سوء استفاده از کودکان نوزاد در گدایی

- سهیلا وداع خموش

کودک ۱۱ ماهه خواب‌آلود، در حالی که نان‌های ریز ریز را از زمین خاکی بر می‌داشت،‌ بر بوتل آب معدنی که آب کثیفی داشت، می‌ریخت و بعد سر می‌کشید. شاید گرسنه‌گی بیش از حد توانسته بود وی را از خواب عمیق بیدار کند. چشمان خسته سیاه‌رنگش را به رهگذران دوخته بود، گاهی یک رهگذر را با چشمانش تعقیب می‌کرد و گاهی رهگذر دیگری را. اما این که او چه می‌خواست و چه برداشتی از ماحول داشت،‌ هیچ‌کس نمی‌دانست. در کنار این کودک لاغر و ضعیف، دختر ۱۰ ساله‌ای نشسته بود با موهای نامنظم که مصروف سرهم‌کردن سنگ‌ریزه‌های پیاده‌رو بود. به گفته وی، آنان در چهارراهی قمبر در زیر خیمه‌ها زنده‌گی می‌کنند. پدرش روزها در خانه به سر می‌برد و مادر، خاله، عمه و دیگر زنان این خیمه‌ها همه به هدف گدایی و به دست آوردن نان به جاده‌ها می‌روند و مصروف گدایی می‌شوند.
وی می‌گوید که مادرش چند لحظه قبل با شخصی رفت،‌ ولی به زودی بر خواهد گشت.
به گفته نازیه از وقتی به یاد دارد، ‌همراه با مادرش در جاده‌ها بوده است. هر چند از خیمه خوشش نمی‌آید، اما از این که در جاده‌ها آفتاب اذیتش می‌کند، ماندن در خیمه برایش بهتر است.
نازیه می‌گوید: «من، مادرم و این خواهرکم از ساعت هفت صبح تا شام در منطقه کلوله‌پشته گدایی می‌کنیم و شاید ۱۰۰ یا ۲۰۰ روپیه پیدا کنیم.»
به گفته او، خواهرش حدود یک سال دارد و همیشه خواب است، فقط زمانی بیدار می‌شود که به شدت گرسنه باشد.
در کنار این کودک دوشک ساخته شده از پارچه‌های کهنه و چرکین قرار داشت، ولی این کودک به روی زمین پر از سنگ‌ریزه‌های پیاده‌رو نشسته است و مصروف خوردن همان غذایی است که خودش با مغز کوچکش به خود تهیه دیده است. محتوای این غذا را مقدار آب کثیف همراه با ریزه‌های نان خشک و بسکویت تشکیل می‌دهد.
در کنار آن در منطقه ده افغانان در جوار دیوار وزارت معارف، زن چادری کرده‌ای در خواب عمیق به سر می‌برد و کودک هفت ماهی در کنارش به چشم می‌رسد که یک سر دستمال چهارخانه به پایش بسته شده و سر دیگر این دستمال به بند دست این زن گدا گره خورده است. کودک تلاش داشت تا خودش را به دست‌فروشی که به سویش لبخند می‌زد، ‌برساند، ولی دستمال مانع می‌شد و نمی‌گذاشت از مادرش دور شود.
این تنها کودکانی نیستند که در چنین وضعیتی به سر می‌برند، بلکه به اساس گزارش‌ها یک تعداد از زنان گدا به کودکان داروهای نشه‌آور می‌دهند و از آنان برای جمع‌آوری پول در جاده‌های شهر کابل، استفاده می‌کنند.
در نزدیک پل کوته‌ی‌سنگی زنی نشسته است که دو کودک در کنارش به چشم می‌رسد. یکی از این کودکان سه ساله است و دیگرش شاید پنج ماه، با کلاه مخمل تاج‌دار. این کودک پنج ماه که جسم لاغری دارد، همیشه در خواب به سر می‌برد. به گفته دکانداران محل هیچ‌گاهی نشده است که این کودک را با چشمان باز دیده باشند. همیشه در خواب به سر می‌برد و حتا آنان شاهد خوردن شیر از سوی او نیز نبوده‌اند.
سوء استفاده از کودکان در عمل گدایی چیزی تازه نیست، ولی استفاده از کودکان نوزاد چیزی است که توجه هر بیننده را به خود جلب کرده و تأثر انسان را بر می‌انگیزد.
کریم ( نام مستعار) دکان‌دار بلاک‌های کلوله‌پشته (شهرک ربانی‌زاده) می‌گوید:‌ «کودکی را که شما دیدید خیلی لاغر و ضعیف است. روزها به رویش آفتاب می‌تابد و حتا این آفتاب وی را از خواب بیدار کرده است. مادرش به حدی در قبال این کودک بی‌تفاوت است که انسان را به شک وا می‌دارد که این کودک از او باشد.»
وی از دولت می‌خواهد تا هرچه زودتر به حال این گونه کودکان که مورد ظلم قرار می‌گیرند، توجه داشته باشد.
این دکان‌دار می‌گوید: «این زنان قصداً چنین می‌کنند تا رهگذران بالای کودک‌شان دل بسوزانند و برای‌شان کمک کنند، لاغری و ضعیفی کودک سبب شده است تا مردمان بیشتری به خصوص مادران به وی کمک کنند.»
در همین حال،‌ محمد شاکر، باشنده سرک اول سیلو در مورد سوء استفاده از کودکان در گدایی گفت: «بسیاری از گدا‌ها عمل گدایی را از پدران و مادران‌شان به ارث برده‌اند و کمتر افراد پیدا می‌شوند که از بی‌چاره‌گی و ناداری دست به عمل گدایی بزنند. کسانی که واقعاً غیرت داشته باشند، هیچ گاه نمی‌گذارند زن یا کودکش گدایی کند.»
وی افرادی را دیده است که به خاطر نان‌دادن به کودکانش کار کرده، گدایی کرده است، ولی نگذاشته کودکانش در گرسنه‌گی به سر ببرند.
وی از نهاد‌های ذی‌ربط می‌خواهد تا خانواده‌های مستحق را تحت حمایت قرار داده و دست کسانی را که گدایی را به ارث برده‌اند، از متأثر ساختن افراد جامعه کوتاه سازد و آنان را به پنجه‌ی قانون بسپارند.
به اساس گزارش‌ها، همین اکنون بیش از ۶ و نیم میلیون طفل افغان در معرض خطر قرار دارند و به اساس گزارش صندوق حمایت از کودکان سازمان ملل متحد ۴۱ درصد کودکان افغان زیر پنج سال، از رشد باز مانده‌اند که یکی از بالاترین ارقام در جهان است.
هر چند از حکومت همواره انتقاد می‌شود که در بخش بهبود زنده‌گی کودکان توجه نکرده، ولی حکومت، فقر، بی‌کاری و آگاهی‌نداشتن مردم از حقوق کودکان را دلیل این مشکل‌ها دانسته و می‌گویند که با آن هم نسبت به سال‌های گذشته وضعیت کودکان بهتر شده است.
با وجود آن چند سال قبل به خاطر حل مشکلات گداها یک کمیسیون متشکل از ۱۵ نهاد ایجاد شد، ولی کار این کمیسیون بعد از مدت دو سال که روند جمع‌آوری، شناسایی و حمایت گداها بود، به ناکامی روبه‌رو شد،‌ زیرا به گفته‌ی آنان، ‌بودجه‌ی کافی برای این کار وجود ندارد.
عبدالفتاح عشرت احمدزی سخنگوی وزارت کار و امور اجتماعی، ‌شهدا و معلولین می‌گوید: «در سطح کل وضعیت کودکان خیلی تغییر کرده و بهبود خوب به وجود آمده است، برنامه‌هایی که دولت افغانستان آن را به راه انداخته،‌ خوشبختانه نتیجه خوب داشته است. نظر به سال گذشته میزان انجام کار شاق توسط کودکان، رفتن کودکان به مکتب و دیگر ابعاد تغییر [مثبت] کرده است.»
به گفته وی، نزدیک به سه میلیون از کودکان در سطح افغانستان در معرض خطر قرار دارند، در حالی که این رقم در گذشته بیشتر بوده است. او می‌گوید که وزارت کار با همکاری شریکان کاری و اداره‌های بین‌المللی که با آنان همکار اند، ‌توانسته است وضعیت کودکان را تغییر دهند.
آقای احمدزی می‌گوید که آنان در تلاش آن‌اند که این گونه کودکان را شناسایی کرده و تحت حمایت قرار دهند.
احمدزی افزود: «موضوع سوء استفاده از کودکان واقعاً نگران‌کننده است، ‌ولی ما به خاطر منع عمل گدایی، ‌طرح جامع و خوبی را آماده ساخته‌ایم که به شورای وزیران ارسال شده است و با پاس‌شدن آن خواهیم توانست امیدواری مردم را جامه‌ی عمل بپوشانیم، این طرح معتبر، جوانب خوبی را دارا می‌باشد که با تطبیق آن مشکلات کودکان حل خواهد شد.»
در همین حال، ‌محمدبلال صدیقی سخنگوی کمیسیون مستقل حقوق بشر افغانستان می‌گوید: «اقداماتی که از سوی کار و امور اجتماعی در قبال کودکان آسیب‌پذیر و کودکانی که مورد سوء استفاده در قضیه‌ی گدایی قرار می‌گیرند، صورت گرفته، اصلاً مورد قناعت ما نیست و کفایت هم نمی‌کند. راپور‌هایی را که ما داریم می‌بینیم که این خدمات به گونه‌ای ارایه نمی‌شود در حدی باشد که کودکان نیازمند و آسیب‌پذیر هستند، ‌معیار آسیب‌پذیری کودکان بلند است و خدمات ارایه نمی‌شود، این اقدامات صورت گرفته ولی بسنده و کافی نیست.»
وی می‌افزاید: «گزارش‌ها و قضایایی را داشته‌ایم که از کودکان به شکل فجیعانه در تگدی استفاده می‌شد، قضیه‌ای را ما تعقیب کردیم که در کابل خانه‌هایی وجود دارند که در آن‌جا اطفال را نگهداری می‌کنند و آنان را مجبور می‌سازند که تا اخیر روز چقدر پول پیدا بکنند و در ختم روز دوباره به آن مرکز می‌آیند و با آنان به شکل خشن و غیر انسانی برخورد صورت می‌گرفت، با آن که این موضوع را با پولیس و نهاد‌های عدلی شریک ساخیم، اما با تأسف نتیجه‌ای ملموس در پی نداشت.»
آقای صدیقی می‌افزاید که از کودکان در افغانستان به گونه‌ی سیستماتیک و دوام‌دار در عمل گدایی سوء استفاده می‌شود و اگر جلو آن گرفته نشود واقعاً فاجعه‌ای در راه است. به گفته‌ی او،‌ نهادهای مسوول، باید گام‌های جدی و استوار بردارند.

اشتراک گذاري با دوستان :