گذر از رویاها به حقیقت: پروژه بزرگ منطقه‌ای افتتاح می‌شود

- وحیدالله ویسی، رییس همکاری‌های اقتصادی وزارت امور خارجه

پس از دو دهه انتظار و نزدیک به یک دهه مذاکره،‌ رهبران چهار کشور امروز در ترکمنستان گردهم آمده‌اند تا در فرصتی که صفحه جدیدی از تعاملات اقتصادی- جغرافیای منطقه ما را باز می‌کند، سهیم باشند. رییس‌جمهور ترکمنستان قربانقلی بیردی محمدوف، رییس‌جمهور افغانستان محمد اشرف‌غنی، صدراعظم پاکستان نواز شریف و معاون رییس‌جمهور هند محمد حامد انصاری، امروز در گِلکِنش سوم که از مربوطات یولاتان ولایت ماری (مرو قدیم) می‌باشد و دوصد کیلومتر از سرحد افغانستان فاصله دارد،‌ پروژه ۱۷۳۵ کیلومتری پایپ‌لاین گاز با قطر ۵۶ اینچ را با قطع نوار افتتاح کرده و سنگ تهداب آن را می‌گذارند.
گلکنش چهارمین ذخیره نفت و گاز طبیعی جهان است و از سال‌ها به این‌سو مورد توجه کشورها به‌خصوص پاکستان و هند و شرکت‌های بزرگ استحصال و استخراج نفت قرار داشته است. به اساس توافقات قبلی، با تکمیل کار این پروژه قرار است ۳۳ میلیارد مترمکعب گاز برای سی سال آینده از ترکمنستان به صوب پاکستان و هند از مسیر افغانستان انتقال داده شود. افغانستان با عبور ۷۳۶ کیلومتر پایپ‌لاین از قلمرو خود، سالانه معادل ۴۰۰ میلیون دالر عاید از ترانزیت آن حاصل خواهد کرد. به‌منظور مدیریت سهام کشورها، هر چهار کشور توافق کرده‌اند تا شرکت تاپی لمیتد را با سهم مشخص کشورهای‌شان ایجاد کنند. بانک توسعه آسیایی در این زمینه همکاری‌های تخنیکی می‌کند.
روسیه، چین و ایران با سرمایه‌گذاری‌های بزرگ از مشترکین اولیه نفت و گاز ترکمنستان به شمار می‌روند. از ۱۹۹۷ تا امروز، طرح پروژه انتقال پایپ لاین گاز از ترکمنستان به جنوب آسیا از رویا‌های زمامداران وقت و شرکت‌های بزرگ نفت جهان به شمار می‌رفت. شرکت آرژانتینی بریداس و شرکت امریکایی یونوکال در آن زمان، و هم‌چنان شرکت‌های بزرگ شیفرون، اکسون و توتال،‌ در این اواخر هر یک به نوبه خود نتوانستند برای استحصال نفت و گاز پروژه تاپی با ترکمنستان و منطقه طرف بیایند. اما سفر صدراعظم جاپان به ترکمنستان به نقطه عطف در تصمیم‌گیری‌های عشق آباد تبدیل شد. در ماه میزان امسال صدراعظم جاپان از ترکمنستان دیدار کرد. بر علاوه وعده همکاری‌های درازمدت، جاپان ۱۰ میلیارد دالر برای ساختمان پروژه تاپی کمک کرد. با این کمک بی‌سابقه، سهم اشتراک ترکمنستان در پروژه تاپی از ۲۵ به ۸۵ درصد رسید. افغانستان، پاکستان و هند هریک با ۵ فیصد سهامدار این پروژه می‌باشند. قیمت ابتدایی پروژه تاپی در سال ۲۰۱۲، ۱۰ میلیارد دالر تخمین شده بود.
پس از اعلام ترکمنستان برای سرمایه‌گذاری هشتاد‌و‌پنج درصدی پروژه تاپی، اسنادی که چهار کشور با همکاری بانک توسعه آسیایی تا حال انجام داده بودند، تجدید نظر شد. مجالس سطح وزرا از هر شش ماه به هر ماه رسید و مجالس تخنیکی به روزهای متواتر تمدید شد. سهم بزرگ ترکمنستان باعث شد تا شرکت ترکمن گاز رهبری تاپی لمیتد را نیز به عهده گیرد.
همکاری جاپان با ترکمنستان برای شرکت‌های بزرگ امریکایی، شیفرون و اکسون غیر منتظره بود اما این تصمیم با سیاست‌هایی که در منطقه ما جاری است تضاد منافع ندارد.
ترکمنستان یکی از مهم‌ترین همسایه‌های شمالی از بُعد تجارت، ترانسپورت و انرژی به افغانستان بوده و در بحث اقتصادی سیاست خارجی افغانستان جایگاه اول را احراز کرده است. پروژه تاپی برای اولین بار در سال ۲۰۰۵ در اولین اجلاس کنفرانس همکاری‌های اقتصادی منطقه‌ای برای افغانستان (رکا) به گونه رسمی میان چهار کشور ترکمنستان، افغانستان، پاکستان و هند بحث شد و از آن زمان تا اکنون در مجالس و محافل چند جانبه پی‌گیری می‌شود.
اجرای پروژه تاپی تاثیرات اجتماعی- اقتصادی را برای افغانستان به‌خصوص مناطق غربی و جنوب غربی کشور به ارمغان می‌آورد. این پایپ‌لاین از بندر تورغندی گذشته،‌ شهرهای هرات‌، فراه،‌ گرشک، قندهار و سپین بولدک را در مسیر سرک حلقه‌ای افغانستان پیموده به چمن پاکستان وصل شده و از آنجا به سوی فضلکه هند امتداد می‌یابد. تغییر وضعیت زندگی مردم در روستاها و مناطقی که پایپ‌لاین از آنجاها می‌گذرد از نتایج اصلی تطبیق این پروژه به شمار می‌رود. از ایجاد زمینه‌های کار تا ظهور فرصت‌های جدید اقتصادی در مسیر پایپ‌لاین، طرز فکر اهالی مناطق متذکره را تغییر خواهد داد.
ترکمنستان و افغانستان در حصه تربیه مسلکی افغان‌هایی که مایل به کار در این پروژه استند، برنامه‌هایی را سر از آغاز سال ۲۰۱۶ رویدست دارند. این برنامه‌‌ها شامل کورس‌های کوتاه‌مدت مسلکی و برنامه‌های میان‌مدت تحصیلی می‌باشند و مخارج تحصیلی دانش‌آموزان از سوی شرکت تاپی لمتد تامین خواهد شد.
افغانستان و ترکمنستان در پهلوی پروژه تاپی، روی پروژه‌های آینده به شمول خط آهن، برق، زراعت،‌ فایبر نوری و انتقال کالاها در مسیر پایپ‌لاین نیز صحبت کرده‌اند. جوانانی که تربیه می‌شوند،‌ به کدرهای فعال محلات خود تبدیل شده و در آینده برای تامین روابط منطقه‌ای، امنیت،‌ ایجاد مارکیتها، و فرصت‌های جدیدی که ایجاد می‌شوند، نقش بارز خواهند داشت. بنابراین به کارگیری قوای کار از محل تاثیر مستقیم روی امنیت کشور دارد. در جریان تطبیق حکومت افغانستان برای تامین امنیت پروژه در قلمرو کشور نیروهای ویژه حفاظت عامه را تاسیس کرده است.
نقش سکتور خصوصی در تطبیق پروژه حایز اهمیت بیشتر است. به اساس توافقات چهار کشور، شرکت‌های افغانی،‌ پاکستان و هندی نیز به اساس رقابت آزاد می‌توانند در حصه تطبیق پروژه سهم گیرند. پروژه ساخت پایپلاین متشکل از چندین پروژه کوچک و متوسط است. با وجودی که افغانستان در حصه کارگر ماهر با مشکلاتی مواجه خواهد شد اما با آنهم حق اولیت به کارگرهای افغان که در کشور میسر باشند، داده خواهد شد. متخصصی که در مارکیت افغانستان نباشد، از خارج خواسته می‌شوند.
مراسم افتتاح پایپ‌لاین گاز تاپی یک روز بعد از بیستمین سال روز اعلام بی‌طرفی ترکمنستان اجرا می‌شود. سران ده کشور، مقامات عالی‌رتبه و نماینده‌های کشورهای جهان روز قبل گردهم آمده بودند تا بی‌طرفی ترکمنستان را که در یکی از پرچالش‌ترین مناطق جهان موقعیت دارد تجلیل کنند. رییس‌جمهور ترکمنستان به نحوی پیشرفت‌های اقتصادی کشورش را مدیون سیاست‌های بی‌طرفی ترکمنستان می‌داند.
ترکمنستان پی برده است که اهمیت کشورش در درازمدت منوط به امنیت در افغانستان است. این موضوع یکی از رکن‌های اساسی سیاست خارجی ترکمنستان را، که با بحث سیاست بی‌طرفانه اما اقتصاد محور سیر می‌کند، تشکیل می‌دهد. فهم کلی این است که بدون امنیت در افغانستان انرژی مازاد ترکمنستان به آسیای جنوبی انتقال داده نمی‌شود. برای افغانستان این حقیقت نه تنها اهمیت استراتژیک دارد، بلکه منحیث کشور معبر این اهمیت را با هر قیمتی که است باید بجا آورد. این موضوع به نوبه خود مثال خوبی از فاکتور اقتصاد صلح یا «Economics Peace» در منطقه می‌باشد.
احتمال می‌رود که هضم افتتاح پروژه تاپی برای رقبای نفت و گاز در منطقه ثقیل باشد اما در درازمدت، تاثیرات محیطی- اقتصادی که از پروژه محسوس است، برای منطقه به زودی به بازی بُرد- بُرد مبدل خواهد شد.

اشتراک گذاري با دوستان :