افغانستان و تغییرات اقلیمی در جستجوی راهکارها

- انجنیر وکیل احمد بارک- کارشناس امور محیط‌زیستی

تغییرات اقلیم می‌تواند طی چند سال آینده موجب حوادث طبیعی، کمبود آب شیرین، بلند بردن سطح اقیانوس‌ها، شدت طوفان‌ها، کاهش محصولات زراعتی و غذایی در سطح جهان گردد که این مساله نیاز به اقدام پیشگیرانه در اتخاذ تدابیر برای نفوس در حال افزایش دنیا دارد.
ایجاد تغییرات که در درجه حرارت نورمال اتمسفر طوری طبیعی و یا از اثر دخالت انسان صورت می‌گیرد، به نام تغییر اقلیم یاد می‌شود؛ فعالیت انسان عامل اصلی تغییر اقلیم در جهان است؛ سوختاندن مواد عضوی (زغال‌سنگ، چوب و نفت) و محو فرش نباتی، غلظت گازهای گلخانه‌ای (Co2 کاربن دای‌اکساید -‍CCl3F کلورو فلور کاربن -CCL2F2 کلورو فلورو کاربن- ‍CH4 میتان -NO2 اسید نایتروجن) را در اتموسفیر بالا برده باعث افزایش درجه حرارت می‌شود.
کارشناسان محیط‌‌زیست بارها پیرامون پیامد تغییرات اقلیمی‌سلامت بشر اخطار داده‌اند. در صورت ادامه روند کنونی و ناکامی‌ در تغییر شرایط نامطلوب، مهاجرت‌ها، تلفات انسانی، تخریبات منابع طبیعی و انسانی و قحطی دامن‌گیر بسیاری از مناطق جهان خواهد شد. اما تحقیقات اخیر دو کارشناس مسایل اقلیمی‌ از امریکا سبب نگرانی فراوانی شده است.
کارشناسان مسایل جوی برای تحقیق خود، دست به بررسی و تحلیل ۲۳ مدل آب و هوایی زده‌اند. شورای اقلیمی‌سازمان ملل متحد این مدل‌ها را به‌عنوان پایه‌ای برای پیش‌بینی درجه حرارت فصل تابستان از سال ۲۰۵۰ تا ۲۰۹۰ به کار گرفته‌اند.
بررسی جدید محققین، انطباق کاربردی این پیش‌بینی‌ها بر وضعیت زندگی و تامین معیشت نفوس جهان است. نتایج اعلام‌شده بسیار نگران‌کننده‌اند. تنها در مناطق استوایی و نیمه‌استوایی، افزایش گرمای زمین سبب نابودی حداقل چهل درصد از محصولات زراعتی به‌خصوص برنج وجواری خواهد شد. این کاهش همزمان با افزایش نفوس در این مناطق رخ می‌دهد. محققین اعتراف می‌کنند که در بررسی‌های خود حتا کمبود فزاینده آب را نیز منظور نکرده‌اند.
مناطقی استوایی تا مدار ۳۵ درجه شمالی و جنوبی، از این تغییرات جوی به شدت آسیب خواهند دید. این پهنه در قاره امریکا، دربرگیرنده جنوب ایالات متحده تا شمال ارژانتین، در آسیا شامل هندوستان، مناطق جنوبی چین و بخشی از استرالیا است. تمام قاره افریقا نیز از تغییرات آب‌وهوایی لطمه خواهد دید. در این مناطق، فقیرترین کشورهای جهان قرار دارند. رشد نفوس در این مناطق افزایشی انفجاری را نشان می‌دهد. نفوس جهان تا پایان سده کنونی، دو برابر خواهد شد.
عواقب: تغییرات در ترکیب اتموسفیر (تغییر درجه حرارت، بارندگی، سطح اقیانوس‌ها، حوادث شدید طبیعی و جنبه‌های دیگر اقلیمی).
در نتیجه خرابی صحت، فرورفتن خشکه در آب، دگرگونی جریان آب، تغییر در وضع جنگلات و ساحات طبیعی، خطر به زراعت و تهیه مواد غذایی فراهم می‌آید.
درجه حرارت در سده گذشته ۰٫۳ – ۰٫۶ درجه سانتی‌گراد افزایش یافته، ممکن است در سده آینده به اندازه ۵٫۸ الی ۱٫۴ درجه سانتی‌گراد بلند رود.
در این صورت کشورهایی که ارتفاع آن‌ها از سطح بحر خیلی بلند نیست، ممکن تحت تهدید قرار گیرند (سطح بحر در قرن گذشته به اندازه ۱۰ – ۲۵ سانتی‌متر بلند رفته و در قرن آینده ممکن ۱۰ – ۹۰ سانتی‌متر دیگر نیز بلند رود.
غرض کاهش تغیر اقلیمی، افغانستان نیز باید سهم خویش را در راستای فعالیت‌های موثر محیط‌زیستی و کاهش آسیب‌پذیری‌های حوادث طبیعی انجام دهد تا خود و محیط ماحول خویش را از تهدیدهای طبیعی و مداخلات انسانی به دور نگهدارد؛ به همین منظور و براساس توافقات بین‌المللی به‌خصوص پروتوکول کیوتو، افغانستان چانس دارد که به ترتیب آتی از میکانیزم انکشاف پاک مستفید گردد:
• جلب سرمایه اضافی برای پروژه‌هایی که نشر گازات مخرب آن‌ها محدود باشد؛
• دستیابی به انتقال تکنالوژی؛
• کنترول از تورید گازات مخرب CFCs از راه‌های قانونی و قاچاقی؛
• تشویق سرمایه‌گذاری ایکه اهداف انکشاف پایه‌دار را برآورده سازد.
زیرا افغانستان که یک کشور محاط به خشکه است نیز از بحران‌ها بی‌نصیب نخواهد شد. این کشور در اثر جنگ‌ها و خودسری‌های سه دهه گذشته آسیب‌های فراوان دیده است که از جمله منابع طبیعی (محافظ و تقویه‌کننده زندگی سالم برای همه ساکنین این سرزمین) نیز دستخوش و حتا تخریب ایکوسیستم گردیده است که علایم آن عبارتند:
– نسبت استفاده مزید از منابع طبیعی؛
– سطح آب به اندازه ۱۵-۵ درصد پایین افتاده است؛
– ۳۰ درصد ساحه کشور تحت فرسایش خاک قرار دارد؛
– ۳ درصد ساحه کشور تحت تهدید نمکی شدن قرار دارد؛
– محدودیت نفوذ آب (ازدیاد خطر سیلاب)؛
– مملو شدن مسامات خاک ذریعه هوا (محدودیت نمو)؛
– حرکت ذرات خاک (آلودگی هوا)؛
– تزیید تبخیر فزیکی (ایجاد چاک‌های زمین).
با مشاهده به اطراف و اکناف کشور در می‌یابیم که ارقام و تحلیل‌های فوق نشان می‌دهد: که جنگلات و علفچرهای آن از بین رفته و زمین‌های زراعتی به ساحات صنعتی و مسکونی مبدل شده است. خشک‌سالی‌های متواتر، کمبود منابع غذایی، پایین آمدن سطح ذخیره آبی، عدم گسترش زمین‌های زراعتی و بدتر از آن تبدیل قصدی جنگلات، علفچرها، زمین‌های زراعتی و فارم‌های تحقیقی به محلات شهری و یا پارک‌های تزئینی موجب تغییرات اقلیمی ‌منطقوی شده و تلفات و خسارات متواتر از ناحیه سیلاب‌ها، خشک‌سالی‌ها و توسعه امراض نباتی، حیوانی و انسانی به بار آورده است.
برای جلوگیری از تخریب ایکوسیستم طبیعی، تغییرات اقلیمی ‌سریع و افزایش درجه حرارت لازم است تا افغانستان تدابیری در زمینه‌های ذیل داشته باشد:
• ایجاد فرهنگ استفاده از منابع انرژی قابل تجدید؛
• بهبود فعالیت‌های زراعتی و علفچرداری و بهبود روش‌های حفاظتی (نبات، خاک و آب)؛
• استفاده از روش‌های همه‌جانبه برای تنظیم و اداره آب و زمین؛
• حفاظت و توسعه فرش‌های نباتی؛
• تطبیق روش اجتماعی به‌منظور تخفیف و جلوگیری از توسعه صحرا.
با تجارب تلخ اقلیمی‌ اوایل سال روان تاکنون در ولایات شمالی و غربی کشور، در می‌یابیم که به اثر تغیرات اقلیمی ‌برف‌باری عادی و به موقع کم‌تر بوده و برعکس برف‌باری و باران‌های بی‌موقع و ذوب شدن پیش از وقت برف‌ها و یخچال‌های کوه‌ها، تلفات صد‌ها انسان به اثر لغزش زمین و سیلاب‌ها، مهاجرت افراد از دهات به طرف شهرها، ریزش ژاله و از بین رفتن حاصلات به‌خصوص میوه‌جات که قلم عمده صادراتی و عایداتی ما را تشکیل می‌دهد، تخریب هزاران جریب زمین زراعتی، تلف شدن هزاران راس و فرد مواشی، شیوع امراض و بالاخره میلیون‌ها افغانی خسارات مالی به مردم و تاسیسات عامه از جمله خسارات تغیرات اقلیمی‌ بوده که در صورت عدم توجه به زراعت و منابع طبیعی این سرزمین، تداوم فعالیت صنایع گازدار، استعمال متواتر و غیرمعیاری از گازات CFCs، استعمال بیش از حد تیل‌های بی‌کیفیت و توسعه تورید و استفاده از موترهای خورد و استهلاک شده در کشور و در مجموع عدم تحقق فعالیت‌های منظم و پلانیزه شده در جهت حراست از محیط‌زیست سالم که منشا آن علاوه از کمبود بودجه، ضعف مدیریت کلی در تحقق برنامه‌های محیط‌زیستی سراسری کشور می‌باشد. این‌جا پرسشی به میان می‌آید که افغانستان برای تغیرات اقلیمی‌ چی راهکاری دارد؟
لازم است تا وزارت‌های زراعت، آب و انرژی، انکشاف شهری و سایر نهاد‌های دولتی پلان‌های موثر توسعه فضای سبز، کاهش آلودگی‌ها، ذخیره آب و مبارزه با انواع حوادث و غصب ملکیت‌های عامه به‌خصوص جنگلات و علفچرها را در پیش گرفته و اداره ملی حفاظت محیط‌زیست افغانستان راهکار‌ها و پالیسی خردمندانه خویش را برای بهبود محیط‌زیست سالم به کار برد تا از خطرات احتمالی در حال و آینده این سر زمین بکاهد؛ در غیر آن مردم در آینده به کمبود آب و مواد غذایی با درجه حرارت طاق‌فرسا دچار خواهند شد.

اشتراک گذاري با دوستان :