روزهای دشوار پاکستان

- فریدون آژند

۱۵ سال قبل از امروز کمیته روابط خارجی امریکا، جلسه‌ای را شبیه جلسه استماعی هفته گذشته دایر کرد. در آن جلسه کنگره می‌خواست به این نتیجه برسد که آیا پاکستان حامی تروریسم است یا متحد قابل اطمینان برای مبارزه با تروریسم. در آن زمان امریکا ناگزیری‌های زیادی داشت تا نتواند مانند هفته گذشته با صراحت پاکستان را به مشکل‌آفرینی در قبال استراتژی امریکا در مبارزه با تروریسم متهم کند. ولی امروز دیگر امریکا آن نیاز سابقه را به پاکستان ندارد. نیرو‌های باقی مانده ناتو در افغانستان به راحتی از طریق هوا قابل تمویل‌اند. به همین خاطر این بار هیچ مصلحتی جلو شکل‌گیری ذهنیت ضد پاکستانی در کنگره امریکا را نگرفت. کمیته روابط خارجی کنگره روز چهارشنبه هفته گذشته در جلسه ویژه خود انتقاد‌های سختی را متوجه پاکستان ساخت. تعدادی از سناتور‌های امریکایی در این جلسه پاکستان را به حمایت از گروه‌های تروریستی متهم کرده گفتند که این کشور از کمک‌های امریکا علیه استراتژی امریکا در منطقه استفاده کرده است. این سناتور‌ها هم‌چنان پاکستان را به حمایت از تروریسم متهم کردند.
در این جلسه زلمی خلیلزاد، سفیر پیشین امریکا در کابل نیز به‌عنوان شاهد حضور یافت و بر ضد سیاست‌های تروریست‌پرور پاکستان شهادت داد. آقای خلیلزاد در سخنانش پاکستان را به حمایت از تروریسم متهم کرد. آگاهان امور در مورد تاثیرات این جلسه در سیاست خارجی امریکا و شکل‌گیری افکار عمومی علیه پاکستان در امریکا، نظرات مختلفی دارند. عمر شریفی، آگاه مسایل سیاسی می‌گوید سیاست‌های پاکستان در قبال مبارزه با تروریسم برای دولت امریکا پنهان نبود، ولی وجه تمایز این جلسه در این بود که افکار عمومی را نیز در جریان نوعیت رویکرد پاکستان در قبال مبارزه با تروریسم و عدم عملکرد درست این کشور قرار داد. آقای شریفی از این رویکرد امریکایی‌ها به‌عنوان آغاز یک پایان یاد می‌کند. آقای شریفی می‌گوید اهمیت این جلسه در این است که برای اولین بار چنین جلسه‌ای در یکی از مهم‌ترین نهاد‌های قانون‌گذار امریکا دایر می‌شود و پاکستان در این جلسه به‌عنوان حامی تروریسم به شدت مورد انتقاد قرار می‌گیرد. آقای شریفی معتقد است با این‌که رسانه‌های پاکستانی تلاش کردند تا این جلسه را عادی و غیر‌قابل نگرانی نشان بدهند، اما به نظر می‌آید رویکرد امریکا در قبال پاکستان با تغییر مواجه است. با این‌که پاکستانی‌ها تلاش کردند نسبت به این مساله خود را بی دغدغه نشان بدهند. ولی واقعیت امر این است که پاکستان به شدت نگران این مساله است. جایگاه پاکستان در مناسبات منطقه و در افکار جهانی به شدت ضربه ‌خورده است. این کشور هم‌چنان زیر فشار عربستان که یکی از حامیان قوی پاکستان بوده و هزاران شهروند پاکستانی در آن کشور مشغول‌اند، می‌باشد. حمله تروریستی در شهر مدینه عربستان که توسط یک پاکستانی صورت گرفت‌، چهره این کشور را در نزد عرب‌ها، به شدت مخدوش کرده است.
با این حال نمی‌توان از تلاش‌های یک تعداد از کشور‌های منطقه از جمله هند در شکل‌گیری این ذهنیت ضد پاکستانی چشم‌پوشی کرد. حتا لابی‌گری‌های هند در امریکا نیز تاثیر خود را در شکل‌گیری ذهنیت جلسه استماعی ‌کنگره داشته است.
فردین هاشمی، استاد دانشگاه و اگاه مسایل بین‌الملل می‌گوید تحولات تدریجی سیاست امریکا پس از جنگ سرد در قبال جنوب آسیا بیشتر متمرکز بر هند شده تا پاکستان. به همین دلیل امریکا تلاش می‌کند تا روابط نزدیک‌تر استراتژیک با هند داشته باشد. پس از حوادث یازدهم سپتامبر افغانستان هم به این هسته سیاست خارجی اضافه می‌شود. به اعتقاد آقای هاشمی لابی‌ای که هند در این زمینه انجام می‌دهد‌، بیشتر تسریع‌کننده و زمینه‌ساز انزوای پاکستان است. امریکا نیز به‌دلیل روابط نزدیک استراتژیکی که با هند دارد، مسلما برای این لابی‌ها زمینه می‌سازد. اما با این حال به‌نظر آقای هاشمی روابط امریکا و پاکستان هم تاریخ دیرینه دارد و به این زودی نباید توقع داشت که لابی‌های هند بتواند اثرات لازم و قوی را برای تنزل جایگاه پاکستان در نزد امریکا داشته باشد. هرچند تا حدی این لابی‌ها اثر‌گذار بوده است. وی معتقد است که نقش بعضی از خبرگان افغان هم در این لابی‌ها قابل لمس و اثر‌گذار بوده است. چیزی که عمر شریفی با آن کاملا مخالف است.
آقای شریفی معتقد است که تنها در همین چند ماه گذشته نخستین واکنش منطقی و لازم علیه تروریسم و طالبان توسط حکومت وحدت ملی شکل گرفته است. قبل از آن اصلا مشخص نبود که ما رویکردی در قبال تروریسم داریم یا نه. به همین خاطر هیچ‌گونه دید واحدی در چند سال گذشته در قبال تروریسم وجود نداشت. تنها حالا رییس‌جمهور غنی در این رابطه دید واحدی را مطرح کرده است. شریفی می‌گوید اگر رویکرد امریکا در قبال پاکستان به همین شکلی که در جلسه استماعی دیده شد، تداوم پیدا کند؛ احتمال درج اسم پاکستان در فهرست کشور‌های حامی تروریسم افزایش می‌یابد. با این حال فردین هاشمی معتقد است که تغییر رویکرد امریکا در قبال پاکستان آنی و سریع نیست و سال‌های زیادی را در بر می‌گیرد. اما او می‌گوید آغاز این روند را می‌توان از همین جلسه استماعی متوجه شد.
در شکل‌گیری ذهنیت کنگره امریکا در مقابل پاکستان نقش دو نفر را نمی‌توان نادیده گرفت. زلمی خلیلزاد سفیر سابق امریکا در افغانستان و حسین حقانی سفیر سابق پاکستان در امریکا. حقانی که به شدت مخالف ارتش پاکستان است‌، زیرا باعث اخراج وی از وزارت خارجه پاکستان و پست سفارت این کشور در امریکا و متهم‌کردن وی به خیانت علیه پاکستان و در نهایت پناهنده‌شدن وی به امریکا، همین ارتش پاکستان شده بود‌، می‌داند که ارتش این کشور از گروه‌های تروریستی حمایت می‌کند. به‌نظر می‌رسد در حال حاضر پاکستان به نگرانی شدیدی مواجه شده و یک دو دستگی سیاسی در میان پاکستانی‌ها دیده می‌شود. یک دسته هنوز هم طرفدار سیاست استفاده ابزاری از تروریسم‌اند و دسته دیگر خواهان توقف این سیاست. هرچند طرفداران توقف سیاست استفاده ابزاری از تروریسم هنوز قوی نیستند، ولی با توجه به اتفاقاتی که در آینده نزدیک خواهد افتاد باید منتظر تغییر و تحول در دینامیسم سیاست خارجی پاکستان بود.

اشتراک گذاري با دوستان :