تغییر اقلیم ‌و کابوس بی‌آبی

- شفایی

در پیوست با شماره‌های پیشین در مورد تاثیرات تغییر اقلیم بر کره زمین و هم‌چنان زندگی انسان‌ها، در این شماره به تاثیرات تغییر اقلیم بر منابع آبی به خصوص منابع آب آشامیدنی می‌پردازیم. اثرات تغییر اقلیم بر جوامع بشری به حدی فراوان است که اگر در مورد هر کدام از آن‌ها جداگانه پرداخته شود بازهم کم است.
تغییر اقلیم با تغییرات اقلیمی‌ دارای تفاوت علمی ‌می‌باشد. تغییرات اقلیمی ‌دوره‌ای است و نوسانات و پارامترهای اقلیمی‌ میانگین را بیان می‌کند و می‌تواند در دوره زمانی مختلف اتفاق بیفتد. اما تغییر اقلیم نوسان کلی و گسترده در آب و هوای یک منطقه است که در حال حاضر روند گرم شدن کره زمین را بخشی از تغییر اقلیم بیان می‌کنند. تغییر اقلیم یکی از بزرگ‌ترین چالش‌هایی است که امروزه جهان با آن روبه‌رو است. افزایش دمای جهان، الگوی آب و هوایی را تغییر می‌دهد. بالا آمدن سطح آب دریاها و تغییر در آستانه‌های آب و هوایی از پیامدهای تغییر اقلیم می‌باشد.
تغییر اقلیم و افزایش گرمای جهان باعث گسترش خشک‌سالی‌ها و تداوم آن‌ها شده و هم‌چنین این تغییرباعث یکنواختی توزیع بارش باران می‌گردد. با این وجود در آینده‌ای نه چندان دور بیش از چهار میلیارد نفر از ساکنان کره زمین تحت تاثیر کم‌آبی قرار خواهند گرفت. در این میان در خاورمیانه نیز منابع آب کم شده و مردم این منطقه با کم‌آبی روبه‌رو خواهند شد. با وجود رشد علم و دانش و افزایش آگاهی ما نسبت به پیامدهای منطقه‌ای و جهانی تغییر اقلیم توجه چندانی به اثرات این تغییرات در آسیای مرکزی و خاورمیانه نشده است. این در حالی است که در خاورمیانه تغییر اقلیم چالشی بزرگ محسوب می‌شود. مخصوصا اگر به افزایش خشک‌سالی‌های پی در پی و تداوم آن و هم‌چنین به رشد تقاضا برای آب و کمبود آب توجه شود، این چالش ابعاد وسیعی به خود می‌گیرد.
محققان بر این باورند که این منطقه (خاورمیانه) در آینده گرم‌تر و خشک‌تر خواهد شد. افزایش دما و کاهش بارندگی‌ها منجر به خشک‌سالی‌های شدیدی خواهد شد. بنا به تحقیق محققان بیش از ۸۰ تا ۱۰۰ میلیون نفر تا سال ۲۰۵۰ در معرض کم‌آبی قرار خواهند گرفت. با این حال آب‌های زیرزمین به سرعت کاهش خواهند یافت. با این وجود در بعضی مناطق سطح آب بالا خواهد آمد و سواحل بعضی از کشورهای منطقه در معرض نابودی قرار خواهند گرفت.
آسیب‌پذیری منابع آبی و حساسیت آن‌ها دربرابر تغییرات اقلیمی‌ از جمله چالش‌هایی است که در سال‌های اخیر مورد توجه دانشمندان و دولتمردان قرار گرفته است. تغییر اقلیم بر کمیت و کیفیت منابع آبی تاثیر می‌گذارد و نیاز صنایع به آب کشاورزی وآب آشامیدنی را متاثر می‌سازد. از این‌رو بارش باران در مناطق معتدل بیشتر شده و باعث حاصلخیزی این مناطق می‌گردد. اما بر عکس بارش باران در مناطق خشک و گرم کم‌تر شده و باعث خشک‌سالی و کم‌آبی می‌گردد که همین امر باعث به‌وجود آمدن نوسان توازن‌ها خواهد گردید. زمانی‌که بارش باران در مناطق گرم و خشک کم شود امنیت غذایی از بین می‌رود و کشورهایی که در این مناطق قرار دارند منازعات بیشتری بر سر منابع آبی خواهند داشت. هرچند کشور ما از لحاظ منابع آبی هم اکنون در وضعیت بهتری قرار دارد اما اگر این منابع آبی مدیریت نگردد و از آن استفاه بهینه صورت نگیرد در آینده‌ای نه چندان دور کشور ما هم از جمله کشورهایی خواهد بود که با کمبود شدید آب روبه‌رو خواهد شد. از این‌رو تدبیر برای آینده و ارایه راه‌حل برای روبه‌رو شدن با چنین معضلی یکی از وظایف مهم دولتمردان کشور است.
با وجود دانستن این مهم که کشور ما از جمله کشورهای خشک و کوهستانی است باید برای مقابله با این چالش راهکارهای لازم را در نظر گرفت. با دانستن این‌که کشور ما یک کشوری است که بیشترین اتکا اقتصادی آن بر محصولات کشاورزی می‌باشد؛ نبود منابع آبی در آینده برای آبیاری محصولات کشاورزی بحرانی جدی است که باعث از بین رفتن زمین‌های کشاورزی و محصولات کشاورزی خواهد شد. همین امر باعث می‌گردد تا امنیت غذایی مردم از بین برود و فقر بیشتری دامن‌گیر مردم خصوصا کشاورزان شود.
نبود منابع آبی نه تنها به اقتصاد مردم صدمه وارد خواهد کرد بلکه سلامت مردم را با چالش روبه‌رو خواهد ساخت. اگر به‌طور کلی به این مساله توجه گردد با در نظر داشت وضعیت کنونی آب‌های آشامیدنی کشور، مدیریت منابع آبی باید در راس کارهای دولتمردان قرار بگیرد. این در حالی است که هم اکنون نیز بسیاری از مردم به آب آشامیدنی پاک دسترسی ندارند.
هرچند تغییر اقلیم یک بحث جهانی است که همه کشورها چه فقیر و یا غنی را درگیر خود می‌سازد اما توجه و یافتن راه‌حل برای این مقوله برهمه دولتمردان ضروری است.
با این وجود تغییرات اقلیمی‌ نه تنها باعث کاهش بارندگی و منابع آبی می‌گردد بلکه افزایش حوادث آب و هوایی را نیز در پی خواهد داشت. افزایش دوره‌های خشک‌سالی و سیلاب‌ها، طوفان‌ها، اقتصاد و امنیت غذایی، هم‌چنان بهداشت مردم را به شدت به خطر می‌اندازد. باعث تعجب این‌جاست که کشورهای در حال توسعه که سهم کم‌تری در این تغییر را بر عهده دارند، بیشترین آسیب را متحمل خواهند شد. بنابراین همه‌ای ما مسوول توقف فوری چنین بحرانی هستیم و در صورتی‌که در اتخاذ تدابیر و روش‌های مناسب در جلوگیری از افزایش حرارت کوتاهی نماییم چه بسا گرفتار مشکلات و تهدیداتی شویم که اجتناب از آن‌ها امکان‌پذیر نباشد.
تغییرات آب و هوایی جهان به‌طور خاص می‌تواند به تندرستی انسان‌ها آسیب برساند زیرا باعث افزایش بیماری‌های قلبی- تنفسی، اسهال، مالاریا و سایر بیماری‌هایی که حشرات ناقل آن هستند، می‌شود. این طور به‌نظر می‌رسد که گرم شدن جهان به سرعت در حال به وقوع پیوستن باشد؛ چرا که فعالیت‌های بشر منحصرا با سوزاندن سوخت‌های فسیلی مرتبط است و همین سوخت‌ها در جو به میزان قابل‌توجهی دی‌اکسید کاربن و سایر گازهای گرمایشی تولید می‌کنند که سبب نازک شدن لایه اتموسفیر هم می‌شود. در حال حاضر، میانگین سطح دمای جهانی روبه افزایش بوده و پیش‌بینی می‌شود که در قرن‌های آینده بین ۴/۱ تا ۸/۵ درجه سانتی‌گراد هم افزایش یابد و خطر سیل‌ها، خشک‌سالی‌ها و توفان‌های مخرب هم بیشتر شود.
ضرورت‌های زیست‌محیطی و محدویت منابع فسیلی لزوم تغییر سیستم فعلی انرژی و جایگزینی سوخت‌های سنگوراه‌ای را افزایش داده است. یک سیستم قابل قبول انرژی جایگزین باید مبتنی بر منابع انرژی تجدیدپذیر باشد. امروزه برخی از انواع انرژی‌های نو یا تجدیدپذیر، مانند انرژی باد، حتا بدون در نظر گرفتن هزینه زیست‌محیطی سوخت‌های فسیلی، قابل رقابت با منابع فسیلی است و به‌صورت تجاری عرضه می‌شوند. کشور ما با برخورداری از پتانسیل بسیار غنی در زمینه انرژی‌های تجدیدپذیر، موقعیت مناسبی برای عرضه این‌گونه انرژی‌ها در اختیار دارد. شایسته است که با استفاده بهینه از این نعمت‌های الهی، در برنامه‌ریزی انرژی کشور جایگاه مناسبی برای انرژی‌های نو در نظر گرفته شود و با توجه به آثار زیان‌بار زیست‌محیطی گازهای گلخانه‌ای حاصل از تولید و مصرف انرژی‌ها و سوخت‌های فسیلی و محدودیت منابع فسیلی، لزوم تغییر الگوی سیستم تولید ومصرف انرژی فعلی و جایگزینی سوخت‌های فسیلی مبرهن و بدیهی است.
در همین راستا راهکارهای ذیل پیشنهاد می‌گردد:
صرفه‌جویی در مصرف انرژی با استفاده از الگوهای صحیح مصرف؛
جایگزینی انرژی‌های نوین با سوخت‌های فسیلی؛
افزایش بازدهی انرژی از طریق بهره‌گیری از ماشین‌آلات و تجهیزات مدرن و کم‌مصرف؛
بهره‌گیری از برنامه‌های کاربری اراضی و ارزیابی زیست‌محیطی در طرح‌های توسعه جهت حفاظت و پالایش هرچه صحیح‌تر منابع طبیعی؛
حفظ تنوع زیستی گیاهان و جانوران در منطقه با استفاده از روش‌های نوین؛
جلوگیری از قطع بی‌رویه درختان، شکار جانوران و آبزیان.

اشتراک گذاري با دوستان :