تلاش جهانی برای نجات زمین
بخش دوم

- عباس بصیر

نگاهی کوتاه به:
پدیده تغییر اقلیم و موافقت‌نامه پاریس

ذوب تابستانی یخچال‌های کره زمین تعداد زیادی از رودخانه‌های جهان را در خلال فصل خشک سال تغذیه می‌کند. چنان که درجه حرارت افزایش می‌یابد میزان آب موجود برای آبیاری زمین‌های زراعتی از طریق رودخانه‌ها کاهش خواهد یافت. بخش نظارت بر یخچال‌های جهان در دانشگاه زوریخ در اوایل سال ۲۰۰۹ گزارش داد که سال ۲۰۰۷ هجدهمین سال متوالی بوده که در آن یخچال‌های کوهستانی عقب‌نشینی کرده‌اند. اکنون یخچال‌های کوهستانی پیوسته با سرعتی دو برابر دهه قبل ذوب می‌شوند. هم‌چنین IPCC گزارش می‌دهد که یخچال‌های کوهستانی هیمالیا پیوسته با سرعت عقب می‌نشیند و بسیاری از آن‌ها ممکن است تا سال ۲۰۳۵ کاملا ناپدید شوند. فقدان جریان آب در فصل خشک سال محصول کشاورزی را کاهش خواهد داد و می‌تواند به کمبود مهار نشدنی مواد غذایی بینجامد. بیش از یک میلیارد نفر در دامنه کوه‌های هیمالیا و سایر کوه‌های دارای یخچال، از این یخچال‌ها برای تغذیه‌شان استفاده می‌کنند. در صورت ناپدید شدن این یخچال‌ها این مجموعه بزرگ انسانی آسیب‌پذیر می‌شوند.
تغییرات اقلیمی ‌باعث می‌شود که کشاورزی نیز همگامی‌ خود را با طبیعت از دست داده، باروری آن کاهش پیدا کند. تحقیقات موسسه بین‌المللی برنج (IRRP) فیلیپین که در این اواخر صورت گرفته است نشان می‌دهد که با هریک درجه افزایش درجه حرارت، عمل کرد گندم، برنج و جواری ۱۰ در‌صد کاهش می‌یابد. هم‌چنین تحقیقاتی که در هند صورت گرفته، حاکی از آن است که دو درجه سانتی‌گراد افزایش دردرجه حرارت زمین عمل کرد گندم آبی را چیزی بین ۳۷ الی ۵۸ در‌صد کاهش می‌دهد.
افزایش درجه حرارت هم‌چنین باعث بیماری‌های گوناگون از قبیل نفس تنگی، عقب ماندگی ذهنی، بیماری نسایی و سرطان می‌گردد. سازمان جهانی صحت (WHO) در آخرین روزهای کنفرانس پاریس (دسامبر ۲۰۱۵) اعلام کرد در صورتی که درجه حرارت زمین کاهش پیدا نکند تا سال ۲۰۳۰ به‌طور میانگین همه ساله ۲۵۰ هزار نفر در اثر بیماری‌های ناشی از آن جان خود را از دست خواهند داد. دیارمیر کامبل لندروم، رییس تیم تغییرات اقلیمی ‌و سلامتی این سازمان گفت که بهداشت و سلامتی محور توافقات مرتبط با تغییرات اقلیم است. آب شدن یخچال‌ها در اثر گرمایش زمین، بالا رفتن سطح آب دریاها، وقوع توفان‌ها، تخریب و رانش زمین‌های کشاورزی، شیوع بیماری‌های با منشا اقلیمی‌ مانند مالاریا و وبا، کاهش میزان و آلودگی آب آشامیدنی و از بین رفتن جنگل‌ها به‌عنوان مواردی از تغییرات اقلیمی ‌اعلام شده‌اند که می‌توانند بشر را به دوران تازه‌ای از کشتار بر اثر عوامل طبیعی وارد کنند.
پاسخ جهانی در مقابله با چالش تغییر اقلیم
در اواخر دهه ۱۹۸۰ همزمان با افزایش آگاهی‌های عمومی ‌نسبت به موضوع محیط‌زیست مبحث تغییر اقلیم از سطح دانشمندان ساینس وارد محافل سیاسی گردید. در پاسخ به نگرانی‌های مربوط به آسیب‌های تغییر اقلیم، از سوی ملل متحد طرح گفتگوی بین‌الحکومتی در سال ۱۹۹۰ به‌منظور تهیه یک چارچوب قانونی برای مواجهه با پدیده تغییر اقلیم روی دست گرفته شد. در این راستا، مجمع عمومی‌ ملل متحد در چهل‌وپنجمین نشست خود (دسامبر ۱۹۹۰) یک «کمیته مذاکرات بین الحکومتی» را ایجاد کرد تا مسوده یک کنوانسیون ساختاری در باره تغییر اقلیم را تهیه کند. کمیته متذکره از فبروری ۱۹۹۱ تا ماه می‌۱۹۹۲ شش بار نشست انجام داده و سرانجام متن کنوانسیون ساختاری ملل متحد در باره تغییر اقلیم آماده شده و به کنفرانس ملل متحد در باره محیط‌زیست و توسعه که در ماه جون ۱۹۹۲ در ریو برگزار گردید، غرض بحث و تصویب عرضه گردید. این کنوانسیون به تاریخ ۹ ماه جون ۱۹۹۲ تصویب و توسط نمایندگان ۱۵۵ کشور جهان به امضا رسید. تا سال ۲۰۰۸ این موافقت‌نامه توسط ۱۹۱ کشور مورد تصویب قرار گرفته است.
چارچوب حقوقی
تلاش‌های بین‌المللی در مورد پدیده تغییر اقلیم برای اولین بار از دهه ۱۹۸۰ شروع شد. در سال ۱۹۸۸ مجمع عمومی ‌ملل متحد اعلام کرد که «تغییر اقلیم یک نگرانی مشترک بشری» است و بر همین اساس دولت‌ها را ملزم به اقدامات فوری در این مساله کرد.. این اقدام موجب شد تا مذاکرات سیاسی در ارتباط با اتخاذ تدابیری برای کنترول تغییرات اقلیمی ‌آغاز شود که در نهایت منجر به تکمیل یک رژیم کنوانسیونی بین‌المللی برای بررسی موضوع تغییرات اقلیمی‌ گردید.
در پایان همین دهه بود که به کوشش برنامه محیط‌زیست ملل متحد و سازمان هواشناسی جهانی یک نهاد مستقلی موسوم به «هیات بین الحکومتی تغییرات اقلیمی» معروف به آی‌پی‌سی‌‌سی تاسیس گردید. آی‌پی‌سی‌سی که نهاد مستقل با ترکیبی از ۲۰۰۰ کارشناس فنی و علمی ‌از سراسر جهان است که اطلاعات علمی‌ در ارتباط به دلایل تغییرات اقلیمی، تاثیرات بالقوه آن و راه‌های ممکن برای کاهش آنی تاثیرات را جمع‌آوری می‌کنند. هیات بین‌الحکومتی اولین گزارش ارزیابی خود را در سال ۱۹۹۰ منتشر کرد. این گزارش تهدیدات احتمالی تغییرات اقلیمی‌ را توضیح می‌دهد.
فرایند مذاکرات برای رژیم تغییرات اقلیمی ‌اثبات کرد که مساله تغییرات آب و هوا یکی از چالش‌برانگیزترین مسایل در تاریخ موافقت‌نامه‌های چند‌جانبه محیط‌زیستی خواهد بود. بسیاری از کشورهای در حال توسعه که نسبت به قبول تعهدات سنگین تمایلی نداشتند، بر این باور بودند که عمدتا کشورهای توسعه یافته در نتیجه توسعه اقتصادی‌‌شان، نقش اساسی در افزایش گرمای جهانی داشته‌اند. کشورهای جزیره‌ای از جمله کشورهایی هستند که بیشترین تهدیدات ناشی از تاثیرات گرمایش جهانی متوجه آن‌ها خواهد بود، به همین دلیل این کشورها خواستار ایجاد تعهدات سخت‌تری شده‌اند. در این میان، چندین کشور توسعه یافته در مورد تاثیرات منفی تدابیر کاهش گازهای گلخانه‌ای بر اقتصاد آن‌ها نگرانی داشتند. با وجود چنین روی کردهای متفاوتی در این خصوص، نگرانی عمومی ‌در این زمینه به اندازه‌ای قوی بود که توانست رهبران سیاسی جهان را برای رسیدن به توافقی برای ایجاد یک رژیم بین‌المللی جهت بررسی این مشکل جهانی بسیج کند. سرانجام، ۱۵۴ کشور جهان قانع شدند تا «کنوانسیون ساختاری ملل متحد در مورد تغییرات اقلیم» را در سال ۱۹۹۲ در کنفرانس ریو و «پروتکل کیوتو» را در سال ۱۹۹۷ به امضا برسانند. افغانستان در سال ۱۹۹۲ به کنوانسیون تغییر اقلیم پیوست و در سال ۲۰۱۳ پروتکل کیوتو را تصویب کرد تا بدین وسیله خود را برای مقابله با تغییر اقلیم متعهد ساخته، آسیب‌های ناشی از آن را به حداقل برساند.
کنوانسیون ساختاری ملل متحد در باره تغییر اقلیم
هدف از تصویب کنوانسیون تغییر اقلیم حفظ غلظت و تراکم گازهای گلخانه‌ای در اتموسفیر در سطحی است که ازخسارات ناشی از مداخلات اتموسفریک روی اقلیم جلوگیری کند. این هدف باید در یک فاصله زمانی صورت بگیرد که ایکو سیستم در جریان آن قادر باشد به‌طور طبیعی خود را با تغییر اقلیم تطابق دهد و این اطمینان حاصل شود که تولید غذا مورد تهدید قرار نگیرد و توسعه اقتصادی به‌شکل پایدار صورت گیرد.
کنوانسیون تغییر اقلیم یک سلسله تعهداتی را بر عهده کشورهای عضو می‌گذارد. تعدادی از این تعهدات متوجه همه کشورهای عضو است و تعدادی دیگر متوجه کشورهای توسعه یافته می‌باشد.
الف: تعهدات عمومی
کنوانسیون مقرر می‌کند که همه اعضا دارای تعهداتی در ارتباط موارد زیر هستند:
– همه کشورهای عضو موظف‌اند که به‌طور سالانه راپور کاری‌شان را در مورد اجرای کنوانسیون تهیه و به سکرتریت ارسال دارند.
– همه کشور‌های عضو موظف‌اند که فهرستی از انتشارات گازهای گلخانه‌ای خویش را تهیه کنند.
– همه کشورهای عضو مکلف‌اند که ملاحظات تغییرات اقلیمی‌ را در سیاست‌های محیط‌زیستی، اقتصادی و اجتماعی‌شان در سطح ملی ادغام کنند.
ب: تعهدات اختصاصی
در حالی که همه کشورهای عضو موظف به انجام یک سلسله تعهدات کلی می‌باشند. تعهداتی که توسط کشورهای توسعه یافته شامل در لیست ضمیمه یک و ضمیمه دو صورت گرفت توجهات بیشتری را به خود جلب کرد.
– کشور‌های ضمیمه یک به‌طور خاص متعهد شدند تا سال ۲۰۰۰ میزان انتشار گازهای گلخانه‌ای خود را تا میزان تعیین شده انتشار گاز در سطوح سال ۱۹۹۰ کاهش دهند. به‌منظور این هدف، اعضای ضمیمه یک ملزم به تصویب پالیسی‌ها و تدابیری برای کاهش گازهای گلخانه‌ای می‌باشند. این تدابیر هم از طریق کاهش گازهای گلخانه‌ای و هم از طریق حفاظت از تقلیل‌دهنده‌های گازهای گلخانه‌ای صورت می‌گیرد.
– کشورهای ضمیمه دو متعهد شدند که امکانات مالی لازم را فراهم سازند تا بدین‌وسیله کشورهای رو‌به انکشاف را کمک کنند که تعهدات‌شان در چارچوب کنوانسیون را به اجرا درآورند و آن‌ها را قادر سازد که خود‌شان را با شرایط جدید اقلیمی ‌تطابق دهند. همه کشورهای ضمیمه دو باید تمامی ‌اقدامات عملی را روی دست بگیرند تا توسعه و انتقال تکنالوژی پاک را به کشور‌های رو‌به انکشاف امکان‌پذیر سازند.
پروتکل کیوتو
به‌منظور اجرایی کردن کنوانسیون تغییر اقلیم، در سال ۱۹۹۷ پروتکل کیوتو به تصویب رسید. هدف از تصویب این پروتکل تقویت کنوانسیون تغییر اقلیم از طریق تاسیس یک هدف الزامی ‌برای کشورهای ضمیمه یک در راستای کاهش انتشار گازهای گلخانه‌ای بود. این موافقت‌نامه اهداف الزامی‌ را برای ۳۷ کشور صنعتی و جامعه اروپایی در کاهش انتشارات گازهای گلخانه‌ای تعیین می‌کند. این انتشارات مساوی به‌ میزان‌ ۵ درصد زیر میزان‌ انتشار در سال‌ ۱۹۹۰ میلادی‌ (۱۳۶۹ هجری‌ شمسی‌) در دوره‌ تعهد ۲۰۰۸ تا ۲۰۱۲ میلادی‌ (۱۳۷۸ تا ۱۳۹۱ هجری‌ شمسی‌) است.
به منظور کاهش انتشارات گازهای گلخانه‌ای، پروتکل مذکور سه میکانیزم مبتنی بربازار- تجارت انتشارات، میکانیزم انکشاف پاک (CDM) و تطبیق مشترک را مطرح ساخته است. کشورهایی مثل افغانستان می‌توانند از میکانیزم انکشاف پاک (CDM) بهره برند. میکانیزم انکشاف پاک (CDM) کشور‌های در حال توسعه را قادر می‌سازد تا از طریق اعمال پروژه‌های کاهش انتشارات، کریدت (اعتبار) تصدیق شده کاهش انتشارات را حاصل کنند. هر کریدت برابر به یک تن کاربن دای اکساید (CO2) می‌باشد. این (CER) می‌تواند خرید و فروش شوند، و تحت پروتوکول کیوتو، کشورهای صنعتی به‌منظور تحقق بخشی از اهداف کاهش انتشارات کریدت‌های تصدیق شده خویش، از آن‌ها استفاده می‌کنند. میکانیزم انکشاف پاک (CDM) در نیل به انکشاف پایدار و کاهش انتشارات به کشورهای در حال توسعه کمک می‌کند و ضمنا در ارتباط به کشور‌های صنعتی در چگونگی نیل به اهداف کاهش انتشارات‌شان تا اندازه‌ای نرمش وانعطاف روا می‌دارد. برخی از پروژه‌ها که می‌توانند منحیث پروژه‌های (CDM) به اجرا درآیند عبارتند از: پروژه‌های انرژی بادی، انرژی آفتابی و انرژی قابل تجدید، تنظیم زباله‌ها (کمپوست‌سازی، دفن زباله‌ها با بازیافت انرژی، تبدیل کردن به خاکستر با بازیافت انرژی، تغییر تکنالوژی در صنایع (تبدیل کوره‌های خشت‌پزی عنعنوی به تکنالوژی جدید) احیای جنگل‌ها و بخش‌های دیگری که در آن‌ها می‌توانیم با صرفه‌جویی در انرژی، کاربن دای‌اکساید (CO2) را از سطح موجود کاست.

اشتراک گذاري با دوستان :