جامعه‌ی مدرن در گرو معیاری­‌سازی نصاب آموزش‌های عالی

- عبدالحسین امیری

آموزش و پرورش مدرن از عناصر اساسی توسعه‌­ی انسانی است و هدف آن بسط و گسترش دانش جدید برای ایجاد جامعه‌ای مدرن می‌باشد. جامعه زمانی می­‌تواند، فرایند پویایی خود را تجربه کند که محتوای نظام آموزشی آن بر اساس خواست و نیاز‌های مردم جامعه باشد. این‌گونه پرورش افراد آگاه، فعال و کارا نیازمند نظام آموزشی با کیفیت و توسعه‌­یافته است. در واقع آموزش و پرورش افراد جامعه را بیدار و با حقوق فردی و اجتماعی‌­شان آشنا می­‌کند، اما نظام آموزش و پرورش فاقد کیفیت ممکن است، فرد را به پذیرش بدترین مواردی که در مطبوعات و ادبیات عامیانه نشر و پخش می‌شود، وا داشته و بهترین وسیله­ برای خاموش نگاه‌­داشتن و مطیع‌­ساختن افراد جامعه باشد. از این رو، آموزش و پرورش مهم‌­ترین مساله­ در جامعه‌ها بوده و معیاری‌سازی آن باعث توسعه‌ی بخش­‌های مختلف جامعه می‌­شود.
با نگاهی به تاریخچه‌­ی آموزش‌های عالی در افغانستان که آغاز آن به ایجاد دانشکده‌ی طب در ماه عقرب سال ۱۳۱۱ خورشیدی، در دوره­‌ی حکومت محمد‌نادر شاه، بر می‌گردد، نشان می‌دهد که آموزش‌های عالی کشور راه‌­های پرخم‌­وپیچ و فرازوفرودهای زیادی را در مسیر رشد خود پیموده است. دانشگاه کابل به ­عنوان نخستین نهاد آموزش عالی در دوران شکوفایی خود قبل از درگیری جنگ­‌های داخلی در کشور، به­ عنوان یکی از دانشگاه­‌های معتبر منطقه شناخته می‌‌شد. با بالا گرفتن اختلافات و شروع جنگ­‌های داخلی، تحصیلات مدرن و شالوده­‌ی آموزش عالی از هم پاشید. روی‌هم‌­رفته دولت و هم­کاران بین‌­المللی پس از سقوط حکومت طالبان در سال ۲۰۰۱ ، برای بهبود وضعیت نظام آموزش و پرورش تلاش­‌های زیادی انجام داده‌­اند. در طول یک­‌ونیم دهه‌­ی گذشته کمیت دانش‌آموزان و دانش­جویان در افغانستان، افزایش چشم‌گیری داشته است، اما با آن که دولت و هم­­کاران بین‌المللی بیش‌ترین توجه را به دست­رسی امکانات آموزشی و ارایه‌ی خدمات با کیفیت معطوف داشته‌اند، کیفیت نظام آموزش و پرورش کشور همچنان در روزگار عسرت و درمانده‌گی به­سر می‌­برد.
طرح معیاری­‌سازی نصاب آموزش عالی در حالی مطرح می‌شود که حکومت روش علمی و دید وسیع برای نظام آموزشی با کیفیت ندارد. با آن هم ارایه‌ی این طرح از سوی وزارت تحصیلات عالی فرصت خوبی برای پایه‌گذاری نظام آموزشی با کیفیت و عبور از درمانده‌گی به­‌ سوی رسیدن به معیارهای علمی و بین‌­المللی است. اگر چه در چنین وضعیتی انتظارات برای رسیدن به نظام آموزشی معیاری اندک و ناامید­کننده است، اما وزارت تحصیلات عالی می‌تواند در این راستا قاطع و جدی عمل کند.
بی­‌تردید یکی از ویژه‌گی­‌های دانش مدرن ماهیت فرامرزی بودن آن است. دانش مدرن مرزهای قومی، نژادی، مذهبی و جنسیتی را نمی‌­شناسد. در نتیجه تمام شهروندان صرف نظر از تعلقات قومی، نژادی، مذهبی و جنسیتی می­‌توانند به صورت برابر از مزایای دانش مدرن بهره‌­مند شوند.

برای اصلاح متون درسی پیشنهادات زیرا را می­‌توان ارایه کرد:

۱. افغانستان از معدود کشورهای جهان است که در آن، اقوام مختلف و ناهمگون سکونت دارند. بنابراین، از نظام‌های آموزشی انتظار می­‌رود تا برای هم­‌پذیری اقوام و گروه­‌های اجتماعی، مفهوم پلورالیسم را در کتاب­‌های درسی و برنامه­‌های آموزشی به­ عنوان یک اصل اساسی و واقعیت اجتماعی بگنجانند؛
۲. در عصر کنونی بیش­تر خشونت‌­ها ناشی ازجریان‌­های تکفیری بوده که بر مبنای خود حق‌‌به‌جانب پنداری و دگر باطل‌­پنداری استوار است. از این ­رو، ضرور می‌نمایند موضوعات پلورالیسم دینی- مذهبی در نصاب آموزشی گنجانیده شوند، تا دانش‌آموخته‌گان با دید وسیع و عقلانی به ادیان و مذاهب بشری نگریسته، با اطرافیان خود با دید فرامذهبی برخورد کنند؛
۳. مساله­‌ی آموزش زنان یکی از چالش‌‌های جدی بوده و هنوز در بخش­‌های وسیع از افغانستان­ در برابر آن موانع زیادی وجود دارد. از این ­رو، انتظار می‌رود که سیستم­‌های آموزشی برای تغییر بنیادی چنین ذهنیت‌ها، بتوانند شکاف­‌های جنسیتی را کاهش دهند و در نتیجه مردان و زنان بتوانند به صورت برابر از مزایای دانش مدرن بهره­‌مند شوند؛
۴. از سیستم­‌های آموزشی انتظار می‌­رود که در تدوین کتاب­‌های درسی واقعیت‌­ها، نیازها و مشکلات جامعه را مد نظر بگیرند و برای رفع و اصلاح آن­‌ها راه­کارهای مناسبی را ارایه دهند.
در نظر گرفتن نکات زیر می‌تواند در اصلاح کیفی برنامه‌های آموزشی موثر باشد.
۱. در حال حاضر روش تدریس در اکثر دانشگاه‌­های افغانستان از نوع آموزش بانکی مبتنی بر حفظ معلومات است که بهتر خواهد بود جای آن از روش تدریس مدرن مبتنی بر گفت­گو، تفکر انتقادی و تحلیلی استفاده شود؛
۲. در محیط آموزشی باید از زد و بندهای سیاسی جلوگیری شده و برخوردها علمی و عقلانی باشند؛
۳. سیستم دقیق نظارت و ارزیابی بر کادرهای علمی ایجاد شود، تا استادان بر مبنای اصل شایسته‌­گرایی، لیاقت­‌گرایی و تخصص­‌گرایی در همه سطوح استخدام شوند.
امید می­‌رود که وزارت تحصیلات عالی برای رسیدن به آموزش عالی با کیفیت و معیاری، پیشنهادات مطرح شده را در کتاب­‌های درسی و برنامه­‌های آموزشی خود گنجانده و تطبیق کند.

اشتراک گذاري با دوستان :