چه کسی پایگاه اجتماعی مارشال را به ارث می‌برد؟

- بابک کابلی

مارشال فهیم پایگاه سیاسی- اجتماعی نسبتا وسیع در ولایات شمالی کشور داشت. حضور هزاران نفر در مراسم خاکسپاری او گواه این امر است. مارشال فهیم در جبهه مقاومت ضد طالبان، در سلسله مراتب نظامی دومین نفر پس از احمدشاه مسعود بود. در حکومت آقای ربانی فقید هم یکی از وظایف مرحوم محمدقسیم فهیم، فرماندهی کل جبهات اطراف کابل بود. این سمت‌های نظامی به مرحوم مارشال فهیم، فرصت داده بود، تا شناخت و ارتباطاتش با فرماندهان محلی در بیشتر ولایات کشور تقویت شود.
پایگاه اجتماعی مرحوم فهیم خان هم بیشتر از همین ناحیه بود. او بر فرماندهان در روستاها و مراکز ولایات نفوذ داشت و ساحه نفوذ این فرماندهان، روستاها و محلات مورد اقامت‌شان بود. پس از ترور احمدشاه مسعود هم، جایگاه مارشال فهیم تقویت شد. در اولین ساعات پس از ترور مسعود فقید، فرماندهی عمومی جبهات مقاومت ضد طالبان به مارشال فهیم رسید. پس از آن، بسیاری از فرماندهان محلی در ولایات شمالی به او به چشم جانشین احمدشاه مسعود می‌نگریستند. این امر به گسترش ساحه نفوذ او افزود و سبب شد که فرماندهان بیشتری از او حرف‌شنوی داشته باشند.
پایگاه اجتماعی نستبا وسیع در ولایات شمالی و نفوذ او بر فرماندهان محلی، مارشال فهیم را به یکی از چهره‌های قدرتمند بدل کرد. او پس از یازدهم سپتامبر و در آستانه سقوط طالبان، ایده تقسیم قدرت با گروه روم را پذیرفت. در آن زمان تلقی عموم بر این بود که گروه روم- گروهی در محور محمدظاهر، پادشاه پیشین- می‌تواند از بخشی از پشتون‌ها نمایندگی ‌کند.
مارشال فهیم در آن زمان به این باور رسید که باید در راس دولت پساطالبانی، یکی از چهره‌های مربوط به این گروه باشد و جبهه متحد ضدطالبان، در متن و بدنه دولت حضور فعال و نیرومند داشته باشند. مرحوم مارشال فهیم با استفاده از پایگاه اجتماعی، نیروی نظامی و نفوذش بر فرماندهان توانست، مخالفان درون جناحی‌اش را منزوی کند. در آن زمان آقای ربانی فقید، رییس‌جمهور پیشین، با نظریات مارشال فهیم و کنفرانس بن مخالف بود و آن را به نفع جبهه متحد نمی‌دانست، اما مارشال فهیم توانست به‌راحتی او را منزوی کند.
آقای ربانی فقید در شب و روزهایی که قرار بود کنفرانس بن به نتیجه برسد، اعلام کرد که هیات جبهه ضد طالبان در بن که آن را آقای قانونی ریاست می‌کرد، صلاحیت ندارد، تا به نمایندگی از این جبهه سازش‌نامه‌ای را امضا کند. معروف است که مارشال فهیم با اعمال فشار بر رییس‌جمهور پیشین، او را به کناره‌گیری از قدرت وادار کرد و به آقای قانونی فرصت داد تا پای سازش‌نامه بن امضا کند. مرحوم مارشال فهیم در آن زمان، در برابر حضور نیروهای بین‌المللی یاری امنیت در کابل هم، انعطاف نشان داد. او در ابتدا با استقرار چندهزار نظامی بین‌المللی در کابل مخالف بود و می‌خواست این حضور خیلی محدود و سمبولیک باشد.
هیات جبهه ضد طالبان در بن هم در روزهای اول کنفرانس، روی این موضوع تاکید داشت. اما مرحوم فهیم بعدا نظرش را تعدیل کرد و با تعبیه چندهزار نظامی بین‌المللی در کابل موافقت کرد. پس از انتقال قدرت به اداره موقت هم، مارشال فهیم برای تقویت موقف و جایگاه آقای کرزی تلاش کرد. آرشیف رادیو- تلویزیون ملی پر است از سخنرانی‌هایی که او در آن، حامد کرزی را مجاهد و مجاهدزاده می‌خواند. با وجود این‌ها گفته می‌شود که نیروهای بین‌المللی مستقر در کابل در آن زمان، نیروهای وفادار به مارشال فهیم را تهدید بالقوه برای حکومت آقای کرزی تصور می‌کردند. در آن زمان، شورش طالبان آغاز نشده بود.
امرالله صالح تابستان سال گذشته در مقاله‌ای در ۸صبح، این موضوع را افشا کرد. سیر حوادث اما نشان داد که نگرانی نیروهای بین‌المللی در آن زمان، مورد نداشت. در لویه‌جرگه اضطراری سال ۱۳۸۱، مارشال فهیم بازهم از نامزدی آقای کرزی برای ریاست دولت انتقالی حمایت کرد و اجازه نداد تا شخصی از جبهه ضد طالبان، برای این پست نامزد شود. باور عموم بر این است که اگر مرحوم فهیم در تکت انتخاباتی سال ۱۳۸۳ آقای کرزی، حضور می‌داشت، شاید آقای قانونی نامزد انتخابات ریاست‌جمهوری در آن سال نمی‌شد. برخی از چهره‌های جبهه ضد طالبان به این باوراند که مارشال فهیم به امید حضور در حکومت انتخابی اول، با طرفداران نظام پارلمانی در لویه‌جرگه قانون اساسی مخالفت کرد.
طرفداران نظام پارلمانی عمدتا از اعضای جمعیت و حوزه ضد طالبان بودند. اما مارشال فهیم در تکت انتخاباتی آقای کرزی در انتخابات اول حضور نداشت، ولی در انتخابات دوم ریاست‌جمهوری نقش عمده‌ای بازی کرد و ستاد انتخاباتی داکتر عبدالله را وادار کرد تا زعامت آقای کرزی را به‌رسمیت بشناسد. مرحوم مارشال فهیم، در حکومت انتخابی دوم، از چهره‌های قدرتمند بود. هواداران و دوستان او در این سال‌ها در پست‌های مهم دولتی مقرر شدند، از جمله بسم‌الله محمدی، وزیر دفاع کنونی.
قدرت مرحوم مارشال فهیم، ناشی از حوزه نفوذش بود و بر همین مبنا سیاست می‌کرد. پرسش مهم این است که چه کسی جای خالی مرحوم مارشال فهیم را در حوزه نفوذش پر می‌کند؟ همان‌طوری که گفته شد مارشال فهیم بیشتر بر فرماندهان محلی نفوذ داشت و نفوذ اجتماعی‌اش هم از همین ناحیه می‌آمد. در حال حاضر در حلقه سیاستمداران برخاسته از جبهه متحد ضد طالبان، کسی غیر از بسم‌الله محمدی، وزیر دفاع کنونی، بر فرماندهان محلی نفوذ ندارد. آقای محمدی خودش یک فرمانده نظامی است و با بیشتر فرماندهان، شناخت دارد. شاید در آینده آقای بسم‌الله محمدی، تا حدودی پایگاه اجتماعی مرحوم فهیم را به ارث ببرد.

اشتراک گذاري با دوستان :