داکتر رسول طالب: افغانستان نیازمند ارتباط استوار با امریکا و غرب است

داکتر رسول طالب یکی از دیپلومات‌های فعال دهه هفتاد به شمار می‌رود. وی مسوولیت گفتگوها با طرف‌های درگیر جهادی، طالبان و پاکستان را مدیریت می‌کرد. داکتر طالب در سال‌های اخیر در ایالات متحده امریکا مقیم بود. وی اکنون به کشور بازگشته است. روزنامه ۸صبح گفتگویی را با آقای داکتر طالب انجام داده است. این مصاحبه در دو بخش به نشر می‌رسد.
۸صبح: جناب داکتر صاحب! شما بعد از سال‌ها اقامت در ایالات متحده امریکا به افغانستان تشریف آورده‌اید. در آغاز می‌خواهیم بفهمیم چند مدتی که در افغانستان حضور دارید، چه تغییراتی را در افغانستان می‌بینید و این تغییرات چقدر می‌تواند برای شما به عنوان یک چهره سیاسی امیدوار کننده باشد؟
رسول طالب: بسم‌الله الرحمان الرحیم و با تشکر از شما و روزنامه ۸صبح که این فرصت پدید آمد تا با هم صحبت کنیم. بی‌تردید در افغانستان تحولات جدیدی در طی این مدت پیش آمده است. تحول اصلی و اساسی این است که افغانستان از مسیر تقابل، رودررویی و جنگ صرف‌نظر کرده و در مسیر دولت‌داری و حکومت‌داری، گفتگو و تفاهم و بعد ایجاد یک نظام سیاسی دموکراتیک که به تمام خواست‌ها و آرزوهای ملت افغانستان رسیدگی کند، گام برداشته است. به نظر من عمده‌ترین تحول همین است که افغانستان از مسیر جنگ کنار رفته و از مسیر تفاهم، گفتگو، دموکراسی و از طریق خواست‌های مردم می‌خواهد به پیش برود و حکومتی براساس اراده‌ی مردم به‌وجود بیاید و مسوولان در برابر مردم برای ترقی، پیشرفت و سعادت جامعه تلاش کنند. در ساحات دیگری هم تحولات زیادی به‌وجود آمده است. البته یک نظریه هست که با درنظرداشت امکاناتی که در افغانستان سرازیر شده، این تحولات و تغییرات کم بوده و کوتاهی از مسوولان و دولت‌مداران کشور ما صورت گرفته است که می‌شود گفت تا حدودی این انتقادها به‌جاست. اما با وجود آن، برداشت من این است که افغانستان یک مسیر کاملا تازه و جدیدی را در پیش گرفته که با درنظرداشت این مسیر، انشاالله با بصیرت سیاست‌مداران کشور و با پشتیبانی ملت این مسیری است که افغانستان را به سوی ترقی، خوشبختی و سعادت سوق می‌دهد.
در ساحه فرهنگی هم تحولات بسیار زیادی پیش آمده است. دانشگاه‌های جدیدی ایجاد شده‌، مکاتب و مدارس زیاد شده و به‌خصوص برای تحصیل قشر اناث فرصت‌های زیادی به‌وجود آمده است. این تحولات بسیار اساسی و عمده است. به صورت کوتاه در ساحه اطلاع‌رسانی و گسترش فعالیت رسانه‌ها و آزادی بیان بسیار پیشرفت عمده صورت گرفته است. افغانستان امروز در وضعیتی قرار گرفته که رسانه‌ها و احزاب سیاسی‌اش می‌توانند با آزادی کامل نظریات خود را بیان کنند و موضع‌گیری داشته باشند.
در ساحه دولت‌سازی تشکیل اردوی ملی و پولیس ملی و امنیت ملی پیشرفت شده است. عرصه نظامی از عمده‌ترین و مهم‌ترین ساحه‌ای است که من به آن زیاد امید دارم و امیدوام نیروهای امنیتی ما بتوانند به‌دور از مسایل اختلاف‌های قومی و تنش‌های سیاسی، براساس منافع ملی افغانستان محور و مبنایی باشند که ثبات، امنیت و آرامش را در این کشور تضمین کنند و زمینه‌ساز پیشرفت، ترقی و سعادت این مردم باشند.
در دیگر ساحات و نهادهای دولتی، ما اگر بعد از ۲۰۰۱ را نگاه کنیم، افغانستان از صفر شروع کرد و اما امروز نهادهای دولتی باوجود نقص‌ها و کمبودهایش می‌توانند مایه‌ی امید باشند. در صورتی‌که یک آدم مسوول در راس دولت قرار بگیرد، این نهادها را بیشتر به سوی ترقی و تکامل سوق دهد و نقص و عیب‌شان را برطرف کند تا زمینه‌ای ساخته شود که جامعه افغانستان با یک مدیریت سالم و با یک مدیریتی که براساس اراده مردم و برای منافع مردم عمل کند، بوجود بیاید. فکر می‌کنم این‌ها بزرگ‌ترین و عمده‌ترین پیشرفت‌هایی است که آدم را امیدوار می‌کند که به یاری خداوند افغانستان با وجود تمام مشکلات‌ راه‌ پیشرفت، ترقی و سعادت را خواهد پیمود.
۸صبح: شما در ایالات متحده امریکا سال‌ها حضور داشتید؛ افکار عمومی و افکار حاکم در آن کشور را نسبت به افغانستان چگونه می‌‌بینید؟ برخی‌ها می‌گویند که وضعیت در سوریه، عراق و جدال‌هایی در خاورمیانه سبب شده تا افغانستان از افکار عمومی امریکا فراموش شود و افغانستان دیگر اولویتی برای مسوولان امریکا نداشته باشد. واقعیت در فضای عمومی امریکا چگونه است؟
رسول طالب: تحولاتی که بعد از ۲۰۰۱ در افغانستان پدید آمد، افکار عامه امریکا و در مجموع غرب بسیار قوی و شدید به‌خاطر پشتیبانی از تحول در افغانستان و حمایت، کمک و همکاری در این کشور وجود داشت. حدود شصت تا هفتاد درصد افکار عامه در آن موقع به نفع مردم افغانستان بود. هم‌چنین تحولات زیادی به اثر جنگ‌ها، تصادم‌ها و موضع‌گیری‌هایی که دولت افغانستان در این رابطه داشته است، پدید آمد. این مسایل روی افکار عامه جهان به خصوص امریکا تاثیر داشته است. عمده‌ترین عوامل در این ارتباط عبارت بوده از تلفات سربازان امریکایی در افغانستان، طولانی شدن جنگ در افغانستان و مصارف گزافی که در این کشور صورت گرفته است. به نظر مردم امریکا، این مصارف نتیجه‌ی دلخواهی پدید نیاورده است. هم‌چنین طی سال‌های اخیر که امریکا دچار یک نوع بحران اقتصادی بود، این‌ها همه‌شان دست به دست هم داده که افکار عامه یا نظر مردم امریکا را نسبت به افغانستان تغییر بدهد. افکار مردم امریکا فعلا در رابطه با افغانستان براساس آمار اخیر، تقریبا شصت درصد مردم امریکا معتقدند که مصارفی که از طرف امریکا در افغانستان صورت می‌گیرد، ارزش دخالت و حضور امریکا در افغانستان را ندارد. آنها معتقدند که امریکا جاهای دیگری را ضروری‌تر و لازم‌تر دارد که این مصارف و پول‌ها در آنجاها مصرف شود.
عقیده من این است که امریکا بار سنگینی را طی سال‌های آینده تحمل خواهد کرد. چون سیاست‌مداران و تصمیم‌گیرنده‌ها در امریکا ناگزیرند که افکار عامه را در تصمیم‌گیری‌های شان رعایت کنند. اخیرا تصمیمی که آقای اوباما در رابطه با افغانستان گرفت و بعد از ۲۰۱۶ گزینه صفر را مطرح کرد، یکی از دلایل اساسی و عمده‌ی شان نظر منفی مردم امریکا نسبت به قضیه افغانستان بود. در غیر از آن بعید بود که اوباما بتواند این تصمیم را  بگیرد، مگر این‌که افکار عامه نظر منفی می‌داشت. در رابطه با این قضیه، متاسفانه یک مقداری ما افغان‌ها هم مسوولیت داریم. ما افغان‌ها در رابطه با جهان و امریکا، منظورم مسوولین افغانستان و رییس جمهور کرزی است،  در تعاملات با جهان به‌خصوص امریکا، نظرات و افکار عامه مردم امریکا و جهان را جدا باید رعایت کنند و منحیث یک عامل و فکتور برای تصمیم‌گیری در ارتباط با جهان خارج این قضیه را در نظر داشته باشند که وقتی افکار عامه کشورها به قضیه افغانستان منفی باشد، اثرات منفی و پیامدهای منفی‌اش برای افغانستان سنگین خواهد بود.
۸صبح: حداقل طی دو سال اخیر روابط میان حکومت افغانستان و ایالات متحده امریکا پرتنش بوده و بخش زیادی از ناکارآمدی‌ها و مسایلی که در افغانستان اتفاق می‌افتد، رییس جمهور کرزی مستقیما مسوولیتش را به گردن امریکا انداخته است. فکر می‌کنید این تنش‌ها چه مقدار روی وضعیت سیاسی، امنیتی و اقتصادی افغانستان تاثیر منفی دارد و چگونه می‌شود از این فضای تنش عبور کرد؟
رسول طالب: برداشت من این است که منافع ملی و استراتژیک افغانستان ایجاب می‌کند که ما این تنش‌ها را مدیریت کنیم و پایین بیاوریم. رابطه افغانستان با جهان به خصوص با امریکا یک رابطه دوستانه و رابطه‌ای است که دو کشور بتوانند در رابطه با حوادث افغانستان و جهانی موضع‌گیری‌های همسان و همسو داشته باشند. من فکر می‌کنم که موضع‌گیری‌های رییس‌جمهور کرزی تا حدودی در تغییر افکار عامه امریکا نقش داشته است. معنایش این است که این موضع‌گیری‌ها اثرات منفی را در نظرات مردم امریکا پدید آورده است. اگر ما خود را جای مردم امریکا بگذاریم و فکر کنیم که امریکا فکرشان این است که به مردم افغانستان کمک می‌کنند و اگر کسی یا رییس‌جمهور افغانستان نظری ارایه می‌کند که امریکا به‌خاطر توطیه و جنگ در افغانستان حضور دارد، یقینا این مساله اثرات منفی به‌دنبال دارد.
برداشت من این است که رییس‌جمهور آینده افغانستان یکی از ضرورترین کارش این باید باشد که تنش بی‌اعتمادی در روابط افغانستان و امریکا را مدیریت کند و به مدت زمان کوتاه و لازم این تنش‌ها را کاهش بدهد و رابطه امریکا و افغانستان را به صورت و شیوه‌ای در آورند که دو کشور بتوانند به هم اعتماد کنند و موضع‌گیری همسان و همسو داشته باشند. در غیرآن افغانستان ممکن با مشکلات زیادی روبه‌رو شود.
۸صبح: دو دیدگاه فعلا در افغانستان حاکم است. برخی‌ها طرفدار همگرایی‌های منطقه‌ای هستند و می‌گویند اولویت افغانستان این است که ما با کشورهای منطقه، مثل ایران، پاکستان، روسیه و چین روابط خوب داشته باشیم. ولی حلقاتی هم وجود دارند که طرفدار ایجاد روابط قوی با غرب هستند و به همین خاطر بحث امضای موافقت‌نامه امنیتی مطرح شد و مردم افغانستان هم در لویه‌جرگه از آن حمایت کردند. با شناختی که شما از منطقه و کشورهای غربی دارید، حکومت آینده چه اولویتی را در سیاست خارجی در پیش بگیرد تا این‌که یک رابطه خوب و منطقی هم با منطقه داشته باشد و هم با کشورهای غربی؟
رسول طالب: برداشت من این است که می‌شود به هر دو مساله پرداخت. افغانستان در منطقه‌ای زندگی می‌کند که باید با همسایه‌های خود روابط منقطی داشته باشد. مشکل اساسی برای افغانستان این است که این کشور می‌خواهد از تقریبا سه دهه جنگ بیرون بیاید. جامعه و دولت افغانستان ویرانی‌ها، خرابی‌ها و هم‌چنین دست‌داشتن همسایه‌ها در این ویرانی‌ها و خرابی‌ها را باید پشت سر بگذارد. در صحنه سیاسی و بین‌المللی، افغانستان زمانی می‌تواند یک رابطه متوازن و دوستانه با همسایه‌های خود داشته باشد که به عنوان یک قدرت و یک نظام قدرتمند بتواند مسایل داخلی خود را مدیریت کند و در صحنه منطقه‌ای و جهانی عرض‌اندام کند. ما فعلا در همین مرحله قرار داریم. افغانستان برای این‌که بتواند قدرت لازم برای متوازن و برابری در سطح منطقه ایجاد کند، به کمک جهان نیازمند است. بنا براین منافع ملی و استراتژیک افغانستان ایجاب می‌کند- باوجودی این‌که افغانستان به لحاظ استراتژیک خواهان روابط دوستانه، متوازن و برابر با همسایه‌های خود است- در رابطه با جهان برای ایجاد این روابط متعادل نیازمند به کمک‌های جهانی، حمایت‌های سیاسی، اقتصادی و حتا نظامی و امنیتی با دنیا دارد. با این دید برداشت من این است که افغانستان، بهتر است این‌گونه نسبت به قضایا نگاه کند. برای ما فعلا اهمیت مهم و استراتژیک دارد که روابط خود را با امریکا و دیگر کشورهای غربی و کشورهای قدرتمند اقتصادی، نظامی و سیاسی که می‌توانند افغانستان را کمک کنند، بیشتر تامین کنیم. اگر این بحث را به صورت کوتاه مطرح کنم، این است که افغانستان به‌خاطر این‌که بتواند رابطه برابر و متعادل با همسایه‌ها داشته باشد، نیازمند ارتباط استراتژیک با دنیای خارج از جمله امریکا و جوامع غربی است. در غیر آن، اگر ما این مساله را نادیده بگیریم، واقعیت‌های چندین سال یا واقعیت دوام جنگ  در افغانستان و نقش کشورهای همسایه در این جنگ را هیچ سیاست‌مداری نمی‌تواند نادیده بگیرد. طی سیزده سال تلاش‌های بسیار زیادی صورت گرفته تا این جنگ و ناامنی مهار شوند. برداشت من این است که تلاش‌ها تاکنون چندان موفق نبوده است. لذا افغانستان نیازمند ارتباط استوار با امریکا و غرب است.

ادامه دارد

اشتراک گذاري با دوستان :