آلودگی نوری چیست؟

- محمدحارث شیرزاد

نور یا روشنی یک عنصر حیاتی بوده که زنده‌جان‌ها برای بقای زندگی خود به آن نیاز دارند. نور را همواره نشانه ظفر، پیشرفت، امید و حیات می‌دانند. نور یکی از منابع انرژی قابل تجدید جهان محسوب می‌شود. اما نباید غافل بود که گاهی هم، این عنصر حیاتی به مشکلی تبدیل می‌شود که در بعضی حالات، زندگی بسیاری از زنده‌جان‌ها را به چالش می‌کشاند.
دانشمندان محیط‌زیست، چهره خشن نور را به نام آلودگی نوری (Light pollution ) یاد کرده و آن را چنین تعریف می‌دارند: آلودگی نوری عبارت از پخش مستقیم و یا غیرمستقیم نور مصنوعی توسط انسان‌ها در محیط می‌باشد.
صرف یا استفاده بیش از حد منابع توسط انسان‌ها، همیشه مشکل‌آفرین بوده است. آلودگی نوری نیز مانند سایر آلودگی‌ها از استفاده نادرست و یا بیش از مقدار ضرورت نور به‌وجود آمده و از جمله عوارض جانبی «تمدن و پیشرفت» به‌شمار می‌رود. آلودگی نوری دارای عوامل مختلف بوده که تاثیرات آن نیز مضر محسوب می‌شود.
روشنی بیش از حد، یکی از عوامل آلودگی نوری بوده و عبارت از نوری است که برای روشن کردن ساحات غیرضروری از آن استفاده می‌شود. فکتورهایی چون استفاده از منابع تولیدکننده نور به مقدار بالا از میزان ضرورت، طراحی ناسنجیده و نادرست ساختمان‌ها و یا جابه‌جایی نامنظم منابع نوری، باعث به‌وجود آمدن این عامل می‌شود. درخشندگی زننده یا خیره‌کننده عامل دیگر آلودگی نوری است. این پدیده باعث ناراحتی بینایی شده و از نوری با شدت بالا به‌وجود می‌آید. عامل دیگر را می‌توان روشنی ناخوانده نامید: به آن نوری گفته می‌شود که وارد ساحات غیرضروری می‌گردد. به‌طور مثال نوری که از طریق کلکین‌ها وارد خانه می‌شود. منبع این نور، همسایه‌ها، گروپ‌های روی سرک، گروپ‌های موتر و یا سایر منابع است. بالاخره نورپردازی به‌طرف آسمان نیز از عاملین این آلودگی می‌باشد. این نور، نوری است که از شهرها به طرف آسمان هدایت شده و باعث «ناپدید شدن» ستاره‌ها در شب می‌شود. این نور شهروندان را از دیدن آسمان زیبا در شب‌هنگام محروم ساخته و مشکل بزرگی را برای نجوم شناسان به بار آورده است. به علت همین مشکل است که دانشمندان متوجه آلودگی نوری شده‌اند.
منابعی که به‌شکل دوامدار و ثابت باعث پخش روشنی غیرضروری می‌گردد، منابع ثابت آلودگی نور نامیده می‌شود. روشنی شهرها، میدان‌های هوایی، ساحات صنعتی، ساحات تجاری و شاهراه‌ها از مثال‌های خوب این منبع می‌باشند. منابعی که در حال حرکت باعث پخش روشنی غیرضروری می‌شوند، به نام منابع متحرک آلودگی نوری یاد می‌کنند. طیارات، کشتی‌ها و عراده‌جات از نوع منابع متحرک آلودگی نوری می‌باشند.
تاثیرات آلودگی نوری
آلودگی نوری مانند سایر آلودگی‌ها تاثیرات منفی خود را بالای ایکوسیستم می‌گذارد. این تاثیرات فراگیر بوده، حیوانات، انسان‌ها، نباتات و محیط را تحت تاثیر قرار می‌دهد.
روشنی به انسان اجازه می‌دهد تا بتواند از طرف شب کار کند؛ اما این عمل باعث خستگی و اضطراب شده و مانع خواب آن‌ها می‌شود. قرار گرفتن دوامدار در معرض نور، هورمون‌ها و انزایم‌های بدن را تحت تاثیر خود درآورده و آن‌ها را مختل می‌سازد؛ و یا هم اشعه ماورای بنفش نور (مصنوعی و یا طبیعی) سرطان جلدی را به بار می‌آورد.
تاثیرات این آلودگی بالای حیوانات نیز قابل بحث است. این تاثیرات باعث ایجاد مشکلات مختلف برای حیوانات «شب‌زی» یا تاریک‌پسند می‌شود. این آلودگی محل سکونت پستانداران (چون خفاش)، حشرات و خزندگان را از آن‌ها گرفته، مانع تغذیه آن‌ها از طریق شکار شده و در بعضی حالات باعث مرگ آن‌ها می‌شود. ما شاهدان خوبی مرگ حشرات در اطراف چراغ‌های آزاد هستیم. طراحی نادرست لامپ‌های روی جاده‌ها، طراحی نادرست ساختمان‌ها و سایر منابع می‌تواند باعث این عمل شود.
نورپردازی شب‌هنگام شهرها باعث تغییر مسیر پرندگان مهاجر شده و مانع رسیدن آن‌ها به محل تغذیه و یا نسل‌گیری آن‌ها می‌شود. این تغییر جهت پرندگان مهاجر، باعث کاهش تنوع حیات در یک کشور شده و زیان‌های اقتصادی و فرهنگی را در پی دارد.
مجادله با آلودگی نوری
ایکوسیستم یک سیستم پیچیده بوده که هر جزو آن وظیفه خاصی را به عهده دارد. فعالیت‌ها و موجودیت این اجزا بالای یک‌دیگر تاثیر داشته و حذف هر جزو آن باعث تغیرات فاحشی در سیستم می‌شود.
برای مجادله با آلودگی نوری، باید تناسب درستی را میان روشنی و تاریکی، در شهرها و سایر نقاط، حفظ کرد؛ تا از برهم خوردن زندگی حیوانات که به تاریکی نیاز دارند جلوگیری گردد.
جلوگیری از روشن ساختن ساحات غیرضروری باعث صرفه‌جویی در مصرف انرژی شده و زندگی عادی حیوانات تاریک پسند را تامین می‌دارد. می‌توان با طراحی درست و سنجیده منازل و ساختمان‌ها، خاموش کردن روشنی دفاتر و ساحات تجارتی و صنعتی در هنگام شب و استفاده از لامپ‌های معیاری برای جاده‌ها، از نورپردازی شبانه به‌طرف آسمان، جلوگیری کرد. نباید فراموش کرد که کوچک‌ترین اقدام بزرگ‌ترین تغییرات به بار می‌آورد.

اشتراک گذاري با دوستان :