ساحات سبز شهری بخشی از ارزش‌های شهرسازی و اجتماعی است

- وکیل احمد بارک- کارشناس محیط‌زیستی

شهر بدون وجود فضای سبز مفهومی ندارد؛ شهرها به‌عنوان مرکز فعالیت و زندگی انسان‌ها غرض پایداری باید با ساختار و کارکردی سبز و درخت‌شانی همراه باشند. نقش فضاهای سبز شهری به‌عنوان جزو ضروری و لاینفک پیکره یگانه شهر‌ها در متابولیزم آن‌ها نقش اساسی را دارا می‌باشد که کمبود آن‌ها می‌تواند اختلالات جدی در حیات شهر به‌وجود آورد.
اگر به ادوار تاریخ این سر زمین نظراندازی شود؛ همیشه مردم و دولتمردان، سال نو را با نهال‌شانی و سرسبزی محیط و شهرها تجلیل می‌کردند که با تراکم نفوس در شهرها و استفاده بی‌رویه از بته‌ها و جنگلات در اطراف، کمبود آکسیجن در مناطق مسکونی، شیوع امراض مختلفه در جامعه و انکشاف صنعت، شهرنشینان اهمیت نهال‌شانی و درخت‌کاری را زیادتر احساس کردند.
امروز شهرهای پرنفوس کشور ما مانند کابل، هرات، بلخ ، قندهار و غیره که با انواع آلودگی‌های محیط‌زیستی دست‌وپنجه می‌دهند نیاز شدیدتر به نهال‌شانی و استفاده از هوای صاف و پاک دارند. شهروندان رفتن به تفریحگاه‌ها و نشستن به زیر سایه درختی را برای خود و اولادهای این جامعه مفید و آرام‌بخش می‌دانند؛ از این‌رو امروز بر نقش حساس و تعیین‌کننده طراحی و پلان‌گذاری شهری در جهت حفظ ارتباط و محیط‌های شهری با فضای سبز و طبیعت تاکید می‌شود.
اصطلاح فضای سبز، به‌وسیله برخی از دست‌اندرکاران برای مفهوم پوشش نباتی شهرها به کار گرفته شده است. از نظر دانشمندان، منطقه سبز را برای بیان پوشش سبز شهر، تغیر اقلیم و زیباسازی شهرها به کار می‌گیرد یا به عباره دیگر آن بخش از فضای سبز که در محدوده شهر طراحی و بنا شده، فضای سبز شهری نامیده می‌شود. فضای نسبتا بزرگ، متشکل از درختان با ساخت جنگلی درخور شرایط زیست‌محیطی حاکم بر شهر می‌باشد.
فضاهای سبز در قدم اول به فضاهای سبز و سطوح سبز، در مرحله بعد به شهری و غیرشهری تقسیم می‌شوند. تفاوت فضاهای سبز و سطوح سبز از نظر ایکولوژیک در این است که سطوح سبز مثل زمین سپورتی چمن‌کاری شده نمی‌تواند مانند فضای سبز شبه جنگلی در کاهش آلودگی صوتی موثر باشد و یا به نحو مطلوبی سبب کاهش درجه حرارت شود. براساس این تقسیم‌بندی، فضاها و سطوحی که با کاربری فضای سبز در شهرها ارتباط پیدا می‌کند، فضای سبز عمومی و سرک‌ها و سطوح سبز عمومی، جاده‌ها و چمن‌های سپورتی را شامل می‌شود.
فضای سبز عمومی، واحد بازدهی اجتماعی می‌باشد و برای عموم مردم برای گذراندن اوقات فراغت، مطالعه و تفریح قابل استفاده است و معمولا پارک نامیده می‌شود. در واقع فضای سبز عمومی شامل فضای سبز عمومی مجهز به خدمات و تسهیلات می‌گردد. فضای سبز نیمه‌عمومی دارای بازدهی ایکولوژیکی است اما تعداد استفاده‌کنندگان آن محدود است. محوطه‌های باز ادارات، قطعات نظامی، شفاخانه‌ها، نمونه‌هایی از این فضا‌ها می‌باشد. فضاهای سبز سرک‌ها، درخت‌کاری حد فاصل مسیرهای پیاده‌رو و سواره‌رو و هم‌چنین فضاهای میادین و یا زمین‌های پیرامون شاهراه‌ها و جاده‌ها را شامل می‌شود که عمدتا جنبه زیبایی شناختی دارد و تا حدی نیز واحد بازدهی ایکولوژیک می‌باشند. به‌طور عموم می‌توان گفت که بخش قابل توجهی از فضای سبز در طرح‌های شهری را فضای سبز عمومی تشکیل می‌دهد که به دلیل بازدهی اجتماعی و ایکولوژیک به‌طور همزمان از اهمیت بالاتری برخوردار است.
این فضاها هم از دیدگاه تامین نیازهای زیست‌محیطی شهرنشینان و هم از نظر تامین فضاهای فراغتی و بستر ارتباط و تعامل اجتماعی آن جایگاهی درخور اهمیت دارند. در این‌جا به مهم‌ترین کارکردهای فضاهای سبز در شهر‌ها اشاره می‌شود:

۱٫ تفریحی: پارک‌ها با طراحی و نماهای بکر و زیبای خویش، بهترین محل برای آرامش و رفع خستگی هستند. پارک‌ها و فضای سبز جایگزین بخشی از نیاز تفریحی خانواده، روابط همسایگی و محلی، بازار و… شده است.

۲٫ صحت و سلامتی: پارک‌ها و فضای سبز را می‌توان در جمله مراکز تامین‌کننده نیاز صحی جان و روح انسان دسته‌بندی کرد.

۳٫ روابط اجتماعی: پارک‌ها زمینه‌ساز روابطی هستند که با توجه به نیازهای اقشار مختلف اجتماعی شکل می‌گیرد و دوام می‌یابد.

۴٫ تعلیمی و آموزشی: بازی و سرگرمی در تعلیم و آموزش جسم و ذهن کودکان سهم موثری دارد. پارک‌ها هرچند وسایل بازی اندکی دارند، زمینه کسب مهارت و خلاقیت را برای کودکان فراهم می‌سازند.

۵٫ عرضه کالا: به رغم این‌که پارک‌ها جایگاه گردش و آرامش هستند، به‌دلیل حضور گسترده مردم در آن‌ها جای مناسب و پررونقی برای عرضه کالاهای مختلف مورد نیاز سیاحین هستند.

از نظر استفاده فضای سبز را به چهار بخش تقسیم می‌کنند:

۱٫ فضای سبز عمومی: این‌ها فضاهای سبز شهری و پارک‌ها هستند که عملکردهای اجتماعی دارند. این فضاها برای عموم مردم در گذران اوقات فراغت تفریح گردهمایی‌های اجتماعی و فرهنگی مورد استفاده قرار می‌گیرد.

۲٫ فضای سبز نیمه: این فضاها نسبت به فضاهای عمومی محدودترند. مانند محیط بیرونی شفاخانه‌ها، مکاتب، مدارس، ماحول میادین سپورتی، مساجد، دانشگاه‌ها، ادارات دولتی و امثال آن.

۳٫ فضای سبز معابر و جاده‌ها: از جمله فضاهای سبز شهری‌اند که به‌طور معمول درخت‌کاری حاشیه باریکی از حد فاصل پیاده‌رو و سواره را تشکیل می‌دهد.

۴٫ فضای سبز خصوصی: شامل کلیه فضاها از جمله باغچه‌ها و باغ‌های موجود در شهر است که استفاده آن محدود به مالکان آن می‌باشد.
به همین منظور امروز در شهرها فضای سبز را در کسب عاید، آرامش ساکنین، محلات مطالعه، کاهش امراض، تاثیرات مثبت در سلامت جسمی و بدنی افراد، افزایش بهره‌وری از ساحات محدود و نیاز نا محدود مردم، حل چالش‌ها و تنگناهای افراد از طریق تبادل افکار، مشورت‌های دوستانه، تاثیر بر روی رفتار انسان‌ها و پویایی ذهنی و رفتاری آن‌ها، ماندن افراد در وضعیت‌‌های فزیکی و روحی مناسب از طریق حضور مستمر در فضاهای سبز مثل نرمش، ورزش مفیدد می‌دانند. به همین منظور است که هر مالک خانه، شفاخانه، مارکیت، دکان، ورکشاپ، فابریکه و سایر اصناف و کسبه‌ها همراه با شاروالی‌ها، ادارات زراعت و به‌صورت عموم تمام افراد جامعه در غرس، آبیاری و حفظ و مراقبت فضای سبز شهری مکلفیت دارند و این رسم و فرهنگی از نیاکان ماست که باید به فرزندان و نسل‌های بعدی خویش به ارمغان گذاشت که مطمینا شما از جمله پیشگامان حفظ این ارزش‌های فرهنگی ما می‌باشید.

اشتراک گذاري با دوستان :