روسپى‌گرى؛ سیر تاریخی و تحول در عصر روشن‌گرى – قسمت دوم: تعاریف و مفهوم

- رویینا شهابی

روسپی در لغت به معنای زن فاحشه آمده است. (فرهنگ معین) و در اصطلاح، روسپی در واقع مخفف روسپید است که بر زنان هرزه و روسیاه به عنوان طعنه و تمسخر اطلاق شده است. اخیراً برخى سازمان‌هاى دولتى، واژه‌ى «زنان ویژه» را نیز به فهرست این تعریف اضافه کرده‌اند. مترادف عربى روسپی، قحبه، قاهره و فاحشه است. در زبان انگلیسی از واژه‌گانى چون «Sex worker»، «Harlotry»، «Hooker»، «Prostitute»، «Slut» براى روسپیان استفاده مى‌شود. روسپی‌گری را می‌توان به مفهوم تن‌دادن به رابطه‌ی جنسی در ازای دریافت پول هم تعریف کرد. روسپى‌گرى در مفهومى دیگر که پایگاه روان‌شناختى دارد، به معناى معامله‌ى پایاپاىِ بی‌بند و بارانه‌ى جنسی و خارج از تعریف و جایگاه حقوقى و اخلاقى در ازاى دریافت پول از جانب روسپى که ممکن است زن و یا مرد باشد، تعریف شده است. در واقع چون بین روسپى و مشترى صحبت از پرداخت پول یا وعده و امکان مالی دیگر مثل جواهر و امثال آن مطرح و شرط است، این رابطه با تحقیر و تصاحب یک‌جانبه به نفع مشترى و پرداخت‌کننده‌ى وجه نقد همراه است. بر بنیاد تعریف‌هاى گسترده، روسپی‌گری شامل مردان و کودکان (پسران و دختران) نیز می‌شود، اما به دلیل این‌که تن‌فروشی زنان در تاریخ حضوری به مراتب ملموس‌تر از دیگر گونه‌هاى روسپى‌گری داشته است، این مفهوم بیشتر بارِ جنسیتى زنانه دارد. صدیق سروستانى جامعه‌شناس ایرانی، روسپى‌گرى را نوع خاصى از روابط جنسى بین زن و مرد مى‌داند که شرایط سه‌گانه‌ى زیر را داشته باشد:
-بى قاعده و درهم و برهم باشد؛
– مبتنى بودن بر اجیر‌شدن و روابط پولى؛
– و مبتنى‌بودن بر نبود احساسات و تعلق خاطر عاطفى.
از نظر دیگر، روابط جنسى خارج از ازدواج که کم و بیش به واسطه‌ى بی‌بندوبارى مشخص می‌شود، فحشا محسوب می‌گردد حال به خاطر دریافت دست‌مزد یا دست‌یابی به لذت جنسی محض باشد. کسانى دیگر هم بر این باور اند که روسپى به کسى گفته مى‌شود که مخارج زنده‌گى خود را به طور کلى یا جزیى از طریق تسلیم خویش به دیگران براى ارضاى انگیزه‌هاى جنسى آنان تأمین مى‌کند و در این معامله بار عاطفى و محبت وجود ندارد، اگر هم باشد موقتى و براى رسیدن به هدف دیگرى ست. البته ممکن است زن یا مردى علاوه بر اشتغال به شغلى دیگر، قسمتى از هزینه‌هاى خود را از طریق تن‌فروشى تأمین کند که این هم گونه‌اى از روسپى‌گرى نام مى‌گیرد.
موضوع دیگرى که در تعریف روسپى‌گرى نباید از نظر دور داشت؛ تمرکز بر سازمانى‌بودن آن است. فحشا را مى‌توان یک سازمان یا الگویی از تعاملات میان‌فردی و منحصر به زمان بین افرادی دانست که شاید از حیث اجتماعى به هم مرتبط نیستند و تنها آن‌چه مهم است خرید و فروش سکس با قیمتى شناخته‌شده و مورد توافق است.
در مجموعه‌اى دیگر از تعاریف، علاوه بر پول و رابطه‌ى جنسى به مسایل دیگر نیز توجه شده است از جمله:
-در چنین رابطه‌اى مبتنی بر پرداخت پول، ایجاب عرضه‌کننده در خصوص جسم خویش نه تنها اعتبار ندارد که ممکن است رفتارى مجرمانه شناخته شود. در بیان واضح‌تر یعنی وقتى کسى در قبال واگذارى تن خود دست‌مزد تعیین می‌کند، نمی‌تواند تعیین‌گر شرایط رابطه‌ی جنسى یا حد و حدود آن باشد و یا حتا پیش‌نهادى داشته باشد.
تنها به رفتارها و ژست‌هاى جنسى روسپى‌گرى اطلاق نمى‌گردد و این تعریف وابسته به تحقق نزدیکى جنسى است.
هرچند تمامى تعاریف اشتراکات و کلیشه‌هاى فراوان از نظر معنایی دارند اما هر کدام بر یکی از اجزاى این پدیده تمرکز کرده‌اند. از طرفى دیگر بیشتر تعاریف بر دریافت پول و وجه مالى درباره‌ی روسپى‌گرى تأکید دارند حال آن که ممکن است انگیزه‌هاى دیگرى به جز دریافت دست‌مزد و تأمین مالى در این موضوع دخیل باشند. به عنوان مثال می‌توان موضوع زیاده‌خواهى و لذت‌جویی جنسی را بیان کرد و یا زنانى که به عنوان جاسوس و گماشته براى دست‌یابى صاحبان قدرت و ثروت و سازمان‌هاى مافیایی به اهدافى مشخص و از پیش تعیین شده، دست به عرضه‌ى تن و زنانه‌گى خود مى‌زنند. یا زنانى که شخصاً براى رسیدن به قدرت و شهرت، امکانات و موقعیت خاصى از این امکان به عنوان ابزارى مؤثر بهره مى‌گیرند.
آنتونى گیدنز جامعه‌شناس مشهور بریتانیایی هم تنها منفعت مالى و پول را درباره‌ی روسپى‌گرى در نظر ندارد و به نوعى معامله پایاپاى جنسى باور دارد.
اما مقیاس وسیع‌ترى هم براى این پدیده منظور بوده است. اگر روسپی‌گرى شکل واضحى از فحشا قلم‌داد شود آن‌گاه یکی از تعاریف فحشا عبارت است از هر نوع فعالیت جنسى که لزوماً با هم‌خوابى همراه نیست و بنا بر عادت و بدون ملاحظات ارضای جنسى روسپی و نیز توأم با تکرار صورت پذیرد، خواه با هم‌جنس باشد یا با جنس مخالف. به اضافه‌ی آن، اعمال جنسى‌ای که در تماس با یک تن یا چند تن یا با شی یا با حیوانات صورت گیرد و تماشاکننده را به نوعى ارضاى جنسی سوق دهد، نیز از مصداق‌هاى فحشا است، بنا بر این تعریف، مى‌توان نتیجه گرفت که بین زن و مردى که خود را در اختیار دیگرى قرار مى‌دهند، فرقى نیست و واژه‌ى روسپى بر مردان نیز اطلاق مى‌شود. با این وصف احکام و حدود تعیین‌شده بر روسپی‌گرى در وضع مشابه شامل مردان روسپى نیز می‌گردد، اما تصور نادرستی که در میان عامه‌ى مردم وجود دارد و رایج است تن‌فروشی و روسپى‌گرى را تنها مختص زنان مى‌داند و براى تن‌فروشی و رفتارهاى هرزه‌ى مردانه نامى به کار برده نمی‌شود.

اشتراک گذاري با دوستان :