خاک طلای بی‌ارزش در طبیعت

- شفایی

ما‭ ‬برروی‭ ‬کره‭ ‬خاکی‭ ‬زندگی‭ ‬می‌کنیم‭ ‬اما‭ ‬برای‭ ‬دسترسی‭ ‬به‭ ‬آسایش‭ ‬بیشتر‭ ‬آن‭ ‬را‭ ‬نابود‭ ‬می‌سازیم‭. ‬هرچند‭ ‬فعالیت‌های‭ ‬بشر‭ ‬برای‭ ‬آسایش‭ ‬بیشتر،‭ ‬متمدن‭ ‬شدن،‭ ‬صنعتی‭ ‬شدن‭ ‬است،‭ ‬اما‭ ‬در‭ ‬کنار‭ ‬تمام‭ ‬این‌ها‭ ‬خواسته‭ ‬یا‭ ‬ناخواسته‭ ‬محیط‌زیست‭ ‬خود‭ ‬را‭ ‬آلوده‭ ‬می‌کنیم‭ ‬و‭ ‬یا‭ ‬از‭ ‬بین‭ ‬می‌بریم‭.‬

با‭ ‬این‭ ‬حال‭ ‬یکی‭ ‬دیگر‭ ‬از‭ ‬آلودگی‌های‭ ‬محیط‌زیستی‭ ‬آلودگی‭ ‬خاک‭ ‬است‭. ‬خاک‭ ‬یکی‭ ‬از‭ ‬منابع‭ ‬مهم‭ ‬و‭ ‬ارزشمند‭ ‬طبیعت‭ ‬است‭. ‬خاک‭ ‬نقش‭ ‬بسیار‭ ‬مهمی‭ ‬در‭ ‬زندگی‭ ‬انسان‌ها‭ ‬دارد،‭ ‬زیرا‭ ‬اساس‭ ‬هستی،‭ ‬تولید‭ ‬وانبار‭ ‬مواد‭ ‬خام‭ ‬است‭. ‬این‭ ‬گونه‭ ‬به‌نظر‭ ‬می‌رسد‭ ‬که‭ ‬حفاظت‭ ‬عمومی‭ ‬خاک‭ ‬نسبت‭ ‬به‭ ‬آب‭ ‬وهوا‭ ‬از‭ ‬اهمیت‭ ‬بیشتری‭ ‬برخوردار‭ ‬است‭. ‬از‭ ‬این‌رو‭ ‬حفاظت‭ ‬از‭ ‬خاک‭ ‬مانند‭ ‬حفاظت‭ ‬از‭ ‬آب‭ ‬و‭ ‬هوا‭ ‬ضروری‭ ‬است‭.‬

با‭ ‬این‭ ‬حال‭ ‬هرگونه‭ ‬تغییر‭ ‬در‭ ‬ویژگی‌های‭ ‬اجزای‭ ‬تشکیل‌دهنده‭ ‬خاک‭ ‬به‭ ‬طوری‭ ‬که‭ ‬استفاده‭ ‬از‭ ‬آن‭ ‬ناممکن‭ ‬گردد،‭ ‬آلودگی‭ ‬خاک‭ ‬نامیده‭ ‬می‌شود‭.‬

از‭ ‬این‌رو‭ ‬برنامه‌ریزی‭ ‬برای‭ ‬داشتن‭ ‬خاکی‭ ‬سالم‭ ‬و‭ ‬تولیدکننده،‭ ‬ضرورت‭ ‬بقای‭ ‬انسان‭ ‬است‭. ‬زیرا‭ ‬بیشترین‭ ‬منبع‭ ‬غذایی‭ ‬انسان‭ ‬از‭ ‬خاک‭ ‬تامین‭ ‬می‌‌گردد‭. ‬اما‭ ‬ورود‭ ‬مواد‭ ‬آلاینده‭ ‬به‭ ‬درون‭ ‬خاک‭ ‬سبب‭ ‬تغییر‭ ‬کیفیت‭ ‬خاک‭ ‬می‌شود،‭ ‬همین‭ ‬مساله‭ ‬باعث‭ ‬می‌گردد‭ ‬که‭ ‬خاک‭ ‬از‭ ‬حالت‭ ‬طبیعی‭ ‬خود‭ ‬خارج‭ ‬شود‭. ‬از‭ ‬طرفی‭ ‬به‭ ‬علت‭ ‬ایجاد‭ ‬روزافزون‭ ‬تاسیسات‭ ‬شهری‭ ‬و‭ ‬صنعتی،‭ ‬راه‭ ‬و‭ ‬ساختمان،‭ ‬مقدار‭ ‬زیادی‭ ‬از‭ ‬خاک‭ ‬از‭ ‬گردش‭ ‬طبیعی‭ ‬و‭ ‬زراعتی‭ ‬خارج‭ ‬می‌گردد‭ ‬و‭ ‬تبدیل‭ ‬به‭ ‬خاک‭ ‬مرده‭ ‬می‌شود‭.‬

در‭ ‬ادامه‭ ‬به‭ ‬انواع‭ ‬مواد‭ ‬آلوده‌کننده‭ ‬خاک‭ ‬و‭ ‬طرق‭ ‬مختلف‭ ‬آلودگی‭ ‬خاک‭ ‬اشاره‭ ‬می‌شود‭. ‬

بر‭ ‬اثر‭ ‬فعالیت‌های‭ ‬مختلف‭ ‬انسانی،‭ ‬خاک‭ ‬دچار‭ ‬آلودگی‭ ‬می‌شود‭. ‬گاهی‭ ‬اکثر‭ ‬این‭ ‬آلودگی‌ها‭ ‬بر‭ ‬اثر‭ ‬تصادف‭ ‬وسایل‭ ‬نقلیه‌ای‭ ‬که‭ ‬مواد‭ ‬آلوده‌کننده‭ ‬را‭ ‬جابه‌جا‭ ‬می‌کنند،‭ ‬اتفاق‭ ‬می‌افتد‭.‬

با‭ ‬این‭ ‬حال‭ ‬عواملی‭ ‬مانند‭ ‬ریختن‭ ‬مواد‭ ‬سمی‭ ‬مانند‭ ‬انواع‭ ‬حلال‌ها،‭ ‬مواد‭ ‬رنگی‭ ‬و‭ ‬شوینده‌ها‭ ‬آلودگی‭ ‬زمین‭ ‬و‭ ‬خاک‭ ‬را‭ ‬گسترش‭ ‬می‌دهند‭.‬

خاک‭ ‬به‌عنوان‭ ‬پالاینده‌های‭ ‬طبیعت‭ ‬محسوب‭ ‬می‌شود‭. ‬علاوه‭ ‬بر‭ ‬این‌که‭ ‬تامین‌کننده‭ ‬مواد‭ ‬غذایی‭ ‬است‭ ‬خاصیت‭ ‬تصفیه‌کنندگی‭ ‬نیز‭ ‬دارد‭. ‬این‭ ‬خاصیت‭ ‬خاک‭ ‬در‭ ‬اثر‭ ‬خواص‭ ‬فزیکی‭ ‬آن‭ (‬عمل‭ ‬نفوذ‭ ‬آب‭ ‬از‭ ‬منافذ‭)‬،‭ ‬خواص‭ ‬شیمیایی‭ ‬آن‭ (‬جذب‭ ‬سطحی‭ ‬و‭ ‬تبخیر‭) ‬و‭ ‬خواص‭ ‬زیستی‭ ‬آن‭ (‬تجزیه‭ ‬و‭ ‬فساد‭ ‬مواد‭ ‬آلی‭) ‬حاصل‭ ‬می‌گردد‭.‬

یکی‭ ‬از‭ ‬مهم‌ترین‭ ‬منابع‭ ‬آلوده‌سازی‭ ‬خاک‌ها‭ ‬زباله‭ ‬می‌باشد‭. ‬زباله‭ ‬می‌تواند‭ ‬به‭ ‬داخل‭ ‬زمین‭ ‬نفوذ‭ ‬کند‭ ‬و‭ ‬در‭ ‬کنار‭ ‬این‌که‭ ‬خاک‭ ‬را‭ ‬آلوده‭ ‬می‌سازد‭ ‬منابع‭ ‬آبی‭ ‬را‭ ‬نیز‭ ‬آلوده‭ ‬کند‭.‬

چند‭ ‬روش‭ ‬برای‭ ‬دفع‭ ‬زباله‭ ‬وجود‭ ‬دارد‭ ‬که‭ ‬از‭ ‬این‭ ‬قرار‭ ‬است‭: ‬

روش‭ ‬دفن‭ ‬

روش‭ ‬سوزاندن‭ ‬

روش‭ ‬بازیافت‭ ‬

در‭ ‬روش‭ ‬دفن،‭ ‬زباله‭ ‬را‭ ‬در‭ ‬زیر‭ ‬زمین‭ ‬مدفون‭ ‬می‌کنند‭ ‬تا‭ ‬از‭ ‬سطح‭ ‬زمین‭ ‬پاک‭ ‬شود‭ ‬ولی‭ ‬مشکلات‭ ‬بعدی‭ ‬ایجاد‭ ‬می‌شود‭. ‬این‭ ‬مشکلات‭ ‬عبارت‭ ‬است‭ ‬از‭:‬

آلودگی‭ ‬منابع‭ ‬آبی؛‭ ‬

تولید‭ ‬بوی‭ ‬بد‭ ‬و‭ ‬گاز‭ ‬سمی‭ ‬متان‭ ‬که‭ ‬خطر‭ ‬آتش‌سوزی‭ ‬را‭ ‬فراهم‭ ‬می‌کند؛

تجمع‭ ‬حشرات‭ ‬و‭ ‬موجودات‭ ‬موذی‭.‬

در‭ ‬روش‭ ‬سوزاندن‭ ‬تمام‭ ‬زباله‌ها‭ ‬را‭ ‬در‭ ‬محلی‭ ‬دور‭ ‬از‭ ‬محل‭ ‬سکونت‭ ‬جمع‌آوری‭ ‬می‌کنند‭ ‬و‭ ‬بعد‭ ‬آن‌ها‭ ‬را‭ ‬آتش‭ ‬می‌زنند‭. ‬یکی‭ ‬از‭ ‬بدترین‭ ‬روش‌های‭ ‬دفع‭ ‬زباله‭ ‬همین‭ ‬روش‭ ‬سوزاندن‭ ‬است‭ ‬زیرا‭ ‬گازهای‭ ‬بسیار‭ ‬سمی‭ ‬ایجاد‭ ‬می‌کند‭ ‬و‭ ‬باعث‭ ‬آلودگی‭ ‬هوا‭ ‬می‌شود‭ ‬که‭ ‬جبران‌ناپذیر‭ ‬است‭. ‬

از‭ ‬این‌رو‭ ‬بهترین‭ ‬روش‭ ‬دفع‭ ‬زباله‭ ‬روش‭ ‬بازیافت‭ ‬است‭. ‬انسان‭ ‬می‌تواند‭ ‬با‭ ‬ذخیره‭ ‬برخی‭ ‬مواد‭ ‬زاید‭ ‬و‭ ‬استفاده‭ ‬مجدد‭ ‬از‭ ‬آن‌ها‭ ‬به‭ ‬کاهش‭ ‬مقدار‭ ‬ضایعات‭ ‬کمک‭ ‬کند‭. ‬در‭ ‬این‭ ‬روش‭ ‬نه‭ ‬تنها‭ ‬از‭ ‬ایجاد‭ ‬زباله‌های‭ ‬بیشتری‭ ‬جلوگیری‭ ‬می‌شود‭ ‬بلکه‭ ‬در‭ ‬هزینه‭ ‬نیز‭ ‬بسیار‭ ‬صرفه‌جویی‭ ‬می‌گردد‭.‬

یکی‭ ‬دیگر‭ ‬از‭ ‬عوامل‭ ‬آلوده‌کننده‭ ‬خاک،‭ ‬نوع‭ ‬و‭ ‬چگونگی‭ ‬استفاده‭ ‬از‭ ‬صنایع‭ ‬کشاورزی‭ ‬می‌باشد‭.‬

این‭ ‬عوامل‭ ‬شامل‭ ‬استفاده‭ ‬از‭ ‬کودها‭ ‬و‭ ‬سموم‭ ‬شیمیایی،‭ ‬استفاده‭ ‬از‭ ‬آب‌های‭ ‬آلوده‭ ‬و‭ ‬فاضلاب‌ها‭ ‬برای‭ ‬کشاورزی،‭ ‬عدم‭ ‬مدیریت‭ ‬صحیح‭ ‬در‭ ‬امر‭ ‬آبیاری‭ ‬است‭.‬

محققان‭ ‬بر‭ ‬این‭ ‬باورند‭ ‬که‭ ‬کودهای‭ ‬شیمیایی‭ ‬خواص‭ ‬خاک‭ ‬را‭ ‬تغییر‭ ‬می‌دهند،‭ ‬یعنی‭ ‬نفوذپذیری‭ ‬خاک‭ ‬را‭ ‬نسبت‭ ‬به‭ ‬هوا‭ ‬و‭ ‬آب‭ ‬کم‭ ‬می‌کنند‭ ‬و‭ ‬اصطلاحا‭ ‬خاک‌ها‭ ‬را‭ ‬سخت‭ ‬می‌سازند‭. ‬استفاده‭ ‬از‭ ‬آب‌های‭ ‬آلوده‭ ‬و‭ ‬فاضلاب‌ها‭ ‬برای‭ ‬آبیاری‭ ‬خود‭ ‬تاثیر‭ ‬زیادی‭ ‬بر‭ ‬آلودگی‭ ‬خاک‭ ‬دارد‭ ‬و‭ ‬به‭ ‬سادگی‭ ‬باعث‭ ‬آلوده‭ ‬شدن‭ ‬خاک‭ ‬و‭ ‬حتی‭ ‬منابع‭ ‬آبی‭ ‬زیرزمینی‭ ‬می‌گردد‭.‬

از‭ ‬طرفی‭ ‬دیگر‭ ‬مواد‭ ‬نفتی‭ ‬و‭ ‬مشتقات‭ ‬آن‭ ‬در‭ ‬اثر‭ ‬حمل‌و‌نقل‭ ‬یا‭ ‬ذخیره‌سازی‭ ‬ممکن‭ ‬است‭ ‬موجب‭ ‬آلودگی‭ ‬خاک‭ ‬شود‭. ‬هرقدر‭ ‬مواد‭ ‬نفتی‭ ‬به‭ ‬عمق‭ ‬بیشتری‭ ‬از‭ ‬خاک‭ ‬نفوذ‭ ‬کند‭ ‬رفع‭ ‬آن‭ ‬آلودگی‭ ‬مشکل‌تر‭ ‬خواهد‭ ‬بود‭. ‬برخی‭ ‬از‭ ‬باکتری‌ها‭ ‬و‭ ‬میکروارگانیسم‌ها‭ ‬در‭ ‬خاک‭ ‬می‌توانند‭ ‬موجب‭ ‬تجزیه‭ ‬مواد‭ ‬نفتی‭ ‬شوند‭ ‬که‭ ‬در‭ ‬بخش‭ ‬زدودن‭ ‬آلودگی‭ ‬به‭ ‬روش‭ ‬بیولوژیکی‭ ‬مورد‭ ‬بحث‭ ‬قرار‭ ‬می‌گیرد‭.‬

فعالیت‌های‭ ‬صنعتی‭ ‬انسان‌ها‭ ‬نیز‭ ‬تاثیرات‭ ‬به‌سزایی‭ ‬در‭ ‬آلودگی‭ ‬خاک‭ ‬دارد‭. ‬به‭ ‬هر‭ ‬میزانی‭ ‬که‭ ‬انسان‌ها‌به‭ ‬سوی‭ ‬متمدن‭ ‬شدن‭ ‬و‭ ‬زندگی‭ ‬صنعتی‭ ‬پیش‭ ‬رفته‭ ‬است‭ ‬به‭ ‬همان‭ ‬اندازه‭ ‬به‭ ‬محیط‌زیست‭ ‬خود‭ ‬صدمه‭ ‬وارد‭ ‬کرده‭ ‬است‭. ‬

فعالیت‌های‭ ‬صنعتی‭ ‬شامل‭ ‬کلیه‭ ‬آلاینده‌هایی‭ ‬است‭ ‬که‭ ‬توسط‭ ‬کارخانه‌جات‭ ‬وارد‭ ‬خاک‭ ‬می‌شود‭.‬

این‭ ‬پس‌ماندها‭ ‬شامل‭ ‬موارد‭ ‬ذیل‌اند‭:‬

پس‌مانده‌های‭ ‬صنایع‭ ‬فولاد‭ ‬و‭ ‬نیروگاه‌ها؛

پس‌مانده‌های‭ ‬صنایع‭ ‬شیمیایی؛‭ ‬

پس‌مانده‌های‭ ‬صنایع‭ ‬ذوب‭ ‬آهن‭ ‬و‭ ‬فولادسازی؛

پس‌مانده‌های‭ ‬صنایع‭ ‬فلزکاری؛

پس‌مانده‌های‭ ‬صنایع‭ ‬نفت‭ ‬استخراج‭ ‬و‭ ‬پالایش؛

پس‌مانده‌های‭ ‬صنایع‭ ‬چوب،‭ ‬سلولز‭ ‬و‭ ‬کاغذسازی؛

پس‌مانده‌های‭ ‬صنایع‭ ‬چرم‌سازی؛

پس‌مانده‌های‭ ‬صنایع‭ ‬مواد‭ ‬غذایی‭.‬

برای‭ ‬جلوگیری‭ ‬از‭ ‬آلودگی‭ ‬خاک‭ ‬چه‭ ‬باید‭ ‬کرد؟‭ ‬

۱-‭ ‬استعمال‭ ‬کود‭ ‬و‭ ‬تقویت‭ ‬خاک‭:‬

برای‭ ‬تقویت‭ ‬خاک‭ ‬و‭ ‬افزایش‭ ‬محصول‭ ‬تا‭ ‬آن‌جایی‭ ‬که‭ ‬ممکن‭ ‬است‭ ‬از‭ ‬کود‭ ‬حیوانی‭ ‬استفاده‭ ‬شود‭. ‬کود‭ ‬حیوانی‭ ‬خواص‭ ‬فزیکی‭ ‬و‭ ‬شیمیایی‭ ‬خاک‭ ‬را‭ ‬بهبود‭ ‬می‌بخشد‭.‬

۲-‭ ‬مصرف‭ ‬سموم‭ ‬و‭ ‬دفع‭ ‬آفات‭ ‬و‭ ‬امراض‭ ‬گیاهی‭:‬

سمومی‭ ‬را‭ ‬به‭ ‬کار‭ ‬ببریم‭ ‬که‭ ‬درجه‭ ‬پایداری‭ ‬آن‭ ‬در‭ ‬گیاه‭ ‬و‭ ‬خاک‭ ‬کم‭ ‬است‭. ‬برای‭ ‬جلوگیری‭ ‬از‭ ‬آلودگی‭ ‬خاک‭ ‬در‭ ‬بعضی‭ ‬شرایط‭ ‬به‌جای‭ ‬مصرف‭ ‬سموم‭ ‬نباتی‭ ‬می‌توان‭ ‬حشرات‭ ‬را‭ ‬از‭ ‬طریق‭ ‬مبارزه‭ ‬بیولوژیکی‭ ‬دفع‭ ‬کرد‭.‬

۳-‭ ‬فاضلاب‌ها‭ ‬و‭ ‬زباله‌ها‭ ‬و‭ ‬سایر‭ ‬ضایعات‭ ‬شهری‭:‬

می‌توان‭ ‬با‭ ‬استفاده‭ ‬از‭ ‬روش‌های‭ ‬جدیدتر‭ ‬می‌توان‭ ‬از‭ ‬آلودگی‭ ‬خاک‭ ‬جلوگیری‭ ‬کرد‭ ‬با‭ ‬تبدیل‭ ‬زباله‌ها‭ ‬و‭ ‬فاضلاب‌ها‭ ‬به‭ ‬کمپوست‭ ‬و‭ ‬دیگر‭ ‬مواد‭ ‬مورد‭ ‬استفاده‭ ‬در‭ ‬کشاورزی‭ ‬به‭ ‬میزان‭ ‬قابل‭ ‬توجهی‭ ‬از‭ ‬آلودگی‭ ‬خاک‭ ‬جلوگیری‭ ‬کرد‭.‬

۴-‭ ‬تصویب‭ ‬قوانین‭ ‬و‭ ‬مقررات‭ ‬در‭ ‬مورد‭ ‬حفظ‭ ‬خاک‭:‬

دولت‭ ‬می‌تواند‭ ‬با‭ ‬تدوین‭ ‬دستورالعمل‌ها‭ ‬در‭ ‬مورد‭ ‬حفظ‭ ‬خاک‭ ‬از‭ ‬خارج‭ ‬شدن‭ ‬از‭ ‬بهره‌برداری‭ ‬کشاورزان‭ ‬و‭ ‬یا‭ ‬محدود‭ ‬شدن‭ ‬بهره‌برداری‭ ‬از‭ ‬زمین،‭ ‬کنترول‭ ‬بهره‌برداری‭ ‬موثر‭ ‬از‭ ‬زمین‭ ‬و‭ ‬جلوگیری‭ ‬از‭ ‬آلودگی‭ ‬آن‭ ‬به‭ ‬روش‌های‭ ‬عملی‭ ‬و‭ ‬کارشناسی‭ ‬اقدام‭ ‬کند‭. ‬از‭ ‬سوی‭ ‬دیگر‭ ‬استفاده‭ ‬نکردن‭ ‬از‭ ‬آب‌های‭ ‬آلوده‭ ‬و‭ ‬فاضلاب‭ ‬در‭ ‬کشاورزی،‭ ‬استفاده‭ ‬نکردن‭ ‬از‭ ‬کودهای‭ ‬شیمیایی‭ ‬نیز‭ ‬از‭ ‬آلوده‭ ‬شدن‭ ‬خاک‭ ‬جلوگیری‭ ‬می‌کند‭.‬

اشتراک گذاري با دوستان :