انتخابات ایران؛ شمشیر شورای نگهبان در حال تیز شدن

- فریدون آژند

از حوالی صبح دیروز ثبت نام یازدهمین دور انتخابات ریاست‌جمهوری ایران به‌طور رسمی آغاز شد. مصطفی محمد نجار، وزیر داخله ایران، در یک کنفرانس مطبوعاتی رسما آغاز ثبت‌نام نامزدان انتخابات ریاست‌جمهوری را اعلام کرد. او از طریق ویدیو کنفرانس با والی‌های ولایت‌های مختلف صحبت کرده و آنان نیز از برنامه‌های اجرا شده در ولایت‌های‌شان درباره انتخابات معلومات دادند. طبق اصول کاری وزارت داخله این کشور، داوطلبان نامزدی انتخابات باید نخست فورم‌های نامزدی را پر کنند.

حتا تا هنوز مشخص نیست که با اعلام داوطلبی آقای رفسنجانی به‌عنوان نامزد انتخابات ریاست‌جمهوری، شورای نگهبان در مورد او چگونه برخورد خواهد کرد.

آنان باید طبق قانون این کشور، دارای ویژگی‌های خاص باشند از جمله جزو رجال مذهبی و سیاسی ایران بوده، ایرانی‌الاصل باشند. تابعیت این کشور را دارا بوده و متعهد و معتقد به مبانی جمهوری اسلامی باشند. هم‌چنان پیرو مذهب شیعه دوازده امامی باشند. ثبت‌نام نامزدان برای پنج روز ادامه خواهد داشت و پس از آن این نامزدان از فلتر شورای نگهبان خواهند گذشت. آنانی‌که بتوانند از فلتر شورای نگهبان بگذرند، می‌توانند کارزار‌های تبلیغاتی خود را آغاز کنند. امسال شورای نگهبان گفته است که در کنار دیگر معیار‌ها، برای تایید صلاحیت نامزدان انتخابات از آنان خواهد خواست تا برنامه کاری خود را نیز ضمیمه اسنادی که نیاز است بسازند. اگر این معیار تازه هم به فلتر‌های گذشته شورای نگهبان اضافه شود، این شورا می‌تواند در کنار بررسی صلاحیت نامزدان از نگاه شخصیت و عقیده سیاسی و مذهبی و وابستگی‌های فکری، برنامه‌های کاری نامزدان را نیز به‌عنوان یک اصل برای تایید صلاحیت یا رد صلاحیت آنان در نظر بگیرد. به این ترتیب دست شورای نگهبان برای رد صلاحیت بیشتر نامزدان باز‌تر خواهد شد.
البته قوانین انتخابات در ایران تا اندازه‌ای شبیه افغانستان است، به این حساب که قبل از رفتن به‌سوی فلتر شورای نگهبان، ثبت‌نام یک پروسه عمومی است. به همین خاطر گاهی مانند افغانستان حتا افراد بی‌سواد و عامی هم خود را برای انتخابات ریاست‌جمهوری ثبت نام می‌کنند؛ افرادی که گاه برنامه‌های کاری‌شان تبدیل به سوژه‌های طنزی می‌شود.
به هر حال، به‌طور کل در طول یازده دوره انتخابات ریاست‌جمهوری، شمشیر شورای نگهبان در بیشتر دوره‌ها به اندازه کافی فعالیت کرده و واجدان شرایط زیادی را طبق سلایق شخصی یا هم براساس درجه التزام‌شان به اصل ولایت مطلقه فقیه و رهبری نظام جمهوری اسلامی رد صلاحیت کرده است. جالب است که در طول این دوره‌ها گاه یک فرد در یک دوره از شورای نگهبان مهر تایید دریافت کرده و در دوره بعدی مهر رد بر پیشانی درخواستش خورده است. با این‌که شورای نگهبان بار‌ها عنوان کرده است که تایید یا رد صلاحیت نامزدان براساس قانون اساسی و طبق اصول نظام صورت می‌گیرد، ولی تجربه نشان داده که بیشتر خوشایند رهبری یا عدم آن معیار انتخاب افراد بوده است.
این مساله در مورد اصلاح‌طلبان شدت بیشتری دارد. در هر دوره انتخابات ریاست‌جمهوری داوطلبان اصلاح‌طلب به‌طور مطلق رد صلاحیت شده‌اند و افرادی هم اگر از این فلتر رد شده‌اند، یا روش‌های سازش پذیرانه‌تر داشته‌اند یا هم در گذشته اصلاح‌طلب نبوده‌اند. به‌طور مثال آقای هاشمی رفسنجانی تا زمان انتخابات ریاست‌جمهوری در سال ۱۳۸۸ یکی از پرنفوذترین افراد در ایران و بعد از آیت‌الله خامنه‌ای دومین فرد مطرح در این کشور بود. از او تا آن زمان بیشتر از این‌که به‌عنوان یک اصلاح‌طلب یاد شود، به‌عنوان یک روحانی میانه‌رو یاد می‌شد. ولی انتقادات او از حکومت احمدی‌نژاد و سرکوب بی‌رحمانه متعرضان به تقلب در انتخابات دور دهم باعث گردید تا رهبر از او به‌عنوان «خواص بی‌بصیرت» یاد کند و تلاش برای کاهش نفوذ وی هم از سوی حکومت و هم از سوی نزدیکان آقای خامنه‌ای افزایش یابد.
آقای رفسنجانی با این‌که تا امروز اطاعت از رهبری را به‌عنوان یک اصل مطرح می‌کند، ولی محافظه‌کاران دیگر به او اعتماد ندارند و او را به‌عنوان یکی از مهره‌های اصلی «فتنه ۸۸»- نزدیکان آقای خامنه‌ای معترضان به انتخابات ۸۸ را عوامل فتنه می‌گویند- قلمداد می‌کنند. به این ترتیب دایره نفوذ آقای رفسنجانی تا اندازه‌ای ضعیف شده که با وجود تقاضا‌ها از او برای حضور در انتخابات زیاد است، ولی آقای رفسنجانی هنوز هم در تردید است و معتقد است که عدم حمایت رهبری از حضور وی در انتخابات، باعث نیامدنش می‌شود.
حتا تا هنوز مشخص نیست که با اعلام داوطلبی آقای رفسنجانی به‌عنوان نامزد انتخابات ریاست‌جمهوری، شورای نگهبان در مورد او چگونه برخورد خواهد کرد. تنها چهار روز دیگر برای جناح اصلاح‌طلب فرصت باقی مانده تا یک نامزد همه‌شمول برای انتخابات پیدا کند. آقای خاتمی و رفسنجانی به‌گفته ایرانی‌ها هنوز «کاسه چکنم چکنم» به دست گرفته‌اند.
سران جنبش سبز از درون سلول‌های زندان یا هم حصر خانگی ناظر این انتخابات‌اند و شورای نگهبان هم به‌عنوان «فلتر» آخری در کمین اصلاح‌طلبان است. با این وضعیت مشخص نیست که اصلا اصلاح‌طلبان وارد کارزار انتخابات خواهند شد یا هم تحریم انتخابات را بهترین گزینه خواهند دانست. فقط تا پنج روز دیگر این جواب به‌دست خواهد آمد.

اشتراک گذاري با دوستان :