تغییر اقلیم چیست؟

- شفایی

گرم شدن زمین، یکی از عوامل تغییرات آب و هوا و یا همان تغییر اقلیم است. از سوی دیگر از بین رفتن بخش بزرگی از جنگل‌ها و پوشش سبز زمین، استفاده از مواد سوختی دودزا و استخراج خودسر و غیرفنی معادن، از دلایل ایجاد تغییر اقلیم به شمار می‌رود. خشک شدن برخی از رودخانه‌ها، آب شدن زودهنگام برف و یخ‌بندان، زمستان‌های گرم و بی‌برف، باران‌های بی‌موقع تابستانی و ده‌ها مورد دیگر از جمله علایم تغییرات جوی به حساب می‌آیند.
تغییرات آب‌وهوایی و یا تغییر اقلیم یعنی هر تغییر مشخص در الگوهای مورد انتظار برای وضعیت میانگین آب و هوایی، که در طولانی‌مدت در یک منطقه خاص یا برای کل اقلیم جهانی رخ بدهد. تغییر اقلیم نشان‌دهنده‌ی تغییرات غیرعادی در اقلیم درون اتموسفیر زمین و پیامدهای ناشی از آن در قسمت‌های مختلف کره‌ی زمین می‌باشد. تغییر اقلیم پدیده‌ای است که در نتیجه فاکتورهایی همچون فرایندهای دینامیکی زمین و یا عوامل بیرونی همچون تغییرات در شدت تابش آفتاب و یا فعالیت‌های انسانی رخ می‌دهد. عوامل خارجی تاثیرگذار بر اقلیم را اغلب نیروهای اقلیمی می‌نامند و شامل فرایندهایی چون نوسانات در شدت نور خورشید، انحراف در مسیر حرکت زمین و افزایش غلظت گازهای گلخانه‌ای می‌شود.
بازخوردهای ناشی از تغییر اقلیم متغیر می‌باشد و ممکن است سبب افزایش یا کاهش این عوامل درونی شود. بسیاری از تغییرات درونی در سیستم‌های اقلیمی با تاخیر رخ می‌دهد. زیرا سیستم اقلیمی کره‌ی زمین بسیار بزرگ است و به کندی حرکت می‌کند و به ورودی‌ها با تاخیر پاسخ می‌دهد. برای مثال یک سال خشک‌سالی تنها سبب کاهش آرام سطح دریاچه‌ها یا خشک شدن حاشیه زمین‌های هموار می‌گردد.
با این حال می‌توان گفت که در کنار تمام آلودگی‌های محیط‌زیستی و مشکلاتی که محیط‌زیست ما با آن روبه‌رو است، تغییر اقلیم بحثی مهم و گسترده است که باید به آن بیشتر پرداخته شود. از این‌رو با توجه به اهمیت و گستردگی این موضوع ابتدا به تاریخچه شکل‌گیری و ساختار کنوانسیون تغییر آب‌وهوا می‌پردازیم. در ادامه سعی می‌گردد به‌دلایل و تاثیرات تغییرات اقلیمی پرداخته شود.

نحوه شکل‌گیری کنوانسیون

در سال‌های دهه ۱۹۸۰، شواهد علمی نشان داد که انتشار گازهای گلخانه‌ای ناشی از فعالیت‌های انسانی خطراتی را برای آب‌وهوای جهان ایجاد می‌کند. به این ترتیب افکار عمومی لزوم ایجاد کنفرانس‌های بین‌المللی دوره‌ای و تشکیل پیمان‌نامه‌ای برای حل این مساله را احساس کرد. دولت‌ها برای انعکاس افکار عمومی کنفرانس بین‌المللی برگزار کردند و تنظیم قرارداد بین‌المللی را برای بررسی این مساله خواستار شدند.
در سال ۱۹۹۰ مجمع عمومی سازمان ملل متحد کمیته مذاکرات بین‌الدول را جهت تدوین کنوانسیون تغییر آب‌وهوا تشکیل داد.
کمیته مذاکرات، پیش‌نویس کنوانسیون را تهیه کرد و این پیش‌نویس در ۹ ماه می ۱۹۹۲ در مقر سازمان ملل در نیویارک تصویب شد. این کنوانسیون در اجلاس زمین، در جون ۱۹۹۲ در این کنوانسیون در طول جلسه ریو سران کشورها و مقامات ارشد ۱۵۴ کشور دنیا امضا و از تاریخ ۲۱ مارچ ۱۹۹۴ لازم‌الاجرا شناخته شد.
تا اواسط سال ۱۹۹۹ بیش از ۱۷۵ کشور عضو سازمان ملل آن را تصویب کردند و یا پذیرفتند و به این ترتیب خود را ملزم به رعایت مفاد کنوانسیون دانستند. براساس آمارها در حال حاضر ۱۹۲کشور به‌شمول افغانستان عضویت این کنوانسیون را دارند.
کنوانسیون تغییر آب‌وهوا در ۲۶ ماده، به زبان‌های انگلیسی، عربی، چینی، فرانسوی، روسی و اسپانیایی توسط دبیرخانه سازمان ملل متحد تهیه و تدوین گردیده است.
با این حال با شکل‌گیری این کنوانسیون اهدافی نیز برای آن تعیین شده است. هدف نهایی این کنوانسیون و هر ابزار قانونی مرتبط که توسط کنفرانس اعضا مورد پذیرش قرار گیرد، دستیابی به تثبیت غلظت گازهای گلخانه‌ای در اتموسفیر تا سطحی است که از تداخل خطرناک فعالیت‌های بشر با سیستم آب و هوایی جلوگیری کند. چنین سطحی باید در یک چهارچوب زمانی کافی حاصل گردد تا اکوسیستم‌ها به‌طور طبیعی با تغییر آب‌وهوا خود را وفق دهند و اطمینان حاصل ‌شود که امنیت ‌غذایی تهدید نمی‌شود و توسعه ‌اقتصادی به‌طور پایدار ایجاد می‌گردد. با این حال کشورها نیز در مقابل این کنوانسیون تعهداتی دارند.
اعضای کنوانسیون با توجه به اصول آن باید به مبنای تساوی و بر طبق مسوولیت‌های مشترک ولی متفاوت و قابلیت‌های خود از سیستم آب‌وهوا به نفع نسل‌های فعلی و آتی بشر حمایت کنند. کشورهای پیشرفته باید نقش پیشرو را در مقابله با تغییر آب‌وهوا و آثار سوء آن به عهده ‌بگیرند. این کشورها می‌بایست با ارایه سیاست‌ها و اقدامات موجه از نظر اقتصادی در رابطه با تغییرات آب‌وهوا، منافع جهانی را با حداقل هزینه ممکن تضمین کنند.
تمامی اعضا با در نظر گرفتن مسوولیت‌های مشترک ولی متمایز خود و نیز اولویت‌های خاص ملی و منطقه‌ای خود برای توسعه، باید میزان انتشار گازهای گلخانه‌ای حاصل از فعالیت‌های بشری و نحوه جذب آن‌ها به‌وسیله چاهک‌های کلیه گازهای گلخانه‌ای را مکتوب، منتشر و به‌صورت دوره‌ای بازنگری‌ کنند و آن را در دسترس کنفرانس اعضا قرار ‌دهند.
کشورها باید برنامه‌های ملی و یا منطقه‌ای را برای تعدیل تغییرات آب‌و‌هوایی در اثر انتشار گازهای گلخانه‌ای ناشی از فعالیت‌های بشری تدوین،‌ منتشر، اجرا و به‌طور منظم بازنگری کنند.
کشورها باید استفاده از تکنولوژی‌ها، تجربیات و رویه‌هایی که گازهای گلخانه‌ای را کنترول می‌کند، ترویج کنند و با مدیریت مستمر در حفظ و افزایش چاهک‌های جذب گازهای گلخانه‌ای نظیر موجودات زنده، جنگل‌ها، اقیانوس‌ها و غیره بکوشند. در این راستا تمام اعضای کنوانسیون بایستی به تبادل کامل، آزاد و فوری اطلاعات علمی، تکنالوژیکی، فنی، اقتصادی، اجتماعی و حقوقی مربوط به سیستم آب‌وهوا، تغییرات آب‌وهوا و پیامدهای اقتصادی، اجتماعی و اقدامات مقابله‌ای مختلف بپردازند و در موارد مزبور با سایر اعضا همکاری‌ ورزند.
کشورهای پیشرفته علاوه بر رعایت موارد فوق، تجارب عملی در خصوص سیاست‌های کاهش انتشار برای دستیابی به تعهدات کمی خود را، با سایر کشورها مبادله خواهند کرد. این اعضا منابع جدید و مضاعف ملی را برای پرداخت هزینه‌هایی که کشورهای در حال توسعه عضو کنوانسیون صرف کرده‌اند، فراهم خواهند کرد. هم‌چنین اقدامات لازم برای دسترسی سایر اعضا به دانش فنی و تکنالوژی سازگار، محیط‌زیست را انجام خواهند داد.
اعضای کنوانسیون بایستی امکانات لازم را جهت توسعه و اجرای برنامه‌های آموزشی، افزایش آگاهی عموم مردم در مورد تغییرات آب‌وهوا و اثرات آن، دسترسی عمومی به اطلاعات و شرکت همگان در مقابله با تغییر آب‌و‌هوا فراهم کنند.
‌بر‌اساس این کنوانسیون، هیاتی فرعی برای مشاوره علمی و تکنالوژیک جهت ارایه به موقع اطلاعات به کنوانسیون اعضا تاسیس شده‌ است. از اهم وظایف هیات فرعی می‌توان به ارزیابی وضعیت علمی، تعیین تکنالوژی‌های نوین موثر و پیشرفته، ارایه مشاوره‌های علمی- تحقیقاتی و جوابگویی به سوال‌های کنفرانس اعضا در ارزیابی و بررسی اجرای موثر کنوانسیون اشاره کرد.
تبادل اطلاعات مربوط به اجرای کنوانسیون از طریق دبیرخانه کنوانسیون انجام می‌شود. این اطلاعات، مواردی نظیر آمار ملی کلیه گازهای گلخانه‌ای از جمله منابع انتشار، شرح کلی اقدامات انجام شده یا آتی هر عضو برای اجرای تعهدات کنوانسیون و سایر اطلاعات را شامل می‌شود. هر کشور عضو ۶ ماه پس از لازم‌الاجرا شدن کنوانسیون برای آن عضو اولین تبادل اطلاعاتی خود را انجام خواهد داد. اطلاعات مبادله‌ شده توسط اعضا می‌بایست در اولین فرصت توسط دبیرخانه کنوانسیون در اختیار کنفرانس اعضا (COP) و یا هیات‌های فرعی دیگر قرار گیرد. این اطلاعات تا زمان مطرح شدن در کنفرانس اعضا، محرمانه تلقی می‌شوند. کنفرانس اعضا در اولین نشست خود ترتیبات لازم را برای پشتیبانی فنی، مالی و اطلاعاتی کشورهای در حال توسعه ارایه می‌کند و نیازهای مالی و فنی لازم برای پروژه‌های پیشنهادی و اقدامات مقابله‌ای را تعیین خواهد کرد.

اشتراک گذاري با دوستان :