سکتور خصوصی در بخش برق‌رسانی بیش از ۸۰۰ میلیون دالر سرمایه‌گذاری کرده است

- گفتگو‌کننده: نورالعین

یادداشت: روزنــامـــه‌ی ۸صــبح، گفت‌وگــویی با پـروفیسور داکتر محمدهمایون قیومی مشاور ارشد رییس‌جمـهور در امــور زیربــناها، پیرامــون چگــونگی کارکــردهای حکومت وحــدت ملــی در بخش ساختن بندهای برق و برق‌رسانی، دست‌رسی شهروندان و آینده‌ی دست‌رسی به انرژی برق انجام داده اسـت کـــه در زیـــر نشر می‌شود.

۸صبح: وضعیت دسترسی به انرژی و آب در سراسر کشور چطور است؟

قیومی: در یک تعداد پروژه‌ها پیش‌رفت شده است. در مقایسه با ۲۰ ماه پیش اگر بشماریم، در چند منطقه‌ی افغانستان تغییر مثبتی آمده است. اولین منطقه را که می‌توانم نام ببرم هرات است که تقریباً نیازمندی‌های برقش اضافه‌تر از نود – نودوپنج درصد حل شده است. اندازه‌ی برقی که از ایران وارد می‌شود، زیادتر شده است، وضعیت برقی که از ترکمنستان می‌آید، بهتر شده است. لین دیگری که ۲۲۰۰۰۰ ولت است از ترکمنستان می‌آید، حدود ۸ – ۹ ماه بعد احتمال دارد تکمیل می‌شود. به این اساس نه تنها او می‌تواند هر نیازمندی هرات را حل کند، در پهلویش پروژه‌ای است که آن برق امتداد پیدا کند به شیندند و شیندند هم مشکل بی‌برقی نداشته باشد. در قندهار نیز مثلا تمام‌شدن کار فاز اول بند کجکی، که ۵۸ میگاوات برق تولید می‌کند و شروع شدن کار فاز دوم آن، شروع شده و البته این پروژه زمان‌گیر است و سه‌ونیم سال را [در بر] خواهد گرفت که تمام شود.

۸صبح: اما در کابل تغییری احساس نمی‌شود؟

قیومی: بلی، در برق کابل اما کدام تغییری نیامده است. آدم گفته می‌تواند که وضع رسیدن برق به مردم هر سال کم‌تر شده می‌رود و این دلیلش این است که مقدار برقی که به کابل می‌آید بعد از ساختن لین برق ازبکستان، ۵ -۶ سال پیش، دیگر کدام منبع نو برق به کابل نیامده است. لیکن همه ساله بین ۵۰ تا ۶۰ هزار میتر دیگر هم وصل شده است. یعنی این که وقتی شما عرضه را عین اندازه‌ می‌گیرید، تقاضا هر روز زیاد شده می‌رود، معلوم‌دار در زمستان، برق کم‌تر شده می‌رود. در پهلوی این مشکل، یک تعداد مشکل‌های دیگر را هم ببینیم، این وقت سال [زمستان] آب بندهایی که داریم، بسیار کم می‌شود. به طور مثال، بند نغلو که اگر صد فی‌صد کار کند، در حدود صد میگاوات برق می‌دهد، اما در این روزها کم‌تر از ۳۰ تا ۳۵ میگاوات برق می‌دهد. یعنی یک ثلث برق خود را داده نمی‌تواند. تاجیکستان هم نتوانسته است تعهداتی را که داشته اجرا کند. چون برق‌شان آبی است و همین مشکل را دارند. این موضوعات را که با هم یک‌جا کنیم، عوامل اصلی کاهش برق در کابل واضح می‌شود.

۸صبح: اما راه حل مشکل کم‌بود برق کابل چیست؟

قیومی: راه حل کوتاه‌مدت مشکل کم‌بود برق این است رییس برشنا سفری دارد به ازبکستان و تاجیکستان که با آن‌ها صحبت کند در این خصوص، که در زمستان اگر امکانش باشد یک اندازه زیادتر از آنان برق گرفته شود. راه‌حل دوم این است که وقتی آب در نغلو زیاد می‌شود، خود این می‌تواند سطح برق را بالا ببرد. پروژه‌ی دومی که در کار است، پروژه‌ی مدیریت تقاضا است و آن تغییر گروپ‌های نوری است به سیستم «ال. ا. دی» که مصرف‌شان بسیار کم است. دو پروژه در کابینه تصویب شده، یکی این که ما، چی رقم گروپ‌های برق تمام دوایر دولتی را تغییر بدهیم و بعد از آن به شهروندان هم بگوییم که چگونه گروپ‌های‌ برق‌شان را تغییر بدهند. اگر این تغییرات را مثل سحر و جادو می‌توانست کسی دفعتاً تغییر بدهد، اندازه‌ی تغییری که می‌آورد در تقاضای برق کابل، مثل این است که شما [بهره‌برداری از] یک بند [تازه‌ی] فول نغلو و سروبی را شروع کرده‌اید. این پروژه فعلا در تدارکات است، تاثیرش ممکن است که در زمستان امسال بیاید یا نی، اما در بهار تکمیل می‌شود، اگر این دو موضوع شده بتواند مشکل‌های کم‌بود برق، کاهش پیدا می‌کند.

۸صبح: مشکلات برق کابل، چی زمانی از بین خواهد رفت؟

قیومی: مشکلات برق کابل، ان‌شاالله در دو سال از بین می‌رود. علتی که از بین می‌رود این است که برق پنج‌صدهزار ولت به کابل هم رسیده می‌تواند. لین فعلی که داریم از ازبکستان تنها می‌تواند ۳۰۰ میگاوات برق را انتقال بدهد و بیشتر از این را نمی‌تواند و در این ضایعات هم دارد. لین ۵۰۰هزار ولت، حتا هزار میگاوات را بسیار به آسانی می‌تواند انتقال بدهد. یعنی سه چند قدرت انتقال برق افزایش پیدا می‌کند و با لین فعلی که هست، هر دو می‌توانند با هم کار کنند.

۸صبح: حکومت وحدت ملی تا هنوز کدام بندها را به قرارداد سپرده، منابع مالی این بندها از کجا است و چگونه پرداخته می‌شود؟

قیومی: پروژه‌ی قسمت اول کجکی که تمام شد، البته پروژه‌ای بود که آن را دولت امریکا تمویل کرده بود. پروژه‌ی دومی که است، سرمایه‌گذاری اضافه‌تر از۲۰۰ میلیون دالری از طرف یکی از شرکت‌های ترکی است. از طرف خود حکومت افغانستان سرمایه‌گذاری نمی‌شود. این‌ها [سرمایه‌گذاران] باز در فایده خود برق که فروخته می‌شود تا مدت ۲۰ سال، شریک می‌باشند و فعلا از جانب افغانستان کدام پولی داده نمی‌شود. پروژه‌ی ۵۰ میگاوات گاز طبیعی که با غضنفر گروپ امضا شده، آن هم به همین شکل است که آن‌ها در حدود ۷۷ میلیون دالر سرمایه‌گذاری خواهند کرد. پروژه‌ی سوم که بیات انرژی است، آن هم ۵۰ میگاوات برق است، در حدود ۷۷ میلیون دالر سرمایه‌گذاری می‌کنند. پروژه‌ی چهارمی که با بیات انرژی و هم الکوزی گروپ تفاهم‌نامه امضا شده که برای پروژه‌ی سروبی ۲ است که ۱۸۰ میگاوات برق می‌تواند داشته باشد و در حدود ۳۰۰ میلیون دالر سرمایه‌گذاری شده است. دولت افغانستان در هیچ‌کدام این پروژه‌ها سرمایه‌گذاری نمی‌کند و سرمایه‌گذاری همه‌اش شخصی است و قرارداد به شکلی می‌باشد که دولت افغانستان به مدت معینی، برق را به قیمتی که تعیین شده، می‌خرد. در پهلوی این‌ها، یک تعداد پروژه‌های خرد آفتابی و بادی که در همین یک سال برنامه‌ریزی شده، در نزدیک تدارکات رسیده و کل آن‌ها در حدود صد میگاوات برق تولید خواهند کرد. پولی که از سرمایه‌ی شخصی ضرورت دارد، بین دوونیم‌صد میلیون دالر خواهد باشد و این هم از کمپنی‌های شخصی‌ای است که آن‌ها سرمایه‌گذاری می‌کنند. سرمایه‌گذاری را آن‌ها می‌کنند، منتها قراردادی که با دولت می‌شود، این است که تا مدت معین باید برق توسط دولت خریده شود. در همه‌ی این پروژه‌ها دولت سرمایه‌گذاری نمی‌کند. سرمایه‌گذاری خصوصی را تشویق می‌کند که کار کنند.

۸صبح: خود حکومت چه کارهایی را در افزایش منبع‌های تولید برق انجام داده است؟

قیومی: از زمانی که رییس‌جمهور برنامه‌ی ملی اشتغال‌زایی را ارایه‌کرد، کار تدارکات ۲۱ آغاز شد و در جریان است. بیست‌ویک بند در بیست‌ویک ولایت ساخته می‌شود. این پروژه‌ها به پکیج‌های مختلف پیشنهاد شده است. یک تعداد بندها را به نام «دیزاینبلد» که یک کمپنی آن را هم دیزاین می‌کند و هم می‌سازد، که در آن صورت، می‌شود زمان ساخت‌شان فشرده‌تر شود و در حدود سه سال را در بر می‌گیرد. یک تعداد دیگر بندها، نظر به شرایط جیولوژیکی، اول بند دیزاین می‌شود، بعد ساخته می‌شود، که ساخت آن بندها در حدود چهار تا پنج سال وقت را خواهد گرفت.
در یک سال کار ادامه داشته و کل آن‌ها به تدارکات ملی رسیده و از تدارکات ملی که گذشت، در حدود پنج بند «دیزاینبلد» است که هر دو قرارداد به همان کمپنی‌ای که دیزاین می‌کند و می‌سازد، سپرده می‌شود. پروژه‌های دیگر به دیزاین می‌روند و پس از اتمام دیزاین، به قرارداد ساخت سپرده می‌شوند.
در ساختمان این بندها تعداد زیادی به کار شروع می‌کنند و کار زیادی که تولید می‌کند، پس از گشایش این بندها و در طول بهره‌برداری است طوری که ما حساب می‌کنیم، به هر دو هکتار که ده جریب باشد، برای یک فامیل در حدود هفت نفر که اگر یک پروژه به ده هزار هکتار زمین را آب‌یاری می‌کند، پنج‌هزار فامیل و ۳۵ هزار شهروند ما می‌تواند زندگی خود را از آن تمویل کند.

۸صبح: چندی پیش رسانه‌های هندی پرده از برنامه‌ی ساخت بند بر دریای کنر برداشتند و گفتند که هند افغانستان را در این زمینه همکاری می‌کند. چی کارهایی قرار است برای دریای کنر شود؟

قیومی: از جمله پنج اولویت و پروژه‌های منطقه‌ای که در بروکسل صحبت شد، آب‌های دریای کابل ـ کنر بود. رییس‌جمهور نظر دارند که بندها را یک یا دو در نظر نگیریم. اگر کل حوزه کابل – کنر را مد نظر بگیریم، شاید در حدود هفت هشت بند باشد. بند شال است، بند سگی است، کامه است و دیگر بندها. ما برای فاز دوم این پروژه‌ها، از بانک آسیایی پول خواستیم و آن‌ها فعلا «کانسلتینگی» که بر آن‌ها بگیرند، فعلا در حال ارزیابی استند. ۳۳ کمپنی را برای بررسی انتخاب کرده‌اند که از میان‌شان یکی انتخاب می‌شود.
کارهای تولید برق بر روی این آب‌های کابل ـ کنر را برای این حوزه مد نظر گرفته‌ایم که در تابستان بند نغلو و سروبی را می‌بینیم که در یک دریا هستند، اما چون با هم عیار نیستند. یعنی وقتی که ما تمام آب ۱۰۰ میگاوات چهار توربین نغلو جریان داشته باشد، آبی که می‌آید، برای سروبی زیاد است. یک اندازه‌ی زیاد این آب، ضایع می‌گردد و پروژه‌ی دوم سروبی به همین خاطر جور می‌شود. سروبی ۱۸ میگاوات برق می‌دهد، اگر ما بخواهیم که تنها آب به اندازه‌ی سروبی بیاید، صد میگاوات نغلو، می‌شود ۴۰ میگاوات. به همین اساس رییس جمهور هدایت داده‌اند که ما باید این بندهای را در حوزه‌ی کابل ـ کنر عیار کنیم تا بتواند آب‌ها را بتوانیم استفاده کنیم. مثلا بند باغ‌دره باید ساخته شود و می‌تواند اندکی عیار بسازد مساله‌ی تولید برق در کابل را. ارزیابی قسمت دوم حوزه‌ی دریایی کابل ـ کنر در سال آینده آغاز می‌شود و پول ارزیابی هم در بودجه بانک انکشافی آسیایی است.

۸صبح: مساله‌ی دیگر در مورد ساخت بندها، نگرانی همسایه‌های افغانستان است. مثلا بند برق سلما، با دادن ده‌ها قربانی ساخته شد. ایران هیچ گاه خوش نبود که این بند ساخته شود و یکی از رسانه‌های ایرانی، وقتی این بند ساخته شد، آن را «رکب هندی» لقب داد. مساله‌ی مخالفت‌ برسر آب‌ها، جنجال بزرگی است. چطور در ساخت بندها به گونه‌ای پیش می‌روید که افغانستان بتواند حق خود را صاحب شود؟

قیومی: در قسمت حوزه‌ی دریایی هلمند، اضافه‌تر از ۴۰ سال پیش قرارداد میان افغانستان و ایران امضا شده، در آن قرارداد ایران باید ۸۰۰ میلیون متر مکعب آب سالانه گرفته می‌تواند. قراردادی است که هر دو کشور به آن احترام دارند. اما حالا هر حوزه‌ی دیگری که می‌گیریم، در قوانین بین‌الملل در آب‌های فرامرزی، یک تعداد قانون‌هایی است. کشوری که در بالابند است، چقدر حق دارد و چند موضوع دیگری که در آب است این است که هر وقت اگر از دریا، برای آب آشامیدنی استفاده می‌شود، از این قانون‌ها مبرا است. دوم بند برای برق زیادتر استفاده می‌شود، نه برای آب‌یاری. [استفاده‌ی آب] در [تولید] برق، تنها وقت [رسیدن] آب تغییر می‌خورد، لیکن در آب‌یاری است که آب کم می‌شود. ما خود همین حوزه‌ی کابل ـ کنر را مد نظر می‌گیریم، در افغانستان و پاکستان، زمینی زیاد برای زراعت نیست. زیادتر بندهایی که در حوزه‌ی کابل ـ کنر است، برای تولید برق خواهد بود. در ضمن، قوانین بین‌المللی در این زمینه‌ها بسیار روشن است و ما پابند قوانین بین‌المللی هستیم و از کشورهای همسایه هم همین تقاضا را داریم که پابند قوانین بین‌المللی، تفاهم‌نامه‌ها و قراردادهای مشروع باشند.

۸صبح: آینده دسترسی مردم به آب و آب را چگونه می‌بینید؟ تصور شما در پنج سال آینده از وضعیت دست‌رسی مردم به آب و برق چیست؟

قیومی: در پنج سال آینده تصور ما این است که اول ما، شبکه‌ی سراسری و ملی برق را ساخته می‌توانیم. فعلا برق افغانستان ۹ جزیره است. ۹ جزیره‌ای که با هم وصل نیستند. پلان شبکه‌ی سراسری ساخته شده است و این پلان طوری است که ما یک کمربند پنج‌صدهزار ولتی داشته باشیم و بعد از آن، اقلاً مرکز هر ولایت به برق ۲۲۰ هزار ولت وصل کنیم که نیازمندی‌ها را رفع کند. وقتی شبکه ساخته شد، می‌توانیم از یک منبع نی، از چندین منبع، نظر به ضرورت‌های‌مان استفاده کنیم.
دوم این که نظر به پروژه‌هایی که تحت پلان است و پروژه‌های آبی و پروژه‌های آفتابی و تغییراتی که در سیستم برق خورشیدی آمده از نگاه قیمت، بسیار پایین‌تر آمده است نسبت به چند سال گذشته. در برق بادی هم ما زیاد امکانات داریم، حتا صحبتی که ما از زغال سنگ استفاده کنیم یا نکنیم، چون گاز طبیعی مان زیادتر می‌شود؛ با این حساب‌ها، ما آینده‌ی برق افغانستان را در پنج سال آینده بسیار خوب می‌بینم، برای این که امکان زیاد وجود دارد که به خودکفایی نزدیک شویم. شاید از همسایه‌ها برق بخریم، اما یک اندازه برق خود را به پاکستان بفروشیم. یعنی تولید افغانستان از نیازمندی مصرف کرده به همان اندازه مصرف یا زیاد‌تر باشد. چرا که پلان‌هایی که در سال گذشته طرح شده، این که تغییری در قوانین سال گذشته آمد که هر شرکت خصوصی افغانی یا خارجی می‌تواند که در تولید، انتقال و توزیع برق حصه بگیرد، این تغییر می‌تواند که سرمایه‌گذاری را جذب کند که همین حالا، ۸۰۰ میلیون دالر جذب شده و پروژه‌هایی است و در پهلویش پول دیگری که هست، بتواند باعث سرمایه‌گذاری‌های دیگر شود، فکر می‌کنم که تا اندازه زیاد، نیازمندی کلی برق افغانستان در پنج سال آینده، رفع خواهد شد.

۸صبح: حکومت وحدت ملی، چی کارهای متفاوتی با حکومت قبلی در زمینه‌ی برق انجام داده است؟

قیومی: بدبختانه موضوع برق، موضوعی است که یک روز دو روز حل نمی‌شود، موضوعی است که باید دارای یک پلان باشد، و نوید خوب این است که برای اولین بار از طرف رهبری افغانستان، مساله‌ی خودکفایی مطرح شده است. نه تنها مطرح شده، بلکه با پلانی که وزارت انرژی و آب ساخته، بتوانیم به چی شکل خودکفا شویم. و هم برای اولین بار، ساختن یک شبکه‌ی ملی سراسری برق‌رسانی طرح و کار عملی در این زمینه جریان دارد تا منابع تمویل آن دریافته شود.

۸صبح: آیا تنها تکیه بر انرژی آبی کافی است؟ ظرفیت تولید برق بادی و خورشیدی افغانستان چقدر است؟

قیومی: از نگاه پتانسیل، افغانستان قدرت تولید ۲۳ هزار میگاوات برق آبی را دارد، پتانسیل در حدود هفتاد هزار میگاوات تولید انرژی بادی دارد و ۲۲۰ هزار میگاوات پتانسیل و ظرفیت تولید انرژی خورشیدی دارد. اگر ما بتوانیم که از همین سه قسمت، ۱۰ فی‌صد این پتانسیل را استفاده کنیم، افغانستان نه تنها به خودکفایی می‌رسد، بلکه می‌تواند که یک اندازه تولید خود را به کشورهای همسایه بفروشد.

اشتراک گذاري با دوستان :