ساخت سد کجکی به افغانستان واگذار می‌شود اما…

- منبع: واشنگتن‌پست، برگردان: 8صبح

وقتی‌که تفنگداران دریایی امریکا در سال ۲۰۱۰ به جنوب افغانستان گسیل شدند، یکی از اولویت‌های اصلی آن‌ها، تامین امنیت سد عظیم کجکی بر رودخانه هلمند بود، تا سازمان انکشاف بین‌المللی امریکا بتواند، کار یک پروژه ساختمانی برای تامین برق مورد ضرورت قندهار، دومین شهر بزرگ کشور را شروع کند.
دسترسی ساده به اطراف و اکناف سد کجکی، پرمخاطره بود. بیش از ۵۰ سرباز امریکایی در عملیات برای بیرون راندن طالبان تا ۳۰ مایلی جاده منتهی به آن، کشته شدند. حال که تفنگداران امریکایی و سربازان افغان، سد و نواحی اطراف آن را به کنترول خود درآورده‌اند، سازمان انکشاف بین‌المللی امریکا، تصمیم گرفته تا مهم‌ترین قسمت این پروژه ۲۶۶ میلیون دالری را تکمیل نکند. این سازمان در عوض قصد دارد تا وظیفه دشوار نصب یک توربین بزرگ آبی را به دولت افغانستان واگذار کند.

بند کجکی توسط مهندسان امریکایی در دهه ۱۹۵۰ ساخته شد و همواره از سوی افغان‌ها به‌حیث نشانی از نوآوری و مساعدت امریکایی‌ها دیده شده است.

این سد، یکی از چند پروژه بازسازی است که زمانی بسیار مهم پنداشته می‌شد. اما در روزهای پایانی جنگ طولانی امریکا در افغانستان و هم‌زمان با کاستن از تعداد سربازان این کشور و کم شدن بودجه‌ها و فشار ناشی از خستگی افکار عامه برای تغییر اولویت‌ها، در حال از دست دادن اهمیت خویش و قرار گرفتن تحت یک رویکرد جدید است. اما تصمیم سازمان انکشاف بین‌المللی امریکا، برای پس کشیدن پای خود از نصب توربین- که یکی از مهم‌ترین و نمادین‌ترین اقدامات انکشافی مرتبط با اعزام نیروهای امریکایی توسط رییس‌جمهور اوباما بود- تحت مداقه منحصر به فردی قرار گرفته است.
چندین کارشناس مُلکی که در جنوب افغانستان کار کرده‌اند، استدلال می‌کنند که دولت افغانستان فاقد توانایی مدیریت این پروژه پیچیده است و این ابتکار مهم برای افزایش تولید برق که آن‌ها برای ثبات بلندمدت منطقه حیاتی می‌خوانند را به مخاطره می‌اندازد.
بند کجکی توسط مهندسان امریکایی در دهه ۱۹۵۰ ساخته شد و همواره از سوی افغان‌ها به‌حیث نشانی از نوآوری و مساعدت امریکایی‌ها دیده شده است. با ناکامی نصب این توربین از سوی افغان‌ها، کارشناسان از آن هراس دارند که این سد، معرف غیاب و ضعف امریکایی‌ها تلقی شود.
افسران ارتش امریکا که هم‌قطاران خو را در این ناحیه از دست داده‌اند، این سد را فراتر از روابط شخصی می‌دانند. یک تفنگدار ارشد امریکایی دخیل در عملیات برای تامین امنیت سد که نخواست نامش گرفته شود می‌گوید:« خون‌ها و پول‌های زیادی تلف شدند تا فقط کار کوچکی در این عرصه انجام شود.»
مقام‌های سازمان انکشاف بین‌المللی امریکا تاکید می‌کنند که دولت امریکا پروژه این توربین را به حال خود رها نخواهد کرد. آن‌ها متذکر شدند که این آژانس هزینه‌های نصب توربین را که ۷۰ میلیون دالر برآورد شده، پرداخت خواهد کرد. اما به‌جای این که یک قراردادی امریکایی برای انجام این کار استخدام شود، این سازمان، قصد دارد تا این پول را مستقیما به شرکت برق دولتی افغانستان که مسوول استخدام کارشناسان و مدیریت این سد است، بدهد.
لری سمپلر، مقام ارشد سازمان انکشاف بین‌المللی امریکا، که مسوولیت برنامه‌های این سازمان در افغانستان را بر عهده دارد، می‌گوید که سازمان انکشاف بین‌المللی امریکا بر این باور است که شرکت برشنا، مهارت کافی برای به‌عهده گرفتن این پروژه، دارد. سمپلر افزود: «ما مطمین هستیم که شرکت برشنا، قادر به تکمیل کار در زمان تعیین شده در مقایسه با هر قراردادی غربی است.»
وی گفت در این مقطع از جنگ، «ما هر کاری که می‌کنیم باید چشمی هم به واگذاری هرچه سریع‌تر امور به خود افغان‌ها، داشته باشیم.»
به‌گفته مقام‌های امریکایی دخیل در امور افغانستان، نگرانی در باره امنیت در این ناحیه و فشار از سوی رییس‌جمهور کرزی هم سبب این تغییر دید شده است.
تصمیم اوباما برای خروج ۳۴ هزار سرباز امریکایی طی ۱۱ ماه آینده به این معناست که اگر تعدادی تفنگدار امریکایی پس از این تابستان، در ناحیه اطراف سد باقی بمانند، شمار آن‌ها محدود خواهد بود. سپردن مسوولیت تامین امنیت به سربازان، پولیس و محافظان استخدامی دولت افغانستان، خطر بر کارگران خارجی ساخت سد را افزایش خواهد داد.
کرزی از مدت‌ها به این‌سو تقاضا کرده که سازمان انکشاف بین‌المللی امریکا، کمک‌های انکشافی بیشتری را به‌جای تکیه به قراردادی‌های خارجی، از کانال دولت او به‌مصرف برساند. وی به‌ویژه مساله سد کجکی را طی دیداری با اعضای ارشد اداره اوباما در واشنگتن در ماه جنوری مطرح کرد.
یک مقام ارشد امریکایی که نخواست نامش گرفته شود، گفت:« این گزینه دلخواه سازمان بین‌المللی انکشاف نیست، چیزی است که کرزی تقاضا کرده.»
سد کجکی که در سرچشمه رود هلمند در صد مایلی شمال‌غرب قندهار واقع است، در اوایل دهه ۱۹۵۰ از سوی شرکت ساخت‌وساز امریکایی «موریسون- نادسن» ساخته شد. در سال ۱۹۷۵، سازمان انکشاف بین‌المللی امریکا، دو جنراتور را در آبریزگاه این سد نصب کرد که بعد از اشغال افغانستان در سال ۱۹۷۹ توسط شوروی، از کار افتاد.
زمانی‌که متخصصان امریکایی در سال ۲۰۰۲ به این منطقه برگشتند، این سد به سختی کار می‌کرد. سرانجنیر سد، با استفاده از تکه‌های اضافی براده‌های آهن و سیم‌های خاردار، به‌صورت موقت خطوط برق را وصل کرد.
سازمان انکشاف بین‌المللی امریکا به‌جای نصب توربین جدید در همان آغازین سال‌های جنگ، وقتی‌که این ناحیه تا حدی امن بود، منتظر شد. این سازمان به تدریج، یک شرکت متعلق به دولت چین را برای نصب توربین استخدام کرد اما چینی‌ها تا سال ۲۰۰۷ کار را با علاقه شروع نکردند. بعد از آن، رفت‌وآمد در ۳۰ مایلی جاده منتهی به سد در حدی خطرناک بود که مقام‌های سازمان انکشاف بین‌المللی امریکا آن را «دره جهنم» نام‌گذاری کردند.
در سپتامبر ۲۰۰۸، پیش از فرارسیدن تفنگداران امریکایی، چهار هزار سرباز بریتانیایی برای همراهی با یک کاروان از لاری‌ها که قطعات توربین را حمل می‌کردند توظیف شدند. بعد از رفتن بریتانیایی‌ها، امنیت در کنار جاده بدتر شد، طوری که مانع انتقال سمنت مورد نیاز برای نصب توربین گردید. قراردادی‌های چینی هم به‌زودی کار را رها کردند.
در سال ۲۰۰۱، زمانی‌که تفنگداران امریکایی عملیات رزمی خود را در امتداد جاده آغاز کردند، سازمان انکشاف بین‌المللی امریکا، یک قرارداد ۲۶۶ میلیون دالری را به «بلک و واتچ» یک شرکت بزرگ ساخت‌وساز مستقر در اورلند پارک، در کانزاس سپرد. اکنون سازمان انکشاف بین‌المللی امریکا قصد دارد تا این قرارداد را کم کند، اما این شرکت، به‌کار خود برای نصب خطوط برق جدید و سب استیشن‌ها در فاصله بین سد و قندهار که محل توجه عملیات ارتش امریکا بوده، ادامه می‌دهد. فرماندهان امریکایی استدلال می‌کنند که افزایش انتقال برق در قندهار سبب حمایت بیشتر از دولت افغانستان، در میان مردم خواهد شد.
برخی از متخصصان ملکی و مقام‌های نظامی امریکایی، ارزیابی سازمان بین‌المللی انکشاف امریکا را مبنی بر این‌که شرکت برق برشنا، برای مقابله با چالش‌ها آماده درست نمی‌دانند. دفتر سربازرس ویژه امریکا برای بازسازی افغانستان در تفتیشی در سال گذشته یادآور شد که شرکت برشنا، فاقد «ظرفیت کاری برای نصب و مدیریت درست» یک پروژه توزیع خیلی ساده برق در قندهار است.
جان اف ساپکو، سربازرس ویژه در صحبتی در ماه گذشته هشدار داد که واگذاری کمک‌های انکشافی به دولت افغانستان، به‌معنای حساب‌دهی کم‌تر در قبال چگونگی مصرف پول‌ها خواهد بود.
وی گفت: «می‌ترسم بسیاری از پروژه‌های ما در معرض خطر روزافزون دزدی و سواستفاده قرار گیرند.»
اما به‌گفته این مقام ارشد امریکایی، نگرانی‌ها در مورد عدم موثریت، باید با ضرورت توجه بیشتر کاخ سفید به ختم جنگ و انتقال مسوولیت‌ها به افغان‌ها همراه شود. وی گفت:«این تصمیم به نفع ماست و امکان بازگشت را برای ما فراهم می‌کند.»

اشتراک گذاري با دوستان :