آزادی بیان در چنبره محدودیت

- آژند

حکومت‌ها در طول این چهارده سال در افغانستان، یکی از دست‌آورد‌های عمده خود را رشد رسانه‌ها و شکل‌گیری سیستماتیک آزادی بیان در کشور می‌دانند. در واقعیت امر در طول این چهارده سال حوزه آزادی بیان با گسترش و دست‌آورد‌های نامحدودی روبه‌رو بوده است. صد‌ها رسانه‌ی تصویری، صوتی، چاپی، بنگاه‌های خبرپراکنی و شبکه‌های متعدد در دنیای مجازی نماد این رشد و پیش رفت است. در عرصه کمی می‌توان گفت که در طول این سال‌ها حرکت به سوی رشد حوزه رسانه بسیار سریع و غیرقابل باور بوده است.
رسانه‌ها حتا در ناامن‌ترین مناطق افغانستان صدای خود را رسانده‌اند و توانسته‌اند بخش عمده‌ای از افکار عمومی را مدیریت کنند. با این حال در عرصه کیفی ما با مشکلات عدیده‌ای روبه‌رو هستیم. رسانه‌ها در طول این چهارده سال همیشه با سد‌ها و بن‌بست‌هایی مواجه شدند که بر روند آزادی بیان تاثیر سوء گذاشته است. یکی از عمده‌ترین چالش‌ها در افغانستان در عرصه آزادی بیان تهدیدات امنیتی و خشونت‌های رو به ازدیاد علیه خبرنگار و خود رسانه‌ها است.
نهاد‌های حمایت از رسانه‌ها و آزادی بیان در طول هر سال گزارشی از چگونگی وضعیت آزادی بیان و رسانه‌ها به نشر می‌رسانند. این گزارش‌ها یک چیز را همیشه در افغانستان رو به افزایش نشان می‌دهد و آن خشونت علیه خبرنگاران است. به‌طور مثال در میان سال ۲۰۱۴ الی ۲۰۱۵ گراف خشونت علیه خبرنگاران ازدیاد تخمینا پنجاه درصدی را نشان می‌دهد. براساس گزارش مرکز دیده‌بان رسانه‌های آزاد یا نی در طول یک سال گذشته بیش از یک‌صدوپنج مورد خشونت علیه خبرنگاران ثبت شده است.
در حالی که این آمار در میان سال ۲۰۱۳ تا ۲۰۱۴ حدودا کمی بیشتر از هفتاد مورد خشونت علیه خبرنگاران را نشان می‌دهد. آنچه این گزارش را بیشتر از هر چیزی نگران‌کننده می‌کند، نسبت پنجاه درصدی این خشونت‌ها به عوامل دولتی می‌باشد. یعنی بیشترین خشونت‌ها علیه خبرنگاران از سوی دولت افغانستان اعمال می‌شود. با چنین وضعیتی انگشت اتهام دقیقا به سوی دولت نشانه می‌رود که چرا در مقابل رشد آزادی بیان موضع‌گیری خشونت می‌کند. در حالی که براساس قانون اساسی و قانون رسانه‌های همگانی، زمینه‌سازی برای انکشاف رسانه‌ها وظیفه دولت است. و دولت موظف است امکانات مختلف از دسترسی به اطلاعات تا تامین امنیت خبرنگاران را برای جامعه رسانه‌ای مهیا سازد. متاسفانه در طول سال‌هایی که رسانه‌ها در تعامل با دولت قرار داشتند، زمینه‌های همکاری از سوی دولت برای رسانه‌ها همیشه با محدودیت‌هایی روبه‌رو بوده است.
نهاد‌های دولتی تا حد زیادی تلاش کردند از دسترسی رسانه‌ها به اطلاعات جلوگیری کنند. تلاش خبرنگاران برای به دست آوردن اطلاعات با برخورد‌های گاه فزیکی و حتا تهدیدات جانی نیز مواجه شده است. در طول سال‌ها خبرنگاران زیادی به اشکال مختلف به قتل رسیده‌اند. دوسیه‌های قتل خبرنگاران سالیان درازی است که هم‌چنان در تاق‌های محاکم خاک می‌خورد و پشت پرده هیچ‌کدام از این قتل‌ها آشکار نشده است. ضرب‌وشتم خبرنگاران از سوی دولت خصوصا نیرو‌های امنیتی نیز یکی از چالش‌های عمده فرا روی خبرنگاران است. این ضرب و شتم‌ها و تهدیدات زمانی شکل می‌گیرد که خبرنگاران می‌خواهند از پنهان‌سازی اطلاعات جلوگیری کنند.
متاسفانه هیچ‌گونه رویکرد اصولی برای جلوگیری از این خشونت‌ها علیه خبرنگاران از سوی دولت به‌وجود نیامده است. در حالی‌که رهبران دولت همیشه در بوق حمایت از رسانه‌ها دمیده‌اند. رییس‌جمهور غنی بار‌ها از رسانه‌ها خواسته است تا روی گزارش‌های تحقیقی که به نحوی می‌تواند از فساد گسترده در درون نظام پرده بردارد، تمرکز بیشتر داشته باشند. ولی دولت هیچ‌گونه همکاری در زمینه ارایه اطلاعات به گزارشگران تحقیقی انجام نمی‌دهد. حتا مسوولین دولتی که با رسانه‌ها در تهیه گزارش‌های تحقیقی همکاری می‌کنند، از سوی دولت یا از کار برکنار می‌شوند یا هم به سارنوالی معرفی می‌شوند.
در حالی که آن عده از کسانی‌که فسادشان توسط گزارش‌های تحقیقی افشا می‌شود، هم‌چنان با فراغت خاطر به فساد خویش ادامه می‌دهند. در کنار آن حلقاتی در دولت هستند که تلاش می‌کنند تا سخنگویان دولت را در ارایه معلومات به رسانه‌ها محدود بسازند. این رویکرد‌ها محدودسازی فاحش آزادی بیان در افغانستان است. جالب است که دولت برای اعمال فشار بر رسانه‌ها از کوچک‌ترین و سبک‌ترین ابزار استفاده می‌کند. چنان‌که روز گذشته، در روز جهانی آزادی بیان وزارت اطلاعات و فرهنگ و کمیسیون غیرقانونی بررسی تخطی‌های رسانه‌ای چهار رسانه چاپی را به دلیل‌های واهی به این کمیسیون احضار کرده است.
احضار این رسانه‌ها به این کمیسیون آنهم در روز تجلیل از آزادی بیان نشان می‌دهد که بی‌تفاوتی در مقابل آزادی بیان در افغانستان تبدیل به یک اپیدمی همه‌گیری شده است و اگر اوضاع به همین منوال پیش برود، دیری نخواهد گذشت که ما با یک نظام تمامیت‌خواه و ضد آزادی بیان روبه‌رو شویم.

اشتراک گذاري با دوستان :