چهار پیامد استفاده گسترده از فناوری‌های انرژی قابل تجدید

- احمدمرتضی ارشاد

استفاده از فناوری‌های انرژی قابل تجدید یکی از عملی‌ترین راه‌های مبارزه با بسیاری از چالش‌های خطرناک عصر حاضر از قبیل گرمایش جهانی زمین، فقر انرژی و آلوده‌گی هوا به شمار می‌رود. کاهش گاز‌های گلخانه‌ای برای جلوگیری از ازدیاد تغییر درجه حرارت کره زمین، جهانی‌سازی دست‌رسی به خدمات مدرن انرژی، بالا بردن امنیت سکتور انرژی و یا هم عرضه انرژی ارزان از جمله انگیزه‌های اساسی استفاده گسترده از فناوری‌های انرژی قابل تجدید در جوامع مختلف پنداشته می‌شوند.
خوشبختانه، تصویب پالیسی‌های عامه و بهبود مثمریت فناوری‌های انرژی قابل تجدید به ویژه لوحه‌های فوتوولتاییک آفتابی(سلول‌های خورشیدی) و توربین‌های بادی باعث شده است تا این فناوری‌ها رونق تصاعدی را در جهان در چند سال اخیر تجربه کنند. به اساس گزارش آژانس بین‌المللی انرژی قابل تجدید، در حدود بیشتر از ۶۰ درصد تمام دستگاه‌های تولید برق جدید در جهان در سال ۲۰۱۵ دستگاه‌های تولید برق قابل تجدید بوده است. از همه حیرت‌انگیزتر این که، دستگاه‌های تولید برق فوتوولتاییک آفتابی با ۸۷ چند رشد در مدت بیشتر از ۱۰ سال بین سال‌های ۲۰۰۴ تا ۲۰۱۵ بیشترین رشد را در بین تمام فناوری‌های تولید برق در جهان داشته است.
منابع انرژی قابل تجدید از قبیل چوب، آب و آفتاب در حال حاضر تامین‌کننده بیشترین قسمت از انرژی مصرفی نهایی در افغانستان می‌باشند. ولی متأسفانه استفاده از این منابع انرژی قابل تجدید بی‌حد ناپایدار بوده و انرژی به دست آمده مقرون به صرفه و قابل اعتماد نبوده است. ضرورت به فناوری‌های مدرن انرژی قابل تجدید برای تامین انرژی به خصوص انرژی برقی در افغانستان بیشتر از هر وقت دیگر احساس گردیده و نظر به آینده درخشانی که این فناوری‌ها در جهان خواهند داشت، در استفاده آن‌ها باید عجله کرد. استفاده گسترده از فناوری‌های مدرن انرژی قابل تجدید پیامد‌های ذیل را برای افغانستان و جهان در قبال خواهد داشت:

۱٫ کاهش میزان مرگ و میر از اثر آلوده‌گی هوا

به اساس گزارش سازمان صحی جهان، در سال ۲۰۱۲، آلوده‌گی هوای داخل منزل و آلوده‌گی هوای بیرون از منزل جان در حدود ۷ میلیون انسان را گرفته است. در حدود ۴.۳ میلیون آن‌ها تنها از اثر آلوده‌گی هوای داخل منزل که توسط سوختاندن چوب و زغال سنگ به وجود می‌آید از بین رفته اند. این رقم برای افغانستان در حدود ۵۴ هزار نفر در سال تخمین زده شده است که بخش زیاد این رقم را خانم‌ها و اطفال تشکیل می‌دهند. فناوری‌های انرژی قابل تجدید می‌توانند نقش عمده‌ای را در کاهش آلوده‌گی هوای داخلی و بیرونی بازی کنند. به طور مثال در روستاها دستگاه‌های تولید بایوگاز که با استفاده از مواد فضله حیوانی و انسانی گاز پاک تولید می‌کنند، می‌توانند بدیل خوبی برای چوب سوخت و یا سرگین حیوانی باشند. هم‌چنان برق آفتابی و یا بادی می‌تواند جایگزین تیل خاک و یا کیروسین که باعث امراض تنفسی می‌شود گردد. در پهلوی این‌ها، در شهر‌ها استفاده گسترده برق قابل تجدید در سکتور ترانسپورت یکی از راه‌کار‌های اساسی مبارزه با تهدید‌های صحی ناشی از سوخت دیزل و یا پترول به شمار می‌آید.

۲٫ کاهش تخریب اراضی و قطع درختان جنگلی

متأسفانه وابسته‌گی بیش از حد خانواده‌ها به خصوص در دهات به چوب و انواع مختلف بته‌ها برای پخت و پز و تسخین باعث تخریب بیش از حد اراضی و قطع درختان جنگلی شده است. اگر چه مقدار دقیق مصرف چوب خانواده‌ها در افغانستان معلوم نیست ولی قرار محاسبات سازمان غذا و زراعت جهان، یک خانواده در ولسوالی سالنگ ولایت پروان در حدود ۵ تن چوب و بته در سال مصرف می‌کند. این رقم برای یک خانواده در ولسوالی دره نور ولایت ننگرهار در حدود ۳.۵ تن تخمین شده است. بر علاوه چوب و بته، این خانواده‌ها مقدار زیاد سرگین را هم برای تامین ضروریات انرژی خود می‌سوزانند که متأسفانه باعث مشکلات زیادی، به خصوص کاهش مؤثریت زراعتی شده است. از جمله خطرناک‌ترین پی‌آمد‌های تخریب اراضی و قطع درختان جنگلی می‌توان از افزایش فرسایش خاک، کاهش حاصل‌خیزی خاک، کاهش نفوذ آب باران و کاهش میزان آب‌های زیر زمینی و بالاخره افزایش آسیب‌پذیری از اثر سیل نام برد. فناوری‌های انرژی قابل تجدید، نقش عمده‌ای در کاهش میزان مصرف چوب و بته در خانواده‌ها بازی کرده می‌تواند. مثلا قرار یک مطالعه در نیپال، خانواده‌هایی که از دستگاه‌های تولید بایوگاز استفاده کرده‌اند، توانسته‌اند از مصرف در حدود ۳ تن چوب جلوگیری کنند که جلوگیری از سوخت این مقدار چوب معادل جلوگیری از انتشار ۴.۵ تن کاربن دای‌اکساید می‌باشد.

۳٫ تقویت رشد اقتصادی و ایجاد فرصت‌های شغلی

استفاده گسترده از فناوری‌های قابل تجدید می‌تواند وابسته‌گی ما را به کشور‌های همسایه برای واردکردن برق به حداقل برساند و شاید هم تفاوت وارد و صادرکردن برق به کشور‌های دیگر را به زیر صفر انتقال دهد. افغانستان در سال ۱۳۹۴ خورشیدی در حدود ۷۸ درصد برق خود را به هزینه‌ی حدود ۲۱۶ میلیون دالر امریکایی از کشور‌های همسایه خود وارد کرده است. واردات برق افغانستان بین سال‌های ۱۳۸۷- ۱۳۹۴ یک رشد ۱۶ در صدی را تجربه کرده است. احتمال می‌رود این رقم بنا به رشد تقاضای انرژی بالا برود. بر علاوه کاهش واردات برق، کاهش چشم‌گیر در واردات نفت کشور هم صورت خواهد گرفت. این کاهش وقتی صورت خواهد گرفت که قسمت زیادی از انرژی مورد نیاز سکتور ترانسپورت از طریق برق مرفوع شود و یا به عبارت دیگر سکتور ترانسپورت تا حد ممکن برقی شود. هزینه واردات نفت کشور در سال ۱۳۹۴ خورشیدی در حدود ۱.۳ میلیارد دالر تخمین زده شده است که اکثریت این محصولات نفتی برای ترانسپورت مورد استفاده قرار گرفته است. تامین انرژی مورد نیاز توسط فناوری‌های انرژی قابل تجدید از یک سو باعث رشد تولید نا خالص داخلی شده و از سوی دیگر باعث ایجاد فرصت‌های شغلی و کاهش میزان بیکاری در کشور می‌شود. قرار ارقام آژانس بین‌المللی انرژی قابل تجدید، در سال ۲۰۱۵ در حدود ۹.۴ میلیون انسان مصروف کار در سکتور انرژی قابل تجدید بوده و قرار است این رقم الی سال ۲۰۳۰ به ۲۴ میلیون برسد.

۴٫ کاهش تاثیرات نابودکننده گرمایش جهانی

میزان انتشار گاز‌های گلخانه‌ای از قبیل کاربن دای اکساید از شروع انقلاب صنعتی بدین سو و به ویژه در چند دهه اخیر رو به افزایش بوده است. مثلاً از سال ۱۹۷۰ بدین سو میزان انتشار این گاز‌ها یک رشد ۸۰ در صدی را تجربه کرده است. یکی از عوامل اساسی انتشار این گاز‌ها سوخت‌های فوسیلی می‌باشد که باعث پدیده‌ای به نام گرمایش زمین شده است. گرمایش جهانی به نوبه خود باعث تغییر در اقلیم جهانی گردیده که این تغییر را می‌شود در قالب سیلاب‌ها، باران‌های شدید، خشک‌سالی‌ها، تابستان‌های طولانی، رسیدن قبل از وقت بهار، امواج حرارتی شدید و غیره تجربه کرد. به طور مثال در سال ۲۰۱۵ در جریان ۳ روز، امواج حرارتی شدید، جان در حدود ۲۰۰۰ شهروند پاکستانی را گرفت. به اساس مطالعات نهاد معتبر هیات بین‌الدولتی تغییرات اقلیمی (IPCC) افزایش وقوع این نوع حوادث در جهان به خصوص در مناطق گرمسیر رو به افزایش است. سوال در این جا است که برای کاهش گرمایش جهانی چه باید کرد؟ خوب انتشار گاز‌های گلخانه‌ای را باید کاهش داد. چطور؟ خیلی ساده است. به جای منابع انرژی فوسیلی از منابع انرژی قابل تجدید استفاده باید کرد.
نهایتاً اگر چه استفاده گسترده از فناوری‌های انرژی قابل تجدید بر علاوه پیامد‌های فوق، پیامد‌های دیگری هم از قبیل بهبود تعلیم و تربیه، بهبود تولیدات زراعتی و امنیت غذایی، ‌افزایش دست‌رسی به آب آشامیدنی صحی، کاهش هزینه‌ی انرژی خانواده‌ها و غیره خواهد داشت، ولی یادآوری همین تعداد پیامد‌ها کافی است تا دولت‌ها، خانواده‌ها، سرمایه‌گذاران و جامعه جهانی مجبور شوند دست به دست هم داده سهم این فناوری را در تامین انرژی پاک، ارزان و قابل اعتماد برازنده‌تر از هر وقت دیگر کنند.

اشتراک گذاري با دوستان :