آخرین نماینده نسل مشروطه خواهان به ابدیت پیوست

- فردوس کاوش

استاد محمدآصف آهنگ، آخرین نماینده نسل مشروطه‌خواهان، به ابدیت پیوست. مرحوم محمد‌آصف آهنگ، از مشروطه‌خواهان دهه‌های سی‌ و چهل خورشیدی و از هم رزمان میرغلام محمد غبار و عبدالر‌حمان محمودی بود. اسم او در فهرست بنیان‌گذاران حزب وطن در دوره هفتم شورا نیز درج شده است. آصف آهنگ فرزند مهدی چنداولی مبارز مشهور بود. او در یک خانواده مبارز و با آرمان به دنیا آمد. مهدی چنداولی پدر مرحوم آصف آهنگ، نیز از جان‌باختگان جنبش روشنفکری افغانستان است. مهدی چنداولی در زمان حاکمیت نادرخان، به دستور پادشاه وقت به جرم تلاش در راه تحقق آرمان‌های جنبش روشنفکری کشور به دار آویخته شد.
اما مرگ پدر، مرحوم محمد‌آصف آهنگ را از مبارزه و تلاش در راه تحقق آرمان‌های جنبش مشروطیت باز نداشت. او در اوج استبداد هاشم‌خانی، علم مبارزه را بر زمین نگذاشت. در دوره صدارت سردار شاه محمود‌خان که اندکی فضای سیاسی باز شد، محمد‌آصف آهنگ همراه با غبار و محمودی حزب وطن را ساختند و جریده منتشر کردند. آنان تلاش کردند تا از آزادی نسبی زمان سردار شاه محمود‌خان استفاده اعظمی کنند. مرحوم آهنگ و هم‌رزمانش سعی کردند از طریق آگاهی‌بخشی و کار سیاسی، با زمینه‌های فرهنگی و اجتماعی استبداد تاریخی مبارزه کنند.
آنان می‌دانستند که استبداد و بی‌عدالتی‌های تاریخی، ریشه‌های عمیق در فرهنگ و مناسبات اجتماعی مردمان این کشور دارد. آنان درک کرده بودند که بدون تغییر متن مردم، هیچ چیز دیگر منشای تغییرات اجتماعی در کشور نمی‌شود. به همین دلیل بود که کار آگاهی‌دهی را سرلوحه کار خود قرار داده بودند. انتشار جریده و تشکیل حزب سیاسی، ابزارهایی بود که مرحوم آصف آهنگ و میرغلام محمد غبار و دیگر هم‌رزمان آنان، می‌خواستند به واسطه آن کار آگاهی بخش کنند.
فضای باز دوران شاه محمود‌خان دیری نپایید و صدارت داوودخان استبداد هاشم خانی را برگرداند، اما با آن هم تلاش‌های مرحوم محمد‌آصف آهنگ و هم‌رزمانش ادامه داشت. مرحوم آهنگ مانند دیگر هم‌رزمانش یک مشروطه‌خواه تمام‌عیار بود. آنان تلاش می‌کردند تا قدرت پادشاه به نفع حاکمیت قانون و حقوق فرد تعدیل شود. روشن است که مرحوم آهنگ و هم‌رزمانش برای پی‌گیری این آرمان والای‌شان هزینه‌های زیادی دادند. در روزگاری که شاه در منبر و جریده‌های رسمی سایه خدا خوانده می‌شد، تلاش برای تعدیل قدرت سلطان به نفع حقوق فرد و حاکمیت قانون، اصلا قابل تصور نیست.
مبارزات مرحوم محمد‌آصف آهنگ در صدارت داوود‌خان هم ادامه داشت. دهه چهل یا دهه دموکراسی فرصت دیگری بود تا مرحوم آهنگ و هم‌رزمانش بار دیگر بدرخشند. آنان در این دهه هم خوش درخشیدند. برخی از هم رزمان مرحوم آهنگ در آن زمان به پارلمان وقت راه یافتند و در قانون اساسی دهه چهل خورشیدی برخی از آرمان‌های آنان به رسمیت شناخته شد. در این قانون اساسی اصل حکومت از سلطنت جدا شد. خانواده شاه از احراز کرسی نخست‌وزیری منع شدند و کثرت‌گرایی سیاسی و رسانه‌ای به رسمیت شناخته شد. با آن‌که قانون اساسی دهه چهل، نواقص زیادی داشت، اما به رسمیت شناخته شدن برخی از آرمان‌های جنبش روشفنکری در این قانون، مرهون مبارزات مرحوم آهنگ و هم‌رزمانش بود.
سردارمحمد داوود‌خان با راه‌اندازی یک کودتای نظامی دموکراسی نیم‌بند دهه چهل را تعطیل کرد و حکومت استبدادی ساخت. در زمان داوود‌خان و حاکمیت حزب دموکراتیک خلق، مرحوم محمد‌آصف آهنگ، به تاریخ‌نگاری و پژوهش پرداخت. او در این دوران تلاش کرد تا با نگارش تاریخ، تجربه جنبش مشروطه‌خواه را به نسل‌های بعد منتقل کند. مرحوم آهنگ می‌دانست که گسست فرهنگی بزرگ‌ترین مشکل تاریخی این سرزمین و حوزه فرهنگی است. مرحوم آهنگ از طریق پژوهش‌های علمی و تاریخ‌نگاری می‌خواست تا جایی که ممکن است، این نقص را جبران کند. با سقوط حاکمیت داکتر نجیب، مرحوم آهنگ کابل را ترک کرد و در کانادا مقیم شد.
فرهنگیان مقیم کانادا می‌گویند که مرحوم آهنگ در آن کشور هم مصروف پژوهش‌های تاریخی بود. به‌گفته این فرهنگیان، مرحوم آصف آهنگ، آثار چاپ‌نشده زیادی دارد. انتظار می‌رود که خانواده ایشان هرچه زودتر این آثار را به چاپ برساند و در اختیار جامعه فرهنگی کشور قرار دهد.
مرحوم محمدآصف آهنگ و دیگر هم‌رزمانش، در دهه‌های سی و چهل، با وجود همه موانع فرهنگی، اجتماعی و سیاسی، برای تغییرات مثبت اجتماعی و تعدیل قدرت سلطان تلاش می‌کردند و در این راه رفتن به زندان و پذیریش درد و رنج را به جان می‌خریدند. امروز هر کسی که بخواهد برای دموکراسی یا جامعه مدنی فریاد بکشد، حتما یک پروپوزل می‌نویسد و بعد برای پروژه‌اش منبع تمویل جستجو می‌کند و در  پایان اگر پولی گیرش نیامد، از خیر تلاش‌های مدنی می‌گذرد.
محمدآصف آهنگ و هم‌رزمانش در آن زمان، بدون هیچ چشم‌داشتی مبارزه می‌کردند. تلاشگران دموکراسی، حقوق شهروندی و حقوق بشر در شرایط کنونی باید خودشان را وارث محمد‌آصف آهنگ و هم‌رزمان او بدانند. امروز عده‌ای ادعا می‌کنند که دموکراسی‌خواهی هدیه‌ای است که جامعه جهانی پس از یازده سپتامبر به افغانستان آورده است. اما مطالعه زندگی‌نامه و آثار پیش‌کسوتان دموکراسی‌خواهی، آشکار می‌سازد که تلاش برای حاکمیت قانون، دموکراسی و حقوق شهروندی عمر درازی در این سرزمین دارد و هدیه هیچ کسی نیست. هم‌چنان مطالعه زندگی و آثار این بزرگان به ما می‌نمایاند که تلاش برای دموکراسی‌خواهی در این کشورادامه می‌یابد. دموکراسی‌خواهی در این کشور ریشه دارد و مبارزات کسانی چون محمد‌آصف آهنگ، موید این ادعا است. این طور نیست که تلاش برای دموکراسی و حقوق شهروندی در این سرزمین، بدون هیچ پیش زمینه‌ای به یک باره روییده باشد. یاد مرحوم محمد‌آصف آهنگ گرامی باد.

اشتراک گذاري با دوستان :