فعالیت‌های داعش در افغانستان بزرگ‌نمایی می‌شود؟

- محمد شریفی

چندی است که گزارش‌ها از فعالیت داعش در افغانستان حکایت دارد و افرادی نیز در پیوند به داعش بازداشت شده‌اند. این امر نگرانی‌هایی را در افکار عمومی‌ و در سطح رسانه‌ها مطرح کرده و واکنش‌های گوناگون را در پی داشته است. در تازه‌ترین موضع‌گیری، رییس اجرایی حکومت وحدت ملی گفته است که گاهی در باره فعالیت‌های داعش در کشور مبالغه می‌شود. پرسش این است که آیا داعش ظرفیت فعالیت در قلمرو افغانستان را دارد یا خیر و آیا سخن از داعش صرفا بزرگ‌نمایی از یک توهم است و یا هشدارهای به موقع که باید دولت‌مردان افغانستان جدی بگیرند؟ برای پاسخ به این پرسش لازم است مروری داشته باشیم به فرایند ظهور و تکامل داعش در خاورمیانه و تجربه طالبان در افغانستان.
با سقوط صدام حسین در عراق و روی کار آمدن دولت شیعی همسو با امریکا در آن کشور، بقایای بعث عراقی که در حدود نیم قرن بر عراق مستبدانه حکمرانی کرده بودند به مخالفان مسلح تبدیل شدند که این بار بقا و پویایی‌شان را در گرو تفکر اسلام رادیکال جهت یافتن پایگاه در بین پیروان سنی مذهب عراق و سوریه می‌دیدند. بر اساس برخی اطلاعات، ابوبکر البغدادی از همکاران ابومصعب الزرقاوی رهبر فقید القاعده در عراق و مدتی نزد امریکایی‌ها زندانی بوده است. پویایی تروریستان این گروه با صبغه اسلامی‌ زمانی فضای مناسب خود را پیدا کرد که آتش جنگ داخلی سوریه در سال ۲۰۱۱ در پی امواج بهار عربی شعله‌ور شد.
قدرت‌های غربی ناخرسند از مواضع منطقه‌ای و بین‌المللی اسد و به بهانه حمایت از اشاعه دموکراسی و مردم‌سالاری آشکارا اسلحه و امکانات را برای حمایت از مخالفان دولت اسد به منطقه گسیل داشتند. در همان زمان برخی از کارشناسان رویکرد غربی‌ها را زیر سوال بردند که امکان دارد از دل مخالفان بشار اسد، شبکه‌ای قوی از تروریسم بین‌المللی در قالب دیگر ظهور کند. گذر زمان نشان داد که آن هشدارها به‌جا بود و «داعش» یا دولت اسلامی ‌عراق و شام با استفاده از همان امکانات به‌صورت یک گروه خطرناک قد برافراشت. با تسلط داعش بر بخش‌های وسیع از خاک عراق و سوریه و اقدام این گروه به رفتارهای وحشیانه و غیرانسانی و نشر گسترده تصاویر جنایات آن در رسانه‌ها، افکار عمومی ‌جهان و منطقه به بهت و حیرت توام با وحشت فرو رفت.
در پی آن امریکا در سال گذشته میلادی رهبری ایتلاف جهانی علیه داعش را به عهده گرفت و رییس‌جمهور امریکا بابت رویکرد پیشینش در سوریه حتا در امریکا به باد انتقاد گرفته شد. و حالا وضع به‌گونه‌ای است که هم بشار اسد و ایران با داعش در حال جنگ است و هم امریکا و عربستان و دیگر دولت‌های عربی رقیب ایران و سوریه با داعش مبارزه می‌کنند. این در حالی است که داعش پس از کسب پیروزی‌های چشمگیر در عراق عنوانش را از داعش به دولت اسلامی ‌تبدیل کرد و خواهان بیعت دیگر گروه‌های رادیکال اسلامی‌ در خارج از مرزهای عراق و سوریه با داعش گردید. در پی آن شاهد نشر گزارش‌هایی از گسترش داعش در شمال افریقا، آسیای میانه، جنوب آسیا و مناطق دیگر بودیم. یکی از گزارش‌های منتشر شده حاکی از آن است که ولایت خراسان در چارچوب امپراتوری داعش شامل بخش‌هایی از افغانستان، ایران و پاکستان نیز تعریف گردیده و یک طالب پاکستانی زمامدار آن معرفی شده است. این امر موجبات نگرانی در افغانستان و پاکستان نیز شده است و یکی از عوامل اعلام همسویی پاکستان با افغانستان و گرایش نسبتا جدی آن کشور برای مبارزه مشترک با افراط‌گرایی، تروریسم و دهشت‌افکنی خوانده می‌شود.
هرچند گزارش‌های مقامات امنیتی کشور تاکنون از فعالیت سازمان‌دهی‌شده و منسجم داعش حکایت نکرده است و صرفا از تبدیل شدن پرچم‌های سفید به سیاه در مناطقی از کشور خبر داده‌اند و یا این‌که گروه‌هایی از سارقان مسلح این پرچم را برافراشته‌اند و یا در موارد کودکان چنین بازهای سیاسی را به نمایش گذاشته‌اند، ولی داعش می‌تواند خطرناک باشد. نباید فراموش کرد که زمانی‌که گروه طالبان در سال ۱۹۹۴ با پرچم‌های سفید از اسپین بولدک حرکت کرد، توسط گروه‌های جهادی غرق در منازعه قدرت اصلا جدی گرفته نشد، چنان‌که داعش در ابتدا توسط غربی‌ها جدی گرفته نشدند. بنابراین اگر مواضع دولت‌مردان افغانستان در کم‌اهمیت‌جلوه‌دادن خطر داعش جنبه تبلیغاتی جهت آرامش افکار عمومی ‌داشته باشد، قابل توجیه است اما اگر نسبت به خطرات این پدیده و جلوگیری از ویروس آن تمهیداتی در کار نباشد، انتظار می‌رود که مسوولان سیاسی و امنیتی کشور در قبال داعش و یا هر نوع شرارت در هر قالبی جدید دیگر هوشیاری و جدیدت را در دستور کارشان داشته باشند. زیرا ضعف امنیتی بسترساز هر نوع فعالیت فراقانونی و هنجارشکنانه می‌تواند باشد. به‌خصوص اگر طالبان رسمی ‌و شناخته شده با میانجی‌گیری و اعمال نفوذ پاکستان روند صلح و مذاکره با دولت افغانستان را در پیش گیرد، گروه‌های هنجارشکن، دزدان مسلح، شبکه‌های مافیایی بریده از بدنه دولت به‌دنبال پناهگاه‌های جدید خواهند بود و داعش از چنین ظرفیتی برخوردار است.

اشتراک گذاري با دوستان :