پروژه‌های جدید در بیخ گوش پروژه‌های نیمه‌کاره

- وحید پیمان

به‌تازگی مسوولان محلی هرات در پی سفر رییس‌جمهور غنی به‌این ولایت خبر داده‌اند که کار مطالعات خط ‌آهن هرات- تورغندی آغاز شده است. این خط به ارزش یک‌ملیون و شش‌صد هزار دالر در حالی‌ قرار است ساخته شود که دست‌کم نزدیک به یک دهه است باشندگان غرب کشور منتظراند تا سیلی از کالاهای تجارتی از طریق خط ‌آهن هرات- خواف به سرتاسر افغانستان وارد و یا صادر شود.
خط ‌آهن هرات- خواف، ۳ قطعه دارد که تنها ساخت یک قطعه آن بر عهده دولت افغانستان است، اما سران حکومت وحدت ملی که ساخت این قطعه جز‌ شعارهای انتخاباتی‌شان بود تا اکنون نسبت به آن ظاهرا کم‌توجه بوده‌اند.
حبیب‌الله تیموری، رییس فواد عامه هرات می‌گوید که تا اکنون هیچ گام عملی برای ساخت قطعه چهارم برداشته نشده است.
در همین حال کارشناسان محلی در هرات می‌گویند این پروژه اساسی و مهم افغانستان سال‌ها است نیمه‌کاره به حال خود رها شده است، دولت به‌جای روی دست‌گرفتن پروژه‌های جدید، بهتر است به فکر تکمیل پروژه‌های نیمه‌کاره باشد.
خط آهن هرات- خواف، قرار بود شش سال پیش به بهره برداری برسد. این پروژه یک پروژه مشترک ایران- افغانستان است. اما هم ‌جانب ایران در ساخت آن تعلل کرد و هم جانب افغانستان، ولی در این میان، افغانستان کارش از تعلل گذشته است.
تکمیل پروژه راه‌آهن هرات- خواف، می‌تواند بر وضعیت اقتصادی سرتاسر کشور تاثیرات شگرفی داشته باشد. مسوولان تجارتی در هرات می‌گویند که با تکمیل و آغاز به‌کار این پروژه، ارزش مواد غذایی پایین می‌آید، کالای بیشتری به بیرون از افغانستان صادر خواهد شد و بازارهای غرب افغانستان و سایر نقاط کشور جنب و جوش بیشتری خواهند یافت. به‌خصوص این‌که قرار است چابهار به مرکز بزرگ ترانزیت کالا از افغانستان به کشورهای آسیای میانه تبدیل شود.

پروژه راه‌آهن هرات- خواف چیست؟

خط آهن هرات- خواف پروژه‌ای است که از ایران آغاز می‌شود و افغانستان را نهایتا از مسیر ریل به اروپا وصل می‌کند. این پروژه چهار قطعه دارد که دو قطعه آن در خاک ایران و دو قطعه آن در خاک افغانستان موقعیت دارد. ایران چند سال پیش دو قطعه موجود در داخل کشورش را احداث کرد. سپس پذیرفت که در بدل کمک‌های بدون بازگشت خود، قطعه سوم را نیز احداث می‌کند. ایران در ساخت قطعه سوم سال‌ها تعلل کرد. هر‌چند بهانه ایران این بود که چرا هیچ ‌اثری از ساخت قطعه چهارم که مسوولیت دولت افغانستان است نشده؟ به هر حال ایران قول داده که تا آخر امسال کار ساخت این قطعه به پایان برسد و به این ترتیب ۷۵ تا ۸۰ درصد کار خط آهن هرات- خواف به پایان می‌رسد.
قطعه چهارم که از ولسوالی غوریان تا میدان هوایی هرات امتداد خواهد یافت، مسوول ساختش دولت افغانستان است. اما تا کنون به‌جز یک سروی ابتدایی، نه استملاکی صورت گرفته و نه مطالعه‌ای درست شده و به گفته بازرگانان محلی در هرات، اراده‌ای هم برای ساخت آن دیده نشده است.
طول این خط ۱۹۱ کیلو متر تعریف شده که ۷۷ کیلومتر آن در ایران و ۱۱۴ کیلومتر نیز در افغانستان قرار گرفته است. براساس تفاهم‌نامه سال ۱۳۸۵ بین ایران و افغانستان، دو قطعه این خط در داخل ایران و با هزینه دولت آن کشور ساخته می‌شود، پس از آن دو قطعه دیگر در خاک افغانستان ساخته خواهد شد که از این میان، یک قطعه توسط کمک‌های بلاعوض ایران برای افغانستان و یک قطعه نیز توسط بودجه دولت افغانستان ایجاد می‌شود.
به هر ترتیب، شاید وصل‌شدن احتمالی غرب افغانستان برای نخستین‌بار به راه‌آهن، آن‌هم پس از گذشت ۱۸۲ سال پس از به میان‌آمدن نخستین خط آهن جهان، این انتظار را سخت‌تر ساخته است. کار ساخت راه‌آهن هرات- خواف، قرار بود طی دو سال تکمیل شود، اما اکنون ۹ سال از گذاشتن نخستین سنگ تهداب آن می‌گذرد. خطی که ایران را به هرات، هرات را به شمال افغانستان و از آن‌جا در نهایت به اروپا وصل می‌کند و به‌گفته مسوولان دو کشور، سهولت‌های ویژه‌ای را در بخش حمل‌ونقل کالاهای تجارتی به میان می‌آورد.
پس آن‌گونه که ایران قول داده است، اگر خط سوم این پروژه که تا ولسوالی غوریان هرات امتداد یافته است تا آخر امسال به پایان برسد، بازهم این پروژه ناتمام خواهد بود، زیرا دولت افغانستان طی ۹ سال گذشته هیچ اقدام قابل وصفی در مورد ساخت این قطعه روی ‌دست نگرفته است.
مقامات محلی هرات پیشتر گفته بودند که برای به عهده‌گرفتن هزینه قطعه چهارم این خط با سفیر ایتالیا گفتگو شده و در گذشته نیز، هیاتی از وزارت فواید عامه از مسیر عبور احتمالیِ این خط دیدار کرده است.

نگرانی ایران از ساخته‌نشدن قطعه چهارم

پیش از این مسوولان ایرانی اظهار نگرانی کردند که افغانستان متعهد به ساخت قطعه چهارم این خط آهن است، اما تاکنون هیچ اقدامی انجام نداده است.
مسوولان اتاق‌ تجارت و صنایع در هرات می‌گویند که اگر کار ساخت قطعه چهارم این خط آغاز نشود نگرانی ایران به‌جاست و میلیون‌ها دالر سرمایه‌گذاری آن کشور در هرات به هدر خواهد رفت.
با آن‌که ایتالیا تا اکنون یکی- دوبار وعده داده است که ساخت قطعه چهارم را بر عهده می‌گیرد، مشخص نیست که با پایان کار قطعه سوم خط آهن هرات- خواف توسط ایران، داستان ایتالیا و قطعه چهارم خط آهن هرات- خواف به کجا کشیده خواهد شد.
حالا آقای غنی در سفر اخیرش بدون توضیح در باره فاز چهارم راه آهن هرات- خواف از احداث خط آهن تورغندی- هرات در آینده نزدیک خبر داده است.
این راه‌آهن، در بخش ایران از راه‌آهن سنگان- تربت حیدریه، در نزدیکی ایستگاه خواف شروع و در امتداد شمال‌غربی به جنوب‌شرقی این منطقه در ایران ادامه می‌یابد. این خط ریلی هم‌چنین جاده تایباد- خواف و جاده معدن سنگان را در داخل خاک ایران به‌صورت زیرگذر قطع کرده و پس از عبور از ارتفاعات، در مجاورت نوارمرزی قرار می‌گیرد.
این خط پس از ورود به خاک افغانستان از راه غوریان به زنده‌جان و از آن‌جا تا نزدیکی‌های فرودگاه هرات و تا جاده هرات- کابل امتداد می‌یابد.
با این حال، افغانستان و ایران، سالانه میلیون‌ها دالر کالا رد و بدل می‌کنند، اما زمینی‌بودن مسیر حمل‌ونقل، باعث شده تا سرعت تبادل کالا با کندی روبه‌رو شود و بر قیمت کالا نیز تاثیرگذار باشد.
حداکثر سرعت قطارهایی که در این خط راه‌آهن حرکت می‌کنند، برای قطارهای مسافربری ۱۶۰ کیلومتر و برای قطارهای باری ۱۲۰ کیلومتر در ساعت عنوان شده است.
استملاک، سخت‌ترین بخش کار دولت
ظاهرا ساخت قطعه چهارم خط آهن هرات- خواف که مسوولیت آن به دوش افغانستان است، به آسانی میسر نخواهد بود. صدها جریب زمین مسکونی در مسیر این خط در داخل خاک افغانستان قرار دارد که می‌تواند کار را برای دولت افغانستان سخت بسازد، هر‌چند مسوولان پیشین در هرات بارها گفتند که مردم محل در مورد استملاک زمین‌هایی که در این مسیر قرار دارد، آمادگی نشان داده‌اند، اما شماری از باشندگان ولسوالی غوریان در مسیر این خط خواهان استملاک زمین‌های خود از سوی حکومت هستند.
معمولا استملاک زمین‌های شخصی که در مسیر سرک‌ها و راه‌آهن قرار می‌گیرد، سخت‌ترین بخش در ساخت این پروژه‌ها است، تا جایی که مسوولان ایرانی نیز دلیل طولانی‌شدن ساخت خط‌آهن هرات- خواف را قرار گرفتن زمین‌های مردم در این مسیر عنوان کردند. هرچند سرکنسول پیشین ایران در هرات، تحریم‌های غرب علیه آن کشور در سال‌های گذشته را نیز سدی دیگر بر سر راه ساخت خط آهن هرات- خواف عنوان کرده بود.
به روایتی، حتا هنوز مشخص نیست که قطعه چهارم این خط به چه مقدار بودجه نیاز دارد.
با این حال به‌نظر می‌رسد که ساخت قطعه چهارم این خط نیز ماه‌ها و یا سال‌ها طول بکشد.

اشتراک گذاري با دوستان :