رویکرد جدید امریکا در جنوب آسیا: از افزایش نقش هند تا انزوای سیاسی پاکستان

- میرویس ناصری

دونالد ترمپ رییس‌جمهور ایالات متحده امریکا با اعلام استراتژی جدید کشورش در قبال افغانستان و جنوب آسیا، صفحه جدیدی از معادلات سیاسی را در منطقه باز کرده است. امریکا در راهبرد جدید خود به ابعاد مختلف مسایل در جنوب آسیا پرداخته است. با آن هم، انزوای بیشتر پاکستان و افزایش نقش هند به عنوان یک شریک درازمدت ایالات متحده امریکا در منطقه، از مهم‌ترین تغییراتی است که در رویکرد جدید واشنگتن دیده می‌شود. در استراتژی جدید، دونالد ترمپ برای دست‌یابی به اهداف خود، برای پاکستان خطوط مشخصی تعیین کرده است و اگر پاکستان از این خطوط بگذرد، امریکا برای رسیدن به نتایج متوقع از تمامی ابزارهای سیاسی، اقتصادی و حتا نظامی علیه پاکستان استفاده خواهد کرد.
پهلوی مهم دیگر این استراتژی که در این تحلیل آن را مورد تامل قرار می‌دهیم، افزایش نقش هند به عنوان شریک مهم ایالات متحده امریکا در منطقه است. هند به عنوان بزرگ‌ترین دموکراسی جهان، حمایت خود را از این استراتژی اعلام کرده است. در این راهبرد، ایالات متحده امریکا از دهلی نو می‌خواهد که به عنوان یک ژاندارم بزرگ، همکاری و نقش خود را در مسایل امنیتی، اقتصادی و تجارتی در منطقه افزایش دهد. هند با توجه به اهداف اقتصادی بزرگ که در منطقه دنبال می‌کند و رقابتی که با چین و پاکستان دارد، از افزایش نقش خود، استقبال کرده است.
اگرچه بعد از اعلام این راهبرد، صف‌بندی‌های جدیدی به نفع پاکستان شکل گرفته است و در کوتاه‌مدت احتمال بدترشدن وضعیت در افغانستان وجود خواهد داشت و پاکستان برای بیرون‌شدن از فشارها مثل همیشه به سیاست ترور و دهشت تکیه خواهد کرد، اما در درازمدت، با توجه به صراحت و جدیتی که در این استراتژی وجود دارد، افزایش نقش هند، صلح و ثبات را در منطقه تحکیم خواهد کرد.

منزوی‌تر شدن پاکستان

در استراتژی جدید، پاکستان از محراق توجه امریکا کاملاً دور شده است و واشنگتن پس از این متفاوت‌تر از گذشته، با اسلام‌آباد، جدی‌تر، تند‌تر و موثر برخورد خواهد کرد. در حالی ‌که، ۹ سال پیش، پاکستان در استراتژی باراک اوباما در جایگاه خوب‌تری قرار داشت. آن زمان دموکرات‌ها صلح و ثبات در افغانستان را وابسته به همکاری پاکستان با افغانستان می‌دانستند، نرمش و اختیار که در استراتژی جدید ترمپ برای پاکستان وجود ندارد. ترمپ هنگام اعلام رویکرد جدید، به پاکستان هشدار داد: «ما دیگر نمی‌توانیم در مورد پناه‌گاه‌های امن برای گروه‌های هراس‌افگن، طالبان و گروه‌های دیگر که تهدیدی برای منطقه و فراتر از آن هستند، ساکت باشیم. پاکستان از همکاری با تلاش‌های ما در افغانستان بسیار بهره‌مند است. اما با ادامه‌دادن به حمایت از جنایت‌کاران و هراس‌افگنان چیزی به دست نمی‌آورد. در گذشته پاکستان یک شریک ارزشمند ما بوده است. نیروهای ما با هم در برابر دشمنان مشترک کار کرده اند.»
واشنگتن در استراتژی جدید، برای دست‌یافتن به نتایج متوقع، برای پاکستان خطوط مشخصی تعیین کرده است و برای رسیدن به آن گزینه‌های مختلف سیاسی، اقتصادی و نظامی را روی میز گذاشته است. در استراتژی جدید، از رابطه گروه‌های افراطی و سلاح هسته‌ای پاکستان نیز سخن گفته شده است. ترمپ در زمینه می‌گوید: «ما باید پناه‌گاه‌های امن تروریستان را که می‌تواند برای امریکا خطر ایجاد کند، متوقف کنیم و ما باید از دست‌یابی تروریستان به سلاح هسته‌ای و دیگر جلوگیری کنیم، تا علیه ما و یا هم جای دیگری در دنیا استفاده نشود.» ترمپ برای جلوگیری از خطرات بزرگ دهشت‌افگنی، به نظامیان خود اختیارات عام و تام داده است تا پناه‌گاه‌های امن طالبان و شبکه حقانی در امتداد خط دیورند را هدف قرار دهند و این اختیارات جدیت و صراحت راهبرد امریکا را در برابر پاکستان نشان می‌دهد.
حتا امکان آن وجود دارد که نظامیان امریکایی به کمک کوماندوهای افغان وارد خاک پاکستان شوند و آن عده از سران طالبان و شبکه حقانی را بازداشت و یا سرکوب کنند که از راه سیاسی و دیپلوماتیک از برنامه‌های ترور و دهشت دست بر نمی‌دارند. هند به عنوان شریک و رقیب سرسخت پاکستان و از متضررین اصلی سیاست ترور و دهشت اسلام‌آباد، واشنگتن را شدیداً در تطبیق این بعد از استراتژی کمک و همکاری خواهد کرد.
در کنار فشارهای نظامی، ترمپ از ابزارهای سیاسی نیز علیه پاکستان استفاده خواهد کرد. اعلام پاکستان به عنوان کشور حامی تروریزم، شامل‌شدن برخی از سران نظامی و استخباراتی پاکستان در لیست سیاه امریکا، تحریم سفرهای دیپلوماتیک برخی از سران پاکستانی به امریکا، تشکیل اجماع بین‌المللی علیه پاکستان و افزایش نقش بی‌پیشینه هند در منطقه از جمله فشارهای سیاسی خواهد بود که در میان‌مدت و درازمدت علیه پاکستان استفاده خواهد شد. اگرچه صف‌بندی‌های جدیدی در منطقه به حمایت روسیه و چین به نفع پاکستان شکل گرفته است، تا از فشارهای در حال اجرا و آینده بر پاکستان کاسته شود، با آن هم، ابزارهایی که ایالات متحده امریکا برای تطبیق این ستراتژی روی میز دارد و به صراحتی که مطرح نموده است، امکان آن کم می‌رود که اسلام‌آباد به آسانی از سد این همه فشار بگذرد.
در بعد سیاسی، هند به عنوان شریک مهم ایالات متحده امریکا با محدودساختن فضای همکاری‌های سیاسی پاکستان با دیگر کشورهای مهم جهان، نیز می‌تواند میزان فشارها را بر اسلام‌آباد بیشتر سازد. هند با استفاده از سیاست اقتصادمحور، شرکای زیادی در جامعه ملل به دست آورده است، و از دیر زمانی در تلاش بوده است تا کشورهای مهم منطقه و جهان را قانع سازد که پاکستان با استفاده از سیاست افراط‌گرایی هم باج‌گیری می‌کند و هم صلح و ثبات جهان را با تهدید روبه‌رو می‌کند. حال دیگر پاکستان نمی‌تواند در برابر فشارهای سیاسی مشترک امریکا-هند برای مدتی زیادی ایستاده‌گی کند. تامل در این‌جاست که برخی از سیاست‌مداران و تحلیل‌گران مطرح پاکستان نیز به این مساله اعتراف کرده‌اند.
در استراتژی جدید امریکا برای افغانستان و جنوب آسیا، ترمپ پاکستان را بر تحریم‌های جدی اقتصادی نیز تهدید کرده است و اگر اسلام‌آباد از سیاست افراط‌گرایی دست نکشد، و برای صلح و ثبات منطقه عملاً گام بر ندارد، با تحریم‌های جدی اقتصادی واشنگتن روبه‌رو خواهد شد. در سلسله تحریم‌های اقتصادی، امکان زیاد وجود دارد که پاکستان صدها میلیون دالر قرضه‌ای را که سالانه از سازمان جهانی پول (IMF) و بانک جهانی به دست آورد، از دست دهد و سرمایه‌گذاری‌های خارجی در این کشور با رکود روبه‌رو شود. در قسمت دیگر، احتمال زیاد وجود دارد که حکومت ترمپ، روابط تجارتی کشورش را با پاکستان متوقف کند. براساس آمارهای ارایه شده سال ۲۰۱۶، پاکستان سالانه حدود پنج و نیم میلیارد دالر مبادلات تجارتی با ایالات متحده امریکا دارد، و اگر ترمپ، روابط تجارتی را تحریم کند، پاکستان سالانه میلیاردها دالر سودی که از این راه به دست می‌آورد را، از دست خواهد داد.
در بعد ملکی و نظامی نیز پاکستان از کمک‌های ایالات متحده امریکا بی‌بهره، و کار ده‌ها پروژه انکشافی و بشری در پاکستان متوقف خواهد شد. پاکستان برای مبارزه با این همه تحریم، ناگزیر است تا بر چین و تا حدی بر روسیه تکیه کند. اما کمک‌های این دو بازی‌گر مهم منطقه‌ای در حدی نیست که از فشارهای اقتصادی امریکا بکاهد. حتا تحلیل‌گران در پاکستان به این مساله اعتراف می‌کنند، اگر امریکا تحریم‌ها را بر پاکستان وضع کند، پاکستان به زودی با چالش‌های بزرگ اقتصادی و سیاسی روبه‌رو خواهد شد، و نتایج آن هم برای حکومت و هم برای مردم پاکستان ناگوار خواهد بود. احتمال بسته‌شدن حبیب بانک پاکستان در امریکا و جریمه ۶۳۰ میلیون دالری این بانک، شاید آغاز فشار و تحریم اقتصادی بر پاکستان باشد.

افزایش نقش هند در منطقه

هند به عنوان بزرگ‌ترین دموکراسی جهان و هژمون منطقه‌ای، تعریف جدیدی در استراتژی دونالد ترمپ برای جنوب آسیا پیدا کرده است. لابی‌گران هندی در واشنگتن و سیاست خارجی مودی نقش مستقیمی بر شکل‌گیری استراتژی جدید امریکا برای جنوب آسیا داشته است. در استراتژی جدید، امریکا بر افزایش نقش هند در منطقه، به خصوص صلح و ثبات افغانستان تاکید کرده است. با توجه به اهداف بزرگ اقتصادی و سیاسی که هند در منطقه دارد، از نقش تعریف شده‌اش حمایت کرده است. از گذشته‌ها هند، افغانستان و امریکا به این مساله اتفاق نظر داشته‌اند که مشکل اساسی افراط‌گرایی در کجا است و چگونه دهشت‌افگنان از سوی شبکه استخباراتی و نظامی پاکستان تجهیز و تمویل می‌شوند. با آن هم، این اولین‌بار است که واشنگتن اهداف مشترک دهلی نو- واشنگتن را به این صراحت، تعریف و اعلام می‌دارد. صراحت سخن دونالد ترمپ بر افزایش نقش هند در منطقه در مقایسه حکومت‌های گذشته امریکا، بی‌پیشینه بوده است. در این زمینه سخن واضح واشنگتن چنین است: «ما از اهمیت نقش و سهم هند درثبات افغانستان تقدیر می‌کنیم، اما هند از بابت تجارت با امریکا میلیاردها دالر مفاد به دست می‌آورد، و از آن‌ها می‌خواهیم تا ما را در افغانستان کمک بیشتر کنند، به خصوص در بخش کمک‌های اقتصادی و انکشافی.»
هند در ۱۶ سال گذشته از کمک‌کننده‌های اصلی حکومت و مردم افغانستان بوده است، و تا حال بیشتر از سه میلیارد دالر در بخش‌های، انکشافی، انرژی، امنیتی و بشری به افغانستان کمک کرده است. افزایش شراکت بیشتر هند- امریکا در منطقه، و منزوی‌ترشدن پاکستان، دهلی نو را تشویق می‌کند تا میزان کمک‌های خود را به افغانستان بیشتر از گذشته افزایش دهد. پاکستان که از گذشته‌ها مخالف گسترش نفوذ و نقش هند در منطقه بوده است، شدیداً از افزایش نقش این کشور در منطقه نگران است و آن را یک خطر بزرگ استراتژیک برای خود می‌داند. هند با استفاده از این فرصت می‌تواند گام‌های مهمی به کمک ایالات متحده امریکا در افغانستان و منطقه استوارتر از گذشته بردارد. دهلی نو باید در گام نخست با استفاده از سیاست اقتصادمحور، برنامه‌های جدید اقتصادی و انکشافی در افغانستان روی دست گیرد و برای اجرایی‌شدن آن گام‌های سریع بردارد. هند به هر اندازه‌ای که روی سیاست اقتصادی خود در افغانستان و منطقه سرمایه‌گذاری کند، به همان اندازه نفوذ و نقش آن در منطقه تبارز، و فشار بر پاکستان افزایش خواهد یافت. در گام بعدی، دهلی نو باید ساحه همکاری‌های نظامی خود را با حکومت افغانستان گسترش دهد. هند می‌تواند با گسترش برنامه‌های نظامی، خصوصاً در قسمت آموزش پولیس و اردو، و تبادل اطلاعات استخباراتی، افغانستان و منطقه را در صلح و ثبات آن کمک کند.
در نتیجه می‌شود گفت که راهبرد جدید واشنگتن برای جنوب آسیا و افغانستان در کنار دیگر مسایل، در بعد کلان، با منزوی‌شدن بیشتر پاکستان، و افزایش نقش هند در منطقه و افغانستان خلاصه می‌شود. اگرچه تغییر در راهبرد امریکا، پاکستانی‌ها را تا حد زیادی عصبانی و متأثر ساخته است، اما با آن هم، صف‌آرایی‌های جدید به همکاری روسیه و چین، اسلام‌آباد را تحریک کرده است تا به آسانی عقب‌نشینی نکند. در این راهبرد، امریکا برای رسیدن به نتایج متوقع تمام ابزارهای ممکن را در اختیار سیاست‌مداران و نظامیان خود قرار داده است. پس از این، کاخ سفید و پنتاگون با اختیارات دست داشته می‌توانند از راه‌های مختلف سیاسی، اقتصادی و نظامی پاکستان را مجبور به همکاری کنند. از جانب دیگر، نقش‌آفرینی بیشتر هند در افغانستان و منطقه، زنگ خطر جدی برای دولت پاکستان است. واشنگتن به هدف زیر فشار قراردادن پاکستان، از دهلی نو به عنوان شریک مهم استراتژیک خود می‌خواهد واشنگتن را در تطبیق این استراتژی کمک کند. در کل، با توجه به صراحت و جدیتی که ایالات متحده امریکا در این استراتژی نشان داده است، پاکستان در درازمدت منزوی‌تر از گذشته خواهد شد و نقش هند در افغانستان و منطقه با ثبات‌تر و بارزتر خواهد بود.

اشتراک گذاري با دوستان :