بازار داغ باز نشر غیر قانونی کتاب در هرات

- سیدحسن حسینی

این روزها بازار فروش کتاب‌هایی که بدون اجازه‌ی ناشر و نویسنده کاپی‌برداری می‌شوند، در هرات رونق خاصی گرفته است. قفسه‌های بیشتر کتاب فروشی‌ها پر است از کتاب‌های نویسنده‌گانی چون آنتونی رابینز، برایان تریسی، جان سی مکسول و بقیه که بدون پرداخت امتیازی به صاحب امتیاز باز نشر شده‌اند. بیشتر ناشران در هرات با خرید نسخه‌ی اصلی کتاب از ایران و یا از کابل، دست به باز نشر غیر قانونی آن می‌زنند.
گران بودن نرخ نسخه اصلی کتاب در ایران و کابل و اوضاع نامناسب اقتصادی دانشجویان و متقاضیان کتاب، توجیهی است که ناشران کتاب در هرات آن را دلیل باز نشر غیر قانونی می‌دانند.
یکی از ناشران و کتاب‌فروشان معروف در هرات که از گرفتن نامش امتناع می‌ورزد، به این باور است که برای خرید کتاب اصلی باید پول گزافی صرف شود و مشتریانش هزینه‌ی پرداخت آن را ندارند. به باور او قیمت کتاب‌هایی که به گونه‌ای غیر قانونی باز نشر شده‌اند دو برابر کمتر از نسخه‌ی اصلی است و همین انگیزه‌ای برای خرید بیشتر کتاب از سوی مخاطبان شده است.
در کنار هزینه‌ی بالای خرید کتاب از ایران، نرخ زیاد کرایه‌ی انتقال آن از مشهد به هرات هم از دلایل دیگری است که باز نشر غیر قانونی کتاب را پر رنگ‌تر کرده است. بنا بر گفته‌های کتاب فروشان و تایید شرکت‌های باربری، هزینه‌ی انتقال هر کتاب از مشهد به هرات ۳۰ افغانی است.
با این وجود ریاست اطلاعات و فرهنگ هرات از ثبت شکایت سه ناشر، مبنی بر غیر قانونی بودن کار برخی از ناشران داخلی و بیرونی خبر می‌دهد. جاوید ضرغام، آمر فرهنگ و هنر ریاست اطلاعات و فرهنگ هرات در گفتگو با هشت صبح می‌گوید که گروه سه نفره‌ی مخفی از یک سال به این طرف آغاز به کار کرده و مواردی از تخلف در نشر غیر قانونی کتاب را ثبت کرده است. او می‌افزاید که اسناد لازم برای تحقیق بیشتر و پی‌گیری شکایت شاکیان به زودی به دادستانی تحویل داده می‌شود.
با این هم آقای ضرغام می‌پذیرد که قیمت بالای کتاب و کم‌توانی اقتصادی خریداران سبب شده است عده‌ای از ناشران دست به بازنشر گسترده و غیر قانونی کتاب بزنند. او به این نظر است که ناشران کتاب در هرات و مرکز کشور پول زیادی برای فروش کتاب مطالبه می‌‌کنند، همین امر سبب می‌شود که دست ناشران غیر قانونی برای خلاف باز گذاشته شود.
تکثیر غیر قانونی نسخه‌ی پی. دی. اف کتاب «سیاست افغانستان؛ روایتی از درون» نوشته‌ی رنگین دادفر اسپنتا، مشاور پیشین امنیت افغانستان، در حالی که هنوز از نسخه‌ی چاپی‌اش ۴۰ درصد هم فروش نرسیده بود، از موارد بارز این تخلف به حساب می‌رود.
قانون «حمایت حقوق مولف، مصنف، هنرمند و محقق (کاپی‌رایت)» در اواسط سال ۱۳۸۷ خورشیدی در افغانستان از سوی حامد کرزی، رییس جمهور پیشین کشور توشیح شد.
فقره‌ی یکم ماده سی ‌و یکم این قانون در بخش «احکام تادیبی» تصریح می‌کند: «شخصی که در موعد مندرج ماده (۱۹) این قانون (بیست سال پس از نشر) بدون موافقه کتبی مالک اثر به طبع و نشر آن به هر وسیله با روش اقدام نماید، حسب احوال به حبس الی یک سال یا به جریمه نقدی که از پنجاه هزار افغانی کمتر و از یکصد هزار افغانی بیشتر نباشد ـ و یا هر دو جزا ـ محکوم می‌گردد.»
با آن هم دیده می‌شود که مانند بسیاری از قوانین دیگر، این قانون هم بار اجرایی نیافته و ضمانتی برای اجرای آن وجود ندارد.
از سوی دیگر، باید گفت که هنوز افغانستان پیرو قوانین بین‌المللی حق تالیف آثار نوشتاری نیست و توافق‌نامه‌ای با مراجع مربوطه به امضا نرسانده است. همین هم بهانه‌ای شده است تا اکثر ناشران داخلی کتاب در افغانستان با تکیه بر آن، آثار و نوشته‌های نویسنده‌گان بیرونی را بدون اجازه منبع اصلی باز نشر کنند.
رعایت‌ نشدن حق «کاپی ‌رایت» ویژه‌ی افغانستان نبوده و در بسیاری از کشورهای منطقه نیز به عنوان یک معضل جدی مطرح است. در ایران ترجمه و نشر غیر قانونی کتاب، اعتراض میشل کلمن، رییس انجمن جهانی ناشران را در پی داشت و او در حاشیه نمایشگاه کتاب فرانکفورت لب به انتقاد از این موضوع گشود.
ترجمه‌ی کتابی از عتیق رحیمی نویسنده‌ی افغان در ایران نیز از یک‌ سو اعتراض نویسنده مبنی بر این‌ که چرا کتابش از فارسی به فارسی ترجمه شده است را در پی داشت و از سوی دیگر پرده از گرفته ‌نشدن اجازه‌ی باز نشر کتاب نیز برداشت.

اشتراک گذاري با دوستان :