سونامی ‌ترامادول در افغانستان

- سید روح‌الله رضوانی

صدیقه محصل رشته طب معالجوی است. او در طول سه سمستر اول نمره صنف خود بوده است. رشته طب بر‌اساس نظر کتاب گینس، دشوارترین رشته تحصیلی دانسته می‌شود. با این وجود صدیقه بنا به توانایی‌ها و هوش بالایی که دارد توانسته است شروع خوبی در تحصیل این رشته داشته باشد. اما وجود مشکل خانوادگی او و تحصیلش را دچار بحران ساخت. صدیقه برای رهایی از رنج‌ها و ناراحتی‌های ناشی از این بحران عاطفی به توصیه دوست ناباب خود، به ترامادول پناه برد، دوایی که هرچند به طور موقت او را از رنج‌ها و احساسات ناخوشایند نجات داد اما رفته رفته خود تبدیل به رنج و دردی وحشتناک‌تر شد. خودش می‌گوید: روزهای اول فقط یک دانه مصرف می‌کردم. خیلی راحت می‌توانستم از دواخانه تهیه کنم. ارزان بود و می‌شد راحت حتا جلو چشم خانواده‌ام مصرف کنم. آن‌ها نمی‌دانستند چیست. می‌گفتم مسکن است و برای سر دردی مصرف می‌کنم. اما بعد از چند وقت دیدم اگر مصرف نکنم حالم بد می‌شود. الان یک سال است مصرف می‌کنم. روزی چهار دانه. یک مدت مصرف نکردم دیدم پاهایم درد می‌کند و احساس بی‌قراری دارم. درس را نمی‌فهمیدم. صدیقه در طول جلسه چندین بار گریه کرد. نمی‌توانست این واقعیت را در مورد خود باور کند که معتاد شده است. محصل نمونه طب معالجوی خود مبتلا به بیماری‌ای شده است که نمی‌تواند به راحتی از آن رهایی یابد. او می‌گوید: فقط من نیستم که ترامادول مصرف می‌کنم. چند هم صنفی دیگرم هم ترامادول را از یکی از داکتران شفاخانه‌ای که برای پرکتیک به آن‌جا می‌رویم می‌گیرند. دختران و پسران دیگری هم هستند که از آن داکتر این دوا را می‌گیرند. الان مهم‌ترین مشکلم این است که نمی‌توانم به هیچ کس بگویم دردم چیست. اگر یک روز مصرف نکنم، دیگر نمی‌توانم درس بخوانم. از همه چیز ‌می‌ترسم هم از مصرف کردنش و هم از مصرف نکردنش.
–    جلال ۳۸ ساله، کارگر روز‌مزد یک شرکت درب و پنجره‌سازی است که برادر و همکارش او را به معاینه‌خانه آورده‌اند. جلال نمی‌تواند به‌طور طبیعی راه برود. تا حد زیادی تعادل خود را از دست داده و به راحتی اطراف خود را تشخیص نمی‌دهد. بعد از این‌که روی تخت می‌نشیند از برادر و همکارش می‌خواهم بیرون بروند. با خودش آرام آرام صحبت کردن را شروع می‌کنم. مرتب تاکید می‌کند که من شما را دو نفر می‌بینم. او دچار دوبینی شده است. بسیار بریده بریده صحبت می‌کند. به سختی به سوالاتم جواب می‌دهد. می‌پرسم: چیزی مصرف می‌کنی؟ می‌گوید: بله ۵ سال است که ترامادول مصرف می‌کنم اما خانواده‌ام نمی‌دانند. او در ادامه توضیح می‌دهد که چطور ۵ سال قبل به‌دلیل سختی شرایط کار و دردهای ناشی از آن به توصیه صاحب کارش از دوای ترامادول برای حل مشکلش استفاده کرد. در شروع روزی یک عدد مصرف می‌کرد اما حالا مصرفش به روزی ۱۰ عدد رسیده است. او می‌گوید: وقتی از این تابلیت استفاده می‌کردم احساس می‌کردم می‌توانم به اندازه ۴ نفر کار کنم. اصلا خسته نمی‌شدم. بیشتر کار می‌کردم و معاش بیشتری هم می‌گرفتم. نمی‌دانستم یک روز من را به این حال می‌رساند. آنچه باعث شد جلال به مرکز مشاوره آورده شود، اقدام او برای خودکشی بود. همکارش متوجه می‌شود و سعی می‌کند او را نجات دهد. بعد با برادرش تماس می‌گیرد و او را نزد من می‌آورند.
ترامادول دوایی ضد درد با اثر مرکزی از دسته داروهای مسکن مخدر مصنوعی می‌باشد. این دارو بر‌اساس همانند‌سازی با تریاک ساخته شده است. عمده مصرف این دارو در طبابت برای کاهش درد‌های مفصلی، جراحی، زایمان با میزان درد متوسط تا شدید است. پزشکان همواره تاکید دارند که این دارو نباید بیشتر از دو هفته مصرف شود چرا که به شدت وابستگی دارویی و اعتیاد ایجاد می‌کند.
سوء‌مصرف این دارو سبب عوارض بسیار خطرناک می‌شود؛ به طوری‌که نوع تزریقی آن تنها در بخش عاجل شفاخانه‌ها مجاز بوده و توزیع آن در دواخانه‌ها خطرناک دانسته می‌شود. عمده مصرف‌کنندگان ترامادول افرادی هستند که از این دوا به‌عنوان جایگزینی برای مواد مخدر و یا ترک با هدف کاهش عوارض قطع مواد مصرفی خود استفاده می‌کنند، اما غافل از این نکته هستند که مصرف این دوا نه تنها هیچ مشکلی از آن‌ها را حل نمی‌کند بلکه باعث تحمل عوارض ناشی از این سوء‌مصرف و جایگزینی مخرب می‌شود که عمده‌ترین آن‌ها اختلال در سیستم‌های تنفسی، کلیه و کبد می‌گردد و در نهایت منجر به بازگشت مصرف قبلی و تحمل این عوارض و آسیب‌های بسیار آن می‌گردد. عوارض مشابه دیگر داروهای شبه‌تریاک (تهوع، سرگیجه، خواب آلودگی، خشکی دهان، دیر انزالی، یبوست، افت فشار خون، تعریق، خارش) در ترامادول هم دیده می‌شود. یکی از عوارض نادر ولی خطرناک مصرف ترامادول تشنج می‌باشد. یکی دیگر از عوارض نادر ترامادول (چهار تا پنج ساعت پس از مصرف) افزایش فشار خون به همراه سردرد شدید می‌باشد.
ترامادول در کنار داروهای دیگری همچون متادون، ریتالین و دیگر داروهای وابسته‌ساز امروز سلامت عمومی‌ و روانی جامعه را در کنار پدیده خطرناک اعتیاد به مواد مخدر تهدید می‌کند. بسیاری از محصلان از این دواها برای حل سختی‌ها و مشکلات دوران تحصیل خود استفاده می‌کنند. متاسفانه نظام ناامن دواخانه‌ها در کشور، در کنار عدم آگاهی خانواده‌ها و جوانان این تهدید را جدی‌تر می‌سازد.
دواهایی همچون ترامادول با توجه به جنبه شدید اعتیاد‌آور بودن‌شان می‌تواند در کنار اعتیاد به چرس، تریاک، هرویین و سایر مواد مخدر و روان گردان، سونامی ‌دیگری را در کشور ایجاد کند. آنچه این جریان را به شدت نگران‌کننده می‌سازد، سهل‌الوصول بودن این دواها، ارزان بودن و مصرف آسان و با احساس امنیت آن در جمع است. در بین مراجعان من مصرف‌کننده متعلم، ۱۶ سال، محصلان دانشگاهی و دختران جوان دیده می‌شود. داشتن نام و عنوان دوا نیز باعث می‌شود جوان مصرف‌کننده راحت‌تر بتواند خود را بفریبد که معتاد نیست، بلکه بیماری است که برای درمان درد خود از دوا استفاده می‌کند. وزارت صحت در کنار وزارت مبارزه با مواد مخدر به‌عنوان نهاد‌های مسوول در این زمینه باید هرچه عاجل‌تر اقدامات آگاهی‌بخشی عمومی ‌را آغاز کنند. در غیر این صورت به زودی شاهد سونامی ‌عظیمی ‌از نوجوانان و جوانان معتاد به این دواها خواهیم بود که نه به راحتی قابل تشخیص‌اند و نه قابل درمان. سونامی‌ای ‌که شاید آمده باشد و جمع زیادی را با خود برده باشد.
تذکر: اسامی ‌استفاده شده در این مقاله واقعی نبوده و انطباق آن با هیچ فردی قابل استناد نیست.

اشتراک گذاري با دوستان :