آیا امریکا بر نمی‌گردد؟

- ولی آریا

رییس‌جمهور کرزی اخیرا در برنامه جرگه‌ی آزاد بی‌بی‌سی گفت که ادامه‌ی ناامنی در افغانستان، به‌منظور توجیه ادامه‌ی حضور نیروهای خارجی است.
آقای کرزی در سخنان جنجالی‌اش، امریکایی‌ها را متهم کرد که با گروه طالبان در کشورهای عربی در حال مذاکره‌اند او، در هلمند نیز گفت که امریکایی‌ها به منابع زیرزمینی افغانستان چشم طمع دارند.
در برنامه جرگه‌ی آزاد بی‌بی‌سی، رییس‌جمهور کرزی گفت: «امریکا نیامده که بازگردد.» او این گفته را دلیلی برای «چانه‌زنی» با امریکا ‌خواند. ‌
این‌گونه اظهارنظرها و موضع‌گیری‌های آقای کرزی را می‌توان ناشی از دیدگاه‌های توطیه‌پندارانه‌ی او دانست. مشابه چنین نظراتی را از مردم عام در کوچه‌وبازار و رسانه‌های غیرحرفه‌ای و یا رسانه‌هایی که وابستگی‌های خاص سیاسی دارند،‌ به وفور می‌توان شنید.

به عبارتی، آقای کرزی با انتقاد از عملکرد امریکایی‌ها و توسل به ناسیونالیسم قومی و ملی در افغانستان، سعی می‌کند برنده‌ی افکار عامه باشد تا به این صورت بتواند حمایت عمومی برای نامزد مورد نظر خود در انتخابات را فراهم کند.

با این‌حال، بعید است بتوان برای چنین ادعاهایی دلیل منطقی ارایه کرد.
موضع‌گیری‌های اخیر رییس‌جمهور کرزی را نیز می‌توان از همین منظر تحلیل کرد؛ این‌که یا سخنان آقای کرزی جنبه مصرف داخلی و پوپولیستی دارد و یا این‌که واقعا به تیوری‌های توطیه معتقد است. اعتقاد آقای کرزی به توطیه البته، موضوع تازه‌ای نیست؛ در گذشته نیز از سوی تحلیلگران و یا کسانی‌که از نزدیک با او آشنایند، ‌مطرح شده است.
این احتمال نیز وجود دارد که برخی از مشاوران کلیدی آقای کرزی، با استفاده از همین نقطه ضعف، بر او تاثیر بگذارند. در میان اطرافیان آقای کرزی، به‌راحتی می‌توان کسانی را یافت که گرایش‌های افراطی و ضد‌غربی دارند.

اظهارات جنجالی حامد کرزی و انتخابات

از سوی دیگر، شواهد مختلف و تحلیل بیشتر ناظران امور افغانستان حاکی از آن است که غربی‌ها به این نتیجه رسیده‌اند که از نامزد مورد نظر آقای کرزی در انتخابات ریاست‌جمهوری حمایت نکنند؛ به‌خصوص اگر این نامزد یکی از برادران آقای کرزی باشد.
این نکته، خشم آقای کرزی را برانگیخته و بخشی از واکنش شدید و موضع‌گیری ضدامریکایی او را می‌توان تلاشی در جهت ارتقای چهره سیاسی‌اش دانست که با موضوع انتخابات رابطه مستقیم دارد.
به عبارتی، آقای کرزی با انتقاد از عملکرد امریکایی‌ها و توسل به ناسیونالیسم قومی و ملی در افغانستان، سعی می‌کند برنده‌ی افکار عامه باشد تا به این صورت بتواند حمایت عمومی برای نامزد مورد نظر خود در انتخابات را فراهم کند.
با این‌حال، در عمل، با آن که ممکن است بخش بزرگی از افکار عامه نظر مثبتی نسبت به حضور و عملکرد قوای غربی در افغانستان نداشته باشد، واکنش‌ها به سخنان آقای کرزی نشان داد که موضع‌گیری‌های ضدامریکایی او، احتمالا باعث افزایش میزان محبوبیتش نخواهد شد.

خروج نیروهای امریکایی از وردک و تحویل زندان بگرام

تعیین ضرب‌الاجل برای خروج نیروهای ویژه امریکایی از میدان‌وردک به‌وضوح عملی نبود. امریکایی‌ها قبل از پایان عملیات‌شان در این منطقه، حاضر به ترک آن نیستند.
اما آقای کرزی با تعیین ضرب‌الاجل برای خروج کوماندوهای امریکایی چند هدف می‌توانست داشته باشد.
ممکن است واقعا باور داشته باشد که نیروهای امریکایی به درخواست او میدان‌وردک را ترک می‌کنند که در آن صورت امتیاز مهمی برای او و ترمیم وجهه‌ سیاسی‌اش به‌شمار می‌رفت. با این امر، رییس‌جمهور کرزی می‌توانست به طالبان نیز نشان دهد که برخلاف تصور آن‌ها، او رهبر مستقل است و نه «دست‌نشانده»؛ آن‌طور که طالبان می‌گویند. آقای کرزی باور دارد که با ارایه تصویری مستقل و بااقتدار از خود، طالبان را می‌تواند متقاعد کند که با او به مذاکره بنشینند.
دوم، حتا اکنون که نیروهای امریکایی به درخواست آقای کرزی وقعی نگذاشته‌اند، نفس اتخاذ موضع ضدامریکایی و امرونهی کردن به آن‌ها، به زعم رییس‌جمهور کرزی می‌تواند در نمایش این‌که او رهبری مستقل است، کمک کند.
این نیز دور از احتمال نیست که اظهارات جنجالی آقای کرزی، او را در نزد بسیاری از گروه‌های افغان، به‌خصوص آن‌ها که دل‌خوشی از عملکرد غربی‌ها ندارند، یک قربانی جلوه دهد و طرفداران بیشتری برای او به‌وجود آورد.
همین استدلال می‌تواند در رابطه با موضوع جنجالی انتقال مسوولیت زندان بگرام به دولت افغانستان نیز صدق کند.
رییس‌جمهور افغانستان بارها خاطرنشان ساخته که به مجرد به‌دست گرفتن کنترول زندان بگرام، زندانیانی را که بی‌گناه تشخیص دهد، آزاد خواهد کرد.
ولی از دید امریکایی‌ها این زندانیان اعضای طالبان‌اند و به مجرد رهایی به صف هم‌رزمان‌شان خواهند پیوست. امریکایی‌ها به‌دلیل این نگرانی، برخلاف توافق قبلی با حکومت افغانستان، انتقال کنترول زندان بگرام را به تعویق انداختند.
مجموعه این‌ها و رفتارهای مشابه امریکایی که در چند سال اخیر به نحوی ادامه داشته است، ظاهرا باعث لبریز شدن خشم رییس‌جمهور افغانستان شده و این رفتارها را نشانه «بها» ندادن به خود تلقی می‌کند؛ عبارتی که سخنگوی آقای کرزی به تازگی به کار برد.

احساس حقارت

به همه این‌ها، انتشار کتاب «بازگشت شاه» اثر ویلیام دارلیمپر مورخ انگلیسی را نیز می‌توان اضافه کرد که در آن رییس‌جمهور کرزی با شاه‌شجاع مقایسه شده است. این مورخ انگلیسی در گفتگویی با روزنامه «ایونینگ استندرد» بریتانیا می‌گوید که حامد کرزی شباهت‌هایی میان وضعیت خود و شاه شجاع در قرن نزده می‌بیند.
این کتاب عمدتا به حمله انگلیس‌ها به کابل در سال ۱۸۳۹ می‌پردازد که طی آن شاه‌شجاع را به قدرت رساندند، اما خود مجبور به ترک کابل شدند.
آقای کرزی در ملاقاتش با ویلیام دارلیمپر، نویسنده کتاب بازگشت شاه گفته است که متحدان غربی او همان رفتاری را با او دارند که انگلیس‌ها با شاه‌شجاع داشته‌اند.
این مساله نیز به تشدید موضع پوپولیستی و ضدغربی آقای کرزی افزوده است که تلاش دارد از خود چهره‌ای رهبر مقتدر و مستقل ترسیم کند و نه کسی‌که توسط دست‌های خارجی به قدرت رسیده است.

آیا باید نگران بود؟

بعید است جنجال‌های اخیر ناشی از اظهارات رییس‌جمهور افغانستان بر روند تعامل و همکاری میان نیروهای بین‌الملل و قوای افغان تاثیر چندانی بگذارد. احتمال نمی‌رود که آقای کرزی به‌دلیل این ناخشنودی به رده‌های پایین دولتی دستور دهد که با نیروهای خارجی همکاری نکنند.

اشتراک گذاري با دوستان :