زهره‌ای که روی دیگر افغانستان را به نمایش گذاشت

- سهیلا وداع خموش

زهره، همان زهره‌ی درخشنده‌ای که با ده‌ها محدودیت و مشکلات زیاد توانست از عقب ابرهای تیره آسمان سر بکشد و تا دوردست‌ها روشنی بیفگند و افتخار بیافریند.
با بازشدن در اتاق، صدای ملایم موسیقی گوش هر تازه‌وارد را نوازش می‌داد.
با وجودی که آرکستر زهره، گروه موسیقی دختران افغان، پس از اجرا در پنج شهر اروپایی و با یک جایزه به کابل برگشته بودند، اما هنوز هم همه‌ی آنان در زیر یک سقف جمع شده بودند تا بیشتر تمرین کنند.
آن‌جا صحنه‌ی جالبی برپا شده بود. تعدادی در روی زمین زانو زده بودند و مصروف نواختن طبله، سه‌تار، آرمونیه و غیره بودند، عده‌ای هم روی چوکی‌های مخصوص نشسته و مصروف نواختن چیلو، کنترباز و دیگر آله‌های موسیقی و به تارهای آله‌ی موسیقی تماس وارد می‌کردند و برخی هم مصروف نواختن آله‌ای دیگر بودند، اما در این میان، دختری به چشم می‌رسید که چوب نازکی در دست داشت و با هر بار بلندشدن چوب به هوا، صدای نوی با آواز‌های دیگر می‌آمیخت و به موسیقی، رنگ دیگری می‌بخشید. این آرکستر بزرگ را دو دختر رهبری می‌کردند.
این اولین گروه موسیقی افغانستان است که تمام اعضای آن دختران‌اند.
نخستین اجرای این گروه در مجمع اقتصادی در داووس سویس با استقبال گرم رهبران و سیاستمداران جهان رو به رو شد و مسوولان این آرکستر می‌گویند که هدف این اجرا، پیشکش‌کردن تصویری متفاوت از افغانستان در اروپا بوده است.
هزینه‌ی سفر هنری آرکستر زهره به اروپا، از سوی برگزارکننده‌گان نشست سالانه اقتصادی در شهر داووس سویس پرداخته شده است.
گروه زهره، دسته‌ی موسیقی مشتمل بر سی دختر، سیزده تا بیست ساله‌ای است که در برابر صدها شخصیت جهانی در داووس با اجرای با شکوه، تصویری از نسل جدید افغانستان به نمایش گذاشت. آنان با اجرا‌هایی که در مجمع جهانی اقتصاد جهان در داووس داشتند، از این سفر با دست پر برگشتند و جایزه فریموس )الهه آزاد موسیقی( را به دست آوردند.
اعضای این گروه، اینک آماده‌ی سفرهای بعدی‌‌اند که از سوی دولت‌ها، نهاد‌ها و کمپنی‌های دیگر فراخوانده شده‌اند. آنان با اجراهایی که در سفر داووس داشتند، سفرهای زیاد هنری دیگری را برای خود رقم زده‌اند.
گلالی سه‌تار نواز انیستیتیوت ملی موسیقی افغانستان و یکی از اعضای آرکستر زهره می‌گوید: «در سفر داووس کنسرت‌های زیادی اجرا کردیم، در تمام کنسرت‌ها مورد استقبال افغان‌ها و خارجی‌ها قرار گرفتیم. وقتی ما را می‌دیدند، بالای ما افتخار می‌کردند. زمانی که شور و شوق مردم را می‌دیدیم، احساس خوشی می‌کردیم و همین که تصویر مثبت از افغانستان را ارایه می‌کردیم، چون هدف ما این بود که مردم افغانستان همه داعش، طالب و تروریست نیستند، بلکه تصویر مثبت هم دارند که باید به جهانیان نشان داده شود.»
به گفته وی، قبل از این خانواده کاکایش که مخالف موسیقی زنان و مخالف رفتن وی به انستیتیوت ملی موسیقی بوده است، ‌با برگشت این گروه از اروپا و دست‌آورد‌هایی که داشتند، اکنون نه تنها مردم افغانستان بالایش افتخار می‌کنند، بلکه خانواده‌ی کاکایش نیز بر وی افتخار می‌نماید.
نذیره یکی دیگر از اعضای آرکستر زهره در انستیتیوت ملی موسیقی افغانستان است که چیلو می‌نوازد. چیلو یکی آله‌های غربی است که از ویلون بزرگ‌تر و خردتر از کنترباز است. نذیره می‌گوید: «در داووس موسیقی افغانی بیشتر مورد استقبال قرار گرفت، چون برای‌شان تازگی داشت. افغان‌هایی که در آن‌جا حضور داشتند، بسیار هیجانی و بسیار خوشحال بودند و بر ما افتخار می‌کردند. حتا با دیدن ما اشک خوشی از چشمان‌شان جاری بود. اصلا باور‌شان نمی‌شود که مانند انستیتیوت موسیقی در افغانستان وجود داشته باشد و روزی به افتخار افغانستان تبدیل شود.»
وی که از ولایت نورستان است، می‌گوید: «من از ولایتی هستم که در آن‌جا موسیقی حرام شمرده می‌شود، از همین رو مدت دو سال است که به خانه‌ام رفته نمی‌توانم. قبل از این هم به شکل پنهانی می‌رفتم، ولی حالا دیگر نمی‌توانم بروم.»
به گفته نذیره، خانواده‌اش به این که وی به موسیقی رو آورده است، مخالفت نداشته‌اند، اما کاکاها و پسران کاکایش مخالف‌اند و حتا پدرش را تحت فشار قرار داده‌اند.
وی می‌خواهد در آینده یک چیلونواز موفق باشد و این رشته را به دختران دیگر تدریس کند.
در همین حال، ‌ظریفه ادیب، یکی از دو رهبر آرکستر زهره می‌گوید: «در سفر داووس با استقبال گرمی روبه‌رو شدیم و توقعی را که داشتیم، دو چند آن را دریافتیم. بهترین سیاست‌مداران و اقتصاددانان و تاجران کشورهای جهان به پا ایستاده بودند و کف می‌زدند تا این که ما آهنگ را دوباره نواختیم، ولی هنوز هم سرپا ایستاده بودند.»
به گفته ظریفه،‌ چندین رییس جمهور از جمله رییس جمهور ایران گفت که اصلاً این انتظار را نداشته است که روزی دختران افغان چنین تصویر زیبایی را از افغانستان برای جهانیان نشان بدهند.
وی می‌گوید: «اکثر سیاست‌مداران می‌گفتند که تصویر افغانستان برای ما تصویر طالبی است و تصویر افغانستان برای ما خشونت بر زنان است، اما زهره کاملاً برای ما نشان داد که افغانستان زیبا است و چیز‌های مثبت دارد که با چیز‌های منفی پوشانده شده است. زهره اولین قدم‌های خود را برداشت تا افغانستان را زیبا نشان دهد.»
آرکستر زهره در اواخر سال ۲۰۱۴ افتتاح شد و اعضای آن همه‌روزه مصروف تمرین‌اند. این آرکستر ۳۰ نفر عضو دارد که همه اعضای آن را شاگردان انستیتیوت ملی موسیقی افغانستان تشکیل می‌دهد.
احمدناصر سرمست، رییس انستیتیوت ملی موسیقی افغانستان، گفت: «هدف از ایجاد آرکستر زهره انگیزه‌بخشیدن، امیددادن و توان‌مندساختن دخترخانم‌ها و بهبود موقف موسیقی در کشور از یک طرف و از سوی دیگر موقف دخترخانم‌ها در موسیقی است.»
به گفته‌ی آقای سرمست، سفر زهره و ایجاد زهره، توانسته تا به حال مثبت‌ترین نقش را در تاریخ افغانستان به خاطر بهبود موقف هنرمند و موسیقی خانم‌ها بازی کند.
این نخستین سفر اعضای آرکستر زهره به اروپا بود. قبل از این، اعضای انستیتیوت ملی موسیقی افغانستان با ترکیب‌های مختلف، بیش از ۲۰ سفر داشتند و برنامه اجرا کرده بودند.
رییس انستیتیوت ملی موسیقی افغانستان ابراز داشت که تمام کنسرت‌ها از ارزش خاص برخوردار بود، اما با توجه به شنوندگان و اشتراک‌کنندگانی که در داووس حضور داشتند، این مهم‌ترین کنسرت بود، چون همه‌ساله در داووس زیادتر از سه هزار رهبر سیاسی اقتصادی، فرهنگی و اجتماعی از کشورهای جهان گرد هم می‌آیند تا به سیاست‌های جهانی به بحث بنشیند و طرح‌های جدید برای بهبود شرایط به کشورهای مختلف راه‌اندازی بکنند. به قول او، به همین خاطر سفر آنان در داووس از اهمیت زیادی برخوردار بود و یکی از دست‌آورد‌های مهم انستیتیوت ملی موسیقی افغانستان به شمار می‌رود.
وی در پاسخ به سوالی که استقبال در آن جا چگونه بود، ‌گفت: «در صحبت، جلسات و کنسرتی که با رهبران داشتیم، تصویر بسیار مثبت از افغانستان ارایه کردیم. صحبت‌هایی که رهبران سیاسی و اقتصادی با ما داشتند، ‌همه‌ی آنان به این معتقد شدند که کار‌های مثبتی نیز در افغانستان صورت گرفته است. ایجاد آرکستر زهره، رفتن آنان به اروپا خوب‌ترین انگیزه و امید برای رهبران جهان بود.»
به باور آقای سرمست، مردم زیادی که با آنان صحبت می‌کردند، روی یک موضوع تأکید می‌کردند و آن این که بعد از سخنرانی ترامپ که خیلی مأیوس‌کننده بود، یگانه چیزی که برای اشتراک‌کنندگان امید بخشید، اجرای آرکستر زهره بود.
آقای سرمست افزود: «ما در تمام فرصت‌هایی که داشتیم، چه در کنسرت‌ها و چه در جلسات، هم چالش‌ها و هم فرصت‌هایی که در افغانستان وجود دارد را مطرح کردیم. تعداد زیادی از نهاد‌های فرهنگی وعده همکاری دادند و هم شرکت‌ها و کمپنی‌ها وعده دادند. همین که به کشور بازگشتیم، دعوت‌هایی از برخی از کشورها دریافت کردیم که در آن‌جا هم حضور پیدا کرده و برنامه اجرا کنیم.»
در انستیتیوت ملی موسیقی ضمن آرکستر زهره، ۱۱ دسته‌ی هنری وجود دارد که بزرگ‌ترین آن آرکستر جوانان افغانستان است، این آرکستر از روز افتتاح در برنامه‌های بزرگ بیرونی اشتراک کرده است و دست‌آورد‌های زیادی داشته‌ است. دومین آرکستر سازهای بادی (شیپور) است که به قول مسوولان این انستیتیوت برنامه‌های بزرگی داشته است. سومین آرکستر زهره است که مهم‌ترین آرکستر در این انستیتیوت می‌باشد. به همین ترتیب آرکستر ناهید که آن را نیز خانم‌ها تشکیل داده‌اند می‌باشد که با ساز‌های محلی، سرود‌های قدیمی را بازسازی می‌کنند. دسته ستار و سرود، دسته‌ی آلات غربی، دسته سازهای محلی، گروپ قوالی‌خوان‌ها و دیگر گروه‌ها نیز در این انستیتیوت فعالیت دارند.
رییس انستیتیوت ملی موسیقی گفت: «مانند و شبیه آرکستر زهره نه تنها در کشورهای هم‌جوار نیست، بلکه در جهان اسلام مانند آن وجود ندارد. یعنی آرکستر زهره می‌تواند الگوی بسیار خوب برای جهان اسلام هم باشد.»
در انستیتیوت ملی موسیقی افغانستان، ۲۱۰ دانش‌آموز مصروف فراگیری آموزش موسیقی‌اند که از این تعداد حدود ۷۰ تن‌شان را دخترخانم‌ها تشکیل می‌دهند.
وی در پاسخ به پرسشی که در راستای فراگیری موسیقی دختران تا چه حد با محدودیت‌ها روبه‌رو اند، گفت که در افغانستان دخترخانم‌ها و خانم‌ها با چالش‌های بزرگ اجتماعی، سیاسی و اقتصادی روبه‌رو‌اند و در بخش فرهنگ، چالش‌هایی که دامن‌گیر دیگر فرهنگیان است دامن‌گیر دانش‌آموزان موسیقی و علاقمندان موسیقی است. اما به این امعنا نیست که یک قشر محدودی که می‌خواهند نظریات تنگ‌نظرانه‌شان را تحمیل بکنند، این باعث می‌شود که جلو آموزش، پرورش و اشتراک دخترخانم‌ها را در موسیقی بگیرند.
وی می‌گوید: «ما در سال ۲۰۰۱ با یک دختر دانش‌آموز برنامه‌های خود را شروع کردیم، اما امسال نزدیک به هفتاد دختر دانش‌آموز داریم. در سال جدید در بین سی الی چهل دختر دیگر را جذب خواهیم کرد که آنان امتحان ورود به این‌جا را مؤفقانه سپری کرده‌اند. این نشان‌دهنده علاقه‌ی مردم به موسیقی است.»
به باور آقای سرمست: «این دختران افغانستان بودند که بزرگ‌ترین افتخار را به افغانستان کمایی کردند و این دختران افغانستان بودند که چهره‌ی مثبت افغانستان را به جهانیان ارایه کردند و این دختران افغانستان بودند که کاری را که سیاست‌مداران و مردان افغانستان نتوانستند، آنان انجام دادند.»
قابل یادآوری است که در تاریخ ادبیات و فرهنگ افغانستان زهره نام یکی از دو الاهه‌ی موسیقی بوده است. زهره و ناهید دو خواهری بودند که الاهه‌های موسیقی شمرده می‌شوند. به همین خاطر مسوولان و رهبران انستیتیوت ملی موسیقی افغانستان می‌گویند به خاطر این که آرکستر زهره را یک پیوند فرهنگی و تاریخی داده باشند، این آرکستر را زهره نام نهاده‌اند.

اشتراک گذاري با دوستان :