توسعه‌ی فضای سبز شهری برای زیست مرفه شهروندان

- وکیل‌احمد بارک

شهرها به‌حیث مراکز بزرگ تجمع بشری و فعالیت انسان‌ها در تغییرات و تحولات اجتماعی، اقتصادی و سیاسی می‌توانند با داشتن فضای سبز بستر مناسبی برای زیست بهتر شهروندان باشند. شهرها زمانی پایدار خواهند بود که تکامل بشری در آن متغییر از سیستم طبیعی نبوده تا اختلالات جدی در روند زیست شهروندان به میان نیاید که با درک همین اصل سال ۲۰۱۷ از جانب سازمان ملل متحد به نهال‌شانی و انکشاف فضای سبز اختصاص داده شده‌است.
از جمله تأثیرات فضای سبز در شهرها می‌توان به عمل‌کرد‌های ایکولوژیکی و محیط زیستی آن اشاره کرد که از روند روزافزون آلوده‌گی‌های ترانسپورتی، صنعتی و تمرکز شهری می‌کاهد. اصطلاح فضای سبز برای مفهوم پوشش نباتی شهرها به کار گرفته شده و از دید دانش‌مندان فضای سبز شهری، آن بخش از فضای سبز است که در محدوده‌ی شهر طراحی و بنا شده باشد؛ بیش‌تر فضاهای سبز بزرگ متشکل از درختان با ساخت جنگلی می‌باشد که در خور شرایط زیست‌محیطی حاکم بر شهر باشد.
هرگاه به ادوار تاریخی کشورمان نظر بیندازیم، به وضاحت خواهیم دید که همواره مسوولین حکومتی و شهروندان، آغاز سال جدید را با نهال‌شانی و سرسبزی محیط کار و زیست شان و شهرها (در کنار سرسبزی ساحات زراعتی و باغ‌داری) تجلیل می‌کردند؛ هم‌زمان با تراکم نفوس در شهرها و استفاده‌ی بی‌رویه از بته‌ها و جنگلات در اطراف، کم‌بود اکسیجن در مناطق مسکونی، انکشاف صنعت و شیوع امراض مختلف در جامعه، اهمیت نهال‌شانی و درخت‌کاری بیش‌تر از جانب شهرنشینان محسوس گردید که به همین اساس، محلات سبز، باغ‌ها و پارک‌ها در چندین شهر کشور به‌حیث نماد تاریخی به جا مانده‌اند و از آن جمله می‌توان به باغ بابر، باغ لطیف، پارک شهر نو، بند قرغه، تخت استالف، کاریز میر، پارک زرنگار، قصر چهل‌ستون، قصر دارالامان، بوستان‌سرا، باغ بالا و سایر فضاهای سبز در کابل، تخت صفر، باغ ملت، پارک شیدایی، پارک میرداوود، پارک ظاهر شاهی، پارک صلح، چشمه‌ی اوبه، قلعه‌ی شربت کرخ، ادرسکن، کوه ملا ناسپنج گذره، بند سلما و سایر پارک‌ها در هرات، چهل‌زینه، کاخ نارنج، پارک خرقه مبارکه، زیارت میرویس‌نیکه و پارک اژدر در قندهار، باغشاهی، باغ کوکب، باغ سراج العماره، باغ نمله و سایر باغ‌های مشهور در جلال‌آباد و همچنان، بند درونته در غرب دانشگاه ننگرهار، باغ خاصه، باغ محمدی، باغ بونصر، باغ خواجه علی میکاییل و مشهورترین آن، باغ جهان نما، باغ صدهزار و باغ محمودی در غزنی و باغ‌های زیاد دیگر در سایر نقاط کشور اشاره کرد.
اکنون با توجه به آلوده‌گی‌های محیط زیستی در شهرهای پر نفوس کشور هم‌چون کابل، هرات، ننگرهار، بلخ، قندهار و سایر شهرها، نیاز شدید به سرسبزی، تأمین فضای سبز و استفاده از هوای صاف و پاک ناشی از تولید اکسیجن احساس می‌شود تا شهروندانی که رفتن به تفریح‌گاه‌ها و نشستن زیر سایه‌ی درختان را برای خود و فرزندان‌شان مفید و آرام‌بخش می‌دانند، بتوانند از فضای سبز و محلات سبز شهری استفاده کنند؛ به همین دلیل امروز بر نقش حساس و تعیین‌کننده‌ی طراحی و پلان‌گذاری شهری در جهت حفظ محیط‌های شهری با فضای سبز و طبیعی تأکید می‌شود.
فضای سبز شهری برای آب‌های زیر زمینی، کنترول درجه‌ی حرارت ساحه، تولید آکسیجن، دفع امراض گوناگون و کاربن دای اکساید، زیباسازی شهر، آشنایی اطفال و جوانان با پدیده‌های طبیعی و تکنالوژی، جلوه‌های تزیینات سبز شهری، رفع خسته‌گی‌های روحی، آموختن زنده‌گی اجتماعی و حفظ ارزش‌های فرهنگی جامعه، اهمیت نهایت زیاد دارد.بدین ملحوظ پارک به محل سرسبزی که خدمات اجتماعی را به همراه داشته باشد، اطلاق می‌توان نکرد، ورنه ساحات سبز تزیین‌نشده، خودرو و نامنظم، شکل جنگل را به خود اختیار خواهد کرد.
برای احداث ساحات سبز شهری باید دسته‌بندی‌های (پارک، کمربند سبز، گلدان و درختان سبز کنار جاده، فضای سبز داخل اماکن دولتی و غیر دولتی و فضای سبز داخل اپارتمان و حویلی) را مد نظر داشت و به اساس آن اقدام کرد؛ چه خوب است که ادارات مربوطه از جمله شهرداری‌ها و ریاست‌های شهرسازی، دسته‌بندی‌های فوق را در ماستر پلان‌های شهری و پلان‌های تفصیلی خویش بگنجانند تا فضای سبز با درنظرداشت توسعه‌ی شهری، نفوس، مهمانان و توریستان احداث شود.
شاخص تعیین‌شده‌ی فضای سبز شهری از جانب اداره محیط زیست سازمان ملل متحد ۵ تا ۲۰متر مربع و درمحیط‌هایی چون ایالات متحده امریکا ۷۵متر مربع برای هر فرد است. این در حالی است که بر اساس مطالعات و بررسی‌های وزارت شهرسازی، سرانه متعارف فضای سبز شهری ساحات به عنوان فضای سبز عمومی یا پارک‌ها در شهر کابل بسیار محدود و ناکافی است؛ اما کابل ظرفیت بسیار مناسبی جهت سرسبزی داشته که شامل تپه‌ها و ساحات حاشیه دریای لوگر، پغمان، ساحه گل‌باغ، پلچرخی و بگرامی می‌شود که در پلان آینده از آن می‌توان استفاده کرد.
در مقایسه با کشورهای همسایه و استندردهای شهری فضای سبز برای هر شهروند کابل ۸,۱ مترمربع می‌باشد که اکنون در استندردهای شهری حداقل ۵ مترمربع است.
هزینه تطبیق ماسترپلان حدود ۲۰ میلیارد دالر امریکایی که به ازای هر نفر حدود ۲۵۰۰$ و در ۱۵ سال ۱۶۰$ فی نفر می‌باشد.
با در نظر داشت سنن ملی ما، نیاز مردم شهرنشین به محیط زیست سالم، توسعه اسکان و اقتصاد شهری، محدودیت‌های طبیعی در شهرها و حومه‌ی آن، رفاه عامه و صحت بشری لازم است تا فضای سبز شهری به عنوان بخش جان‌دار محیط شهری برای تکمیل بخش بی‌جان شهر در نظر گرفته شود.
از نظر صحت و روان‌شناسی مکان‌های مسکونی، نقش مثبتی در سلامت شهروندان دارند که از مهم‌ترین آن می‌توان به اثرات آن بر زنده‌گی شهروندان که روزانه ساعاتی را برای گذراندن اوقات فراغت خود در این نوع فضاها می‌روند، اشاره کرد.
با دقت در تحقق مراتب فوق، شهروندان نقش و اهمیت فضای سبز درکیفیت زنده‌گی شهری و سلامت جسمی و روانی شهروندان را درک خواهند کرد، زیرا سلامت شهروندان و پایداری شهری و کمیت و کیفیت و بازدهی اجتماعی و ایکولوژیکی فضاهای سبز شهری یکی از ارزش‌های جامعه در پلان‌گذاری و طراحی شهری می‌باشد و برای رسیدن به این اهداف باید وزارت شهرسازی و مسکن، شاروالی‌ها و اداره ملی حفاظت از محیط زیست فعالیت‌ها و ابتکارات بیشتری به خرج دهند؛ ورنه با صحبت‌های کلیشه‌یی (آموخته‌شده از کنفرانس‌های خارج از کشور) برخی مسوولین، دشوار است در توسعه فضای سبز شهری اقدام عملی شود.

اشتراک گذاري با دوستان :