان به این کشور میرسد و بههمین دلیل، افغانستان نیازمند همکاری پاکستان است؛ اما افغانستان در حمل و نقل کالاهای وارداتی و صادراتی خود از طریق پاکستان همواره با مشکلهای مواجه بوده است.
بارها چنین اتفاق افتاده است که کامیونهایی از کالاهای بازرگانان افغان در پاکستان برای ماهها متوقف مانده است.
سال گذشته هزاران کامیون حامل کالاهای تجارتی افغانها در بندرگاههای پاکستان متوقف مانده بود و مسوولان اتاق تجارت میگویند که حالا نیز مقامهای پاکستان اجازه ورود اموال افغانی را به بسیار کندی میدهند.
خانجان الکوزی معاون اتاق تجارت بینالمللی افغانستان میگوید که موترهای افغانستان اجازه ندارند که داخل خاک پاکستان شود و از جانبی مشکلهای اداری و بروکراسی در پاکستان، ترانزیت وارداتی ما را نیز به مشکل مواجه کرده است و خیلی شرایط سخت است.
او گفت: «افغانستان شرایط پاکستان را نمیتوانند تکمیل کنند؛ اما موترهای پاکستانیها بدون تکمیل این شرایط که شامل بیمه و تضمین بانکی است، در داخل افغانستان گشت و گذار میکنند.»
بهگفته او اکنون موترهای اموال تاجران افغانی میآید، اما خیلی به کندی و آهستگی.
در سال 2010 وزرای خارجه افغانستان و پاکستان در حضور مقامهای امریکایی توافقنامهای را امضا کردند که هدف اصلی آن حل مشکلات ترانزیت بین دو کشور بود، اما مسوولان وزارت تجارت تایید میکنند که مشکل ترانزیت میان افغانستان و پاکستان هنوز پابرجاست.
اخلاقی اظهار میدارد که متاسفانه تاهنوز این موافقتنامه ترانزیتی بهصورت کامل تطبیق نمیشود، بعضی مشکلها از ناحیه پاکستان و برخی از افغانستان است.
اخلاقی گفت: «هنوز شرکتهای بیمه ما آن آمادگی را ندارند که مطابق شرایطی که در این موافقتنامه آمده است، اموال تاجران ما و یا پاکستان را بیمه کنند و یا در زمینه گرانتی بانکی برای موترهای که اموال تاجر را انتقال میدهند، نه ما توانستیم که یک راهحل تاجر پسند را به تاجران پیشنهاد کنیم و نه پاکستان توانستهاند.»
رییس ترانزیت و تسهیلات تجارتی وزارت تجارت افزود: «ما پیشنهادات خود را برای رفع مشکلها آماده کردهایم تا در جلسهای بهنام «ابتیکا» که جلسه هماهنگی میان این دو کشور است و قرار بود در شش ماه گذشته برگزار شود ابراز بداریم؛ اما شش ماه است که ما درخواست راهاندازی این جلسه را میدهیم؛ ولی مقامهای پاکستانی جوابی ارایه نمیدارند.»
از جانبی افغانستان راه ترانزیتی مستقیم با کشور هندوستان ندارد و اموال تاجران افغان و یا هند از طریق بندر واگه و یا بندر چابهار ایران وارد افغانستان میشود.
خانجان الکوزی معاون اتاق تجارت بینالمللی افغانستان میگوید که کشورهای همسایه بهخصوص پاکستان یک سلسله حساسیتهای با هندوستان دارند و از جانبی ما راه بحری و راه زمینی با هندوستان نداریم و کالای هندی را ما از راه پاکستان آورده نمیتوانیم؛ بلکه از راه ایران میآوریم.
اخلاقی نیز ابراز میدارد که افغانستان برای هندوستان یک مارکیت خوب صادراتی است و هندوستان هم برای افغانستان میتواند یک ظرفیت خوب برای صادرات باشد و این دو کشور کوشش کردهاند که سطح روابط اقتصادی و تجارتی خود را افزایش بدهند؛ اما بهدلیل اینکه در میان کشور افغانستان و هندوستان پاکستان واقع است و پاکستان هم با هند روابط خوب سیاسی ندارد، گاهگاه دچار مشکل بوده است؛
اما او گفت که ما با کشور هند از راه زمینی و بحری راههای تجارتی داریم.
او به بندر واگه اشاره میکند و میافزاید که این بندر سرحدی است که تاجران ما میتوانند از آن طریق صادرات میوه خشک و تازه و نباتات طبی را داشته باشند.
اخلاقی میافزاید که مسیر بحری راه مییابد به بنادر چابهار و بندر بست در کشور ایران که میتوانیم از این بنادر نیز استفاده کنیم.
اخلاقی اظهار میدارد که بندر چابهار در منطقه آزاد واقع شده که در هر کشور منطقه آزاد قوانین خاص خود را دارد و در این منطقه کشورهای هندوستان، استرالیا و چین در بخشهای هوتلداری، ساخت تاسیسات سردخانهای و گدامهای حفظ اموال تجارتی.
او همچنان ابراز داشت که در کنفرانس که در دهلی نو برگزار میشود، کوشش میکنند که ضمن اینکه فرصتهای سرمایهگذاری و تجارتی را به اطلاع تاجرانی که از 70کشور جهان در دهلی حضور مییابد برساند، بتواند راهکارهای افزایش ترانزیت و مراودات تجارتی را از طریق پاکستان و مسیر بندر چابهار پیگیری بکنند.
مساله دیگر که میتواند بر نگرانی پاکستان در قبال نزدیکی افغانستان به هند بیافزاید، امضای یک پیمان استراتژیک میان امریکا و هند است که بر مبنای آن امریکا از هند خواسته است که در بخشهای سرمایهگذاری و تجهیز و آموزش اردوی افغانستان، هند همکاری کند.
برعلاوه مسوولان وزارت خارجه از طرح وزارت خارجه امریکا در مورد برگزاری نشست سهجانبه افغانستان، هند و امریکا خبر داد و گفتهاند که ایجاد چارچوب همکاریهای سهجانبه و همچنین مشورتهای سیاسی سهجانبه یک امر طبیعی است و آنها از آن استقبال میکنند.
آقای موسیزی تاکید کرده است که نزدیکتر شدن روابط و همکاریها بین افغانستان، هند و امریکا تنها به نفع صلح، امنیت، ثبات و پیشرفت اقتصادی تمام منطقه است.
پس از تیرگی روابط امریکا و پاکستان، این نخستینبار است که هند، کشور رقیب پاکستان، با افغانستان و امریکا نشست سهجانبه برگزار خواهد کرد.
اخیرا وزیر دفاع امریکا در سفرش به هند از این کشور خواست تا نقش فعالتر در افغانستان ایفا کند، در حالیکه امریکا در گذشته هند را تشویق میکرد، تا بهدلیل نگرانیهای پاکستان فعالیتهای خود در افغانستان را محدود نگهدارد.
مسوولان وزارت تجارت افغانستان نیز به این باوراند که این حوادث میتواند به تشویش پاکستان بیفزاید.
اخلاقی میگوید که هم وضعیت سیاسی بین هند و پاکستان یک وضعیت مطلوب نیست و هم وضعیت سیاسی بین پاکستان و امریکا مطلوب نیست.
او با اشاره به پیمان راهبردی میان هند و امریکا گفت که در این پیمان آمده است که هندوستان نهتنها در بخش صنعتی و زراعتی افغانستان را کمک خواهد کرد؛ بلکه با کمک امریکا در زمینه تجهیز و آموزش اردوی ملی افغانستان هم کمک خواهد کرد که طبعا این پیمان حساسیتهای را برای پاکستان به دنبال خواهد داشت.
به باور او هر اندازهای که هندوستان نفوذ بیشتری در بعد تجارت و سرمایهگذاری در افغانستان داشته باشد، بههمان اندازه تشویشهای پاکستان بیشتر خواهد بود.
ولی با اینحال خوشبینیهای نیز وجود دارد؛ کنفرانسی که در هند برگزار میشود، بتواند جلب توجه تاجران جهان را برای سرمایهگذاری به افغانستان با خود داشته باشد.
الکوزی میگوید که اگر سرمایهگذاریها در بخش برق و زراعت و آبیاری جلب شود و از کشورهای دنیا و هندوستان سرمایهگذاری کنند خیلی خوب است، زیرا تاهنوز در این بخشها سرمایهگذاری چشمگیر از جانب تاجران ملی و بینالمللی انجام نشده است.
او میافزاید که از جانبی اگر از جانب تاجران هندوستان این سرمایهگذاریها انجام شود، نسبت به اینکه ما در فاصلهی نزدیکتری با هند قرار داریم بهتر خواهد بود.
