سفر به پاکستان: نبیل و ربانی به پاکستانی‌ها چه گفتند؟

- سیروس

با احضار سفیر افغانستان در اسلام‌آباد از سوی وزارت خارجه آن کشور، پاکستانی‌ها تلاش تازه‌ای را برای بقای جنگ قدیمی از سر گرفته‌اند. مقامات افغان بارها گفته‌اند که جنگ افغانستان،‌ تنها جنگ طالبان و سربازان این کشور نیست، بلکه جنگ واقعی اما پنهان میان دولت‌ها است. اسلام‌آباد در طی سال‌های گذشته بارها تلاش کرده است تا اتهامات نسبت به خودش را برای حمایت دولتی از تروریسم رد کند، اما در برخی از مواقع سیاستمداران این کشور نتوانسته‌اند حرف‌های دل‌شان را پنهان نگه بدارند و از جنگ افغانستان به‌عنوان استراتژی آن کشور در قبال افغانستان نام برده‌اند.
در جلسه اخیر که با مقامات پاکستانی و با اشتراک صلاح‌الدین ربانی، وزیر خارجه، رحمت‌الله نبیل رییس عمومی امنیت ملی و معصوم استانکزی سرپرست وزارت دفاع در اسلام‌آباد برگزار شد، بحث‌هایی مطرح شدند که سیاست روزهای اخیر افغانستان را در برابر پاکستان بازتاب می‌دادند. رییس‌جمهور پس از حملات مرگبار بر کابل، در یک سخنرانی پاکستان را از بحث گفتگوهای صلح بیرون کشید و تنها از پاکستان خواست تا عوامل طالبان را که در پاکستان فعال‌اند، به اساس خواست افغانستان بازداشت کند و یا جلو فعالیت‌های‌شان را بگیرد. رییس‌جمهور تاکید کرد که بحث صلح را دولت افغانستان با طالبان پی می‌گیرد.
با اساس اطلاعاتی که در اختیار نگارنده قرار گرفته است، مقامات افغان در آخرین دیدارشان با مقامات پاکستانی،‌ پرسش‌های تندی را از مقامات پاکستان مطرح کرده‌اند. چگونگی تجمع افراد مربوط به طالبان در خاک پاکستان به‌منظور برگزاری محفل جانشینی ملا عمر یکی از این پرسش‌ها بود که بدون شک مقامات پاکستانی در این مرحله جوابی برای این پرسش نتوانستند ارایه کنند. تظاهر به جنگ با طالبان از سوی پاکستان نیز یکی دیگر از مواردی بود که از جانب مقامات افغان به چالش کشیده شد. پاکستانی‌ها در جلسات متعدد،‌ از جمله نشست اخیر در اسلام‌آباد به مقامات افغان گفته‌اند که آن کشور عملا در جنگ با طالبان به سر می‌برد، اما در برابر پرسشی که چرا تا هنوز آن کشور نتوانسته است فهرستی از افراد کشته شده مربوط به شبکه حقانی و یا سایر افراد از گروه رهبری طالبان را ارایه کند،‌ باز هم بی‌پاسخ ماندند.
رییس‌جمهور افغانستان چند ماه پیش در نامه‌ای هشت‌ماده‌ای خواست‌های مشخصی از جانب پاکستان مطالبه کرده است. از جمله این‌که رهبران طالبان در پاکستان اجازه فعالیت نداشته باشند و زخمی‌های طالبان نیز در پاکستان مداوا نشوند. نشست مقامات ارشد افغانستان با پاکستانی‌ها نیز متکی بر سیاست‌های کنونی دولت افغانستان در برابر پاکستان و بر محور بازخواست از آن کشور صورت گرفته است. رحمت‌الله نبیل به پاکستانی‌ها گفته است زمانی که یک کاروان بزرگ طالبان در قلمرو پاکستان گشت‌وگذار می‌کند و بعد طالبان تجمع بزرگی را نیز برای جاگزین ساختن مولوی اختر منصور به‌جای ملا عمر برگزار می‌کنند، این مورد یکی از تخطی‌های بزرگی است که خلاف توافق دولتین از سوی پاکستان انجام شده است. وقتی چنین موردی اتفاق می‌افتد، تداوی یک زخمی طالبان در خاک پاکستان به مراتب آسان‌تر است.
از یاد نبریم که جنگ کنونی منطقه، جنگ اطلاعاتی و جنگ استخباراتی است. سیاستمداران ملکی پاکستان کوچک‌ترین صلاحیت را در تصمیم‌گیری‌های مرتبط به جنگ ندارند و جنگ افغانستان برخاسته از نظامی‌گری‌های منطقه‌ای پاکستان است. در چنین فضایی ما اگر پا به پای سازمان‌های استخباراتی و اطلاعاتی ما راه نرویم، هم جنگ را می‌بازیم و هم در مصالحه از موقف ضعیف ظاهر می‌شویم.
در این شکی نیست که پاکستانی‌ها در پی آن اند تا با ایجاد روایت‌های تازه از جنگ افغانستان و دفاع از این روایت‌ها، جایگاه‌شان را در افکار عمومی کشورشان و هم‌چنان در محافل سیاسی جهانی تقویت کنند. تقلای پاکستان برای بزرگ‌نمایی نقش استخباراتی هند در افغانستان یکی از این موارد است که متاسفانه در برخی از محافل سیاسی جهان خریدار نیز داشته است و هم‌چنان همین روایت توانسته است در میان کارشناسان پاکستانی که در رسانه‌ها و یا محافل سیاسی صحبت می‌کنند،‌ برای سالیان متمادی مرجع باشد.
افتادن در دام حرف‌های مقامات پاکستانی بدون توجه به عملکرد این مقامات، فریبی است که سیاستمداران افغانستان در طی دوره‌های مختلف خورده‌اند. سیاست نزدیکی با پاکستان خلاف عرف متعارف سیاسی در افغانستان،‌ برخاسته از یک اجماع سیاسی نبود و اکنون دوری جستن از پاکستان نیز بر مبنای یک اجماع سیاسی در داخل نظام نیست. چنین به‌نظر می‌رسد که این نزدیک شدن‌ها و دوری جستن‌ها برخاسته از سیاست‌های فردمحور و احساساتی است، زیرا سنت سیاسی در افغانستان تا هنوز سازمانی نشده است و سیاست‌ورزی منطقه‌ای هنوز در گرو عقلانیت سیاسی دوراندیشانه نیست. افغانستان یکباره تمام سرمایه سیاسی‌اش را در ترازوی گفتگو با پاکستان ریخت،‌ تا حدی که افکار عمومی در کشور بر ضد دولتمردان بسیج شد و موجی از انتقادها از حکومت فضای سیاسی را انباشت. هم‌چنان،‌ همین سیاست کرنش در برابر پاکستان باعث شد تا ریشه‌های بی‌اعتمادی میان نهادهای مختلف نظام در افغانستان بیشتر آب بخورند و هماهنگی‌های لازم در زمانی که نهادهای ما بیشتر از هر زمان دیگر به نزدیکی نیاز داشتند، میان این نهادها پدید نیاید.
بدون شک تماس مقامات بلندپایه افغانستان با مقامات بلندپایه پاکستان توانست یک مقدار فشار را بر پاکستانی‌ها وارد بسازد و آن کشور را در موقعیت دشواری قرار بدهد. احضار سفیر افغانستان از سوی پاکستانی‌ها،‌ جدا از این‌که پاسخی بود به احضار سفیر پاکستان در کابل از سوی وزارت خارجه افغانستان، برخی از مسایل دیگر را نیز روشن کرد. پاکستانی‌ها در پی از سرگیری روابط‌اند و این پیام را نمی‌توانند بازتر و بی‌پرده‌تر بیان کنند. ترس پاکستان از ایجاد جو رسانه‌ای ضد پاکستان در افغانستان و نگرانی آن کشور از امنیت دیپلومات‌هایش در این سرزمین و هم‌چنان تاکید آن کشور به صداقت عملش در روند صلح افغانستان، نشان‌دهنده نگرانی آن کشور از فضای ایجادشده ضد پاکستانی در افغانستان است. پاکستان بی‌میل نیست که تهدید به قطع روابط دیپلوماتیک بکند و افغانستان باید تمام گزینه‌های ممکن را در نظر داشته باشد و برای هریک از گزینه‌ها راه‌های عملی تدوین کند.
اینک که فضای سیاسی در افغانستان‌ یک فضای ضدپاکستانی است، بهترین فرصت برای دولت است تا بیاید و روی یک اجماع کلی رابطه با پاکستان در میان شخصیت‌ها و گروه‌های سیاسی به توافق برسد و نقشه راه را برای رفتن به آینده روابط با پاکستان تدوین کند. عملکردهای احساساتی و به دور از اجماع کلی،‌ جز این‌که بی‌اعتمادی میان دولت‌ها را افزایش بدهد و دست پاکستان را برای ایجاد روایتی جدید- «سیاستمداران افغان قابل پیش‌بینی و اعتماد نیستند»- بازتر بسازد،‌ سود دیگری ندارد. چنین اجماعی باید در سطح تمام نهادهای امنیتی،‌ از امنیت و استخبارات تا ارتش و پولیس ایجاد شود و هم‌چنان نیروهای سیاسی باید در تدوین سیاست‌های دوراندیشانه دولتمردان را کمک بکنند. زیرا گفته‌اند احساسات بیانگر سیاست نیست و سیاست‌ورزی درست نیز نباید در گرو احساسات باشد.

اشتراک گذاري با دوستان :